Նրանք Եղեռնից փրկված սերնդից էին ու ստիպված էին «за родину» ասելով` ռազմաճակատ մեկնել

Նրանք Եղեռնից փրկված սերնդից էին ու ստիպված էին «за родину» ասելով` ռազմաճակատ մեկնել

Սովետական աթեիստական դաստիարակություն տվող դպրոցներում կրթված խորհրդահայ մայրերի ու նրանց արժանի զավակների շուրթերն ակամա ու ծածուկ «Հայր մեր» էին արտաբերում

Սպանել միայն նրա համար, որ դիմացինիդ

հագին քո համազգեստից չէ․․․

1

 Ցուրտն ահաբեկում էր, ցուրտը ճնշում էր, ցուրտն իր քամին էր ուղարկում ամեն փողոց ու բակ, ամեն շքամուտք ու ամեն կայարան, գնացքի ամեն վագոն ու կանգառի ամեն անկյուն, ամենուր ցուրտ էր, ամենուր ջերմության կարիք կարմարդկանց սրտերը ջերմություն էին փափագում, մարդկանց պակասում էր թեժություն, կիրք, կրակ, մարդկանց նաև ամենապարզ մարդկային անկեղծություն ու հանգստություն, անդորր ու սեր էր պակասում։

 1941 թվականի նոյեմբերն էր։ Ձմռան շունչը զգացվեց սպասվածից ավելի վաղ՝ մարդկանց ստիպելով արագացնել վառելիքի պաշարի կուտակումըհամատարած թանկացումներն ավելի էին դժվարեցնում մարդկանց՝ առանց այդ էլ անհուսալի դրությունը հիշեցնենք պատճառը՝ պատերազմ էր աշխարհում, ավելի կոնկրետ՝ արնախմության մրցավազք, սպանդի ու տանջանքի ցուցահանդես, դաժանության համեմատականներ, գերիշխանության մոլուցք։ Պետք էր սպանել, ամենուր ու ամենքին՝ ով չէր կրում քո համազգեստից։ Սպանել միայն նրա համար, որ դիմացինիդ  համազգեստը ուրիշ է՝ ձևով, գույնով, տեսքով․․․ «X» քաղաքի փողոցներում օր-օրի նվազում էր շարժը, պակասում աղմուկը, կենսական շատ քիչ հատկանիշներ էին օրվա ընթացքում փաստում, թե քաղաքն, այնուամենայնիվ, անմարդաբնակ չէ։ Քաղաքը կորցրել էր նախկին անհոգ տեսքը, քաղաքը կտրվել էր աշխարհից՝ շնորհիվ քաղաքակիրթ աշխարհի բարբարոսության։ Սակայն երբեմն տեղ-տեղ հանդիպող ու ցածրաձայն զրուցող մարդկանց, բացի համաքաղաքացիության փաստից, կապում էր մեկ ընդհանուր մտահոգություն՝ Drang nach Osten-ի կասեցումը, երկրի փրկությունը, որի հույսերը, գնալով, ավելի անիրատեսական էին թվում։ Սովետական աթեիստական դաստիարակություն տվող դպրոցներում կրթված խորհրդահայ մայրերի ու նրանց արժանի զավակների շուրթերն ակամա ու ծածուկ «Հայր մեր» էին արտաբերում, սակայն առանձնակի ուշադրության էին արժանանում քաղաքում եզակի հանդիպող արական սեռի անձինք՝ հիմնականում կես դարից ավելի կամ երկու տասնամյակից պակաս ապրած տղամարդիկ։ Առաջիններն ավելի քիչ էին, սակայն նրանցից ոմանց աչքերն ուղղակի հավիտենական թախիծ էին արտահայտումնրանք եղեռնից փրկված սերնդից էին, իսկ երկրորդներն ուղղակի դեռ չէին հասցրել ճաշակել կյանքի բարիքները, սակայն վտանգված էին դժվարությունների հորձանուտի մեջ ընկնելու, «За родину»՝ ռազմաճակատ մեկնելու։ Ստալինյան բռնություններն ուղղակի հանգեցրին նրան, որ Եվրոպան ջախջախած Ֆյուրերի սուրն ուղղակիորեն կախվեց Խորհրդային միության վրա, հասնելով նույնիսկ կայսրության հարավային շրջաններ։ Փրկության հույսի նշույլներ ստեղծվեցին միայն սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին անգլո-ամերիկյան ուժերի՝ Խորհրդային կայսրությանը սատարելով, սակայն աշխարհի երկրորդ կայսրության ճակատագիրը(առաջինը Բրիտանականն էր) դեռևս անորոշ էր․․․

Գուցե երկար էր պատմական մեկնարկը, սակայն հարկ էր ներկայացնել այն շրջանը, երբ տեղի են ունեցել ներկայացվելիք իրադարձությունները։

 Նոյեմբերի ձյունն աստիճանաբար ծածկում էր շենքի տանիքները, որոնց վրա տեղ-տեղ երևում էին անհանգիստ կատուների ոտնահետքերըթվում էր՝ նրանք էլ էին մտահոգված վաղվա օրով։ Որոշ տների պատուհաններց դուրս ցցված խողովակներց դուրս էին մղվում վառարանային սև ծխի թույլ շերտեր, որոնք, պայքարելով ներքև շտապող ձյան փաթիլների հետ, ցնդում էին օդում։ Երեկոյան օդն ավելի էր սառեցնում, եղանակն էլ մարդկային վայրագության դեմ էր բողոքում։ Մթնշաղի հետ շենքերի լուսամուտներից միայն տեղ-տեղ երևում էին լույսի աղոտ շերտեր, փողոցներում թափառում էին անպետք ու անտեր շները՝ անհանգստացնելով ուշ ժամերին կամա թե ակամա փողոցում հայտնված միայնակ մարդկանց։

 Կեսօր էմայթեզրով քայլում է գորշավուն վերարկուով, սև տաբատով ու նույն գույնի գլխարկը մինչև աչքերը քաշած մի երիտասարդ՝ վստահ, բայց դանդաղ քայլերն ուղղելով հանդիպակած փողոցը։ Մի ձեռքը գրպանում, մյուսում վառած սիգարետն աննպատակորեն պահած՝ նա աչքերով զննում է շուրջբոլորը պատահականորեն կամ ճակատագրի անակնկալով՝ նա դեռևս չէր նկատվել զինվորական տեսուչների կողմից, որոնք ուղղակիորեն մարդկային ռեսուրսների որս էին սկսել՝ համաշխարհային սպանդի մեջ ներքաշելու համար։ Երիտասարդի աչքերն արտահայտում են այն ամբողջ հիասթափությունը, որ անտարբերությունից էր առաջացել, սակայն հիասթափության մեղավորներն անուշադիր տեսուչները չէին, հիասթափության պատճառն ուղղակի ամփոփված էր  172սմ հասակ, երկար, ուղիղ մազեր, կրակոտ՝ սակայն այրող աչքեր ու հպարտ, անզուգական կեցվածք ունեցող Անիի հայացքի մեջ ընդամենը մի հայացքի։ Հերթական անգամ Աշոտի(այդպես էր երիտասարդի անունը) քայլերը տանում են թատրոնի շենքի շրջակայք, սակայն նպատակը բնավ էլ որևէ կատակերգության կամ ողբերգության դիտումով մտքերը ցրելը չէրնպատակն Անիի տան(որը վերոնշյալ շենքի հարևանությամբ էր) շուրջ պտտվելն էր, ու, գուցե բախտի բերմամբ, հերթական անգամ սիրելիին պատահականորեն տեսնելու բերկրանքն ապրելն էր։ Այս պատահականությունն ուղղակի երկու երջանիկ վայրկյան կպարգևեր Աշոտին, ով այդ վայրկյանների համար վտանգում էր բաղձալի ազատությունը, վտանգում էր, քանզի կարող էր նկատվել զինվորական տեսուչների կողմից, սակայն Անիին տեսնելու հաճույքն ուղղակի ստիպում էր ամեն օր նույն ժամին հայտնվել նույն տեղում։ Երջանիկ ու անմեղ պատահականություն։ Այսօր Անին սովորականից շուտ հայտնվեց պատուհանի մոտ, բարեբախտաբար, նաև երկար մնացճերմակ ձեռքում պահած նկարազարդ ջրամանից սնուցելով պատուհանագոգին դրված տնային ծաղիկները, որոնց, թվում է՝ չէր անհանգստացնում դրսի ճռճռացող ցուրտը, Անին պատահականորեն ներքև նայեց՝ տեսնելով ցրտից սառած, բայց համառորեն իր պատկերը տեսնելու ցանկությամբ զինված երիտասարդին։ Աշոտն ուղղակի վայելեց իր «մադոննայի» պատկերը՝ հրաշալի ու անկրկնելիՌաֆայելը, գուցե, կհավերժացներ այս պատկերը՝ հերթական գլուխգործոցը ստեղծելով, սակայն Աշոտն ուղղակի չափազանց ալարկոտ էր՝ իր մուսային երևակայականից իրական կտավին տեղափոխելու համար միակ բանը, որ երիտասարդն առանց ալարելու և մեծագույն նվիրումով անում էր՝ սեփական փառամոլությանը հագուրդ տալն էր, սեփական «ես»-ի մեծությունն ամենուր ներկայացնելն ու ինքնագնահատականի անսահման բարձրացումն էր։ Փառամոլությունից ելնելով էր սիրում, փառամոլությունից ելնելով էր փող շռայլում, կռվում, խաղում, մրցում, անգամ կսնանկանար հանուն փառամոլությանսակայն այս ամենը հոգնեցրին ճակատագրի հովանավորներին,  ու վերջիններս ուղարկեցին Անիին։ Անին դարձավ առաջինն, ում ուղղակի հաջողվեց կոտրել Աշոտի եսակենտրոնությունը՝ առանց ցանկանալու, առանց ջանքեր գործադրելու, առանց որևէ դիտավորության․․․

 Անին Աշոտի կյանք մտավ միանգամից, մեկ արտահայտությամբ, մեկ օրումավարտական կուրսում Աշոտը սովորականից ավելի ցուցամոլություն էր դրսևորում՝ երբեմն մակարդակային բացակայություններով ցինիզմի գագաթնակետը գերացանցած երիտասարդը, ցինիզմի «Պառնասից» մի գլուխ բարձր գտնվող երիտասարդն ուղղակի երբեմն անցնում էր հնարավոր չափն ու սահմանըհամակուրսեցիներն ուղղակի չէին արձագանքում, քանզի դա ուղղակի կարող էր ուղղվել իրենց դեմ, սակայն ինքնագերազանցման պոռթկման օրերից մեկում, երբ Աշոտն ուղղակի պատմության դասախոսությունը հումորային բենեֆիս-ցերեկույթի էր վերածել, առջևի նստարանից հետ շրջվեց Անին ու կարմրելով, սակայն աչքերում անսպառ արհամարհանքի ու զայրույթի արտահայտությամբ խոսեց՝ «Կլռե՞ք Դուք վերջապես․․․»։ Անին ինքն էլ զարմացավ սեփական պոռթկումից, իսկ Աշոտն ուղղակի անելանելի դրության մեջ էր, սակայն չպատասխանեց՝ ոչ սեփական սխալի գիտակցումից, այլ աղջկա նկատմամբ հանկարծակի գիտակցած գերհարգանքից, սեփական անզորությունից ու  իր բառերի աննպատակությունիցսեփական «ես»-ը զիջեց Անիի նկատմամբ հարգանքինգուցե ո՞չ միայն․․․ Հաշիվը բացված էր, սակայն պատասխան գոլին սպասել պետք չէր Աշոտի ինքնագոլն ուղղակի վճռեց հարաբերությունների հետագա ընթացքը, բայց ոչ վերջնահաշիվը։ Համակուրսեցիների աչքում սեփական հեղինակությունը բարձրացնելու մոլուցքը փոխակերպվեց Անիի նկատմամբ բարոյական պարտքի։ Այդուհետ սկսվեց դրամատիկան ու հոգեկան տանջանքը։ Ամեն օր դասից ուշացող ուսանողն արդեն երկու ժամ շուտ էր հայտնվում համալսարանում՝ Անիից երկու բառ լսելու համար, օրվա մեջ երկու բառ, որոնք ընդամենը Անիի դաստիարակվածության ու բարեկրթության դրսևորումն էին՝ «Բարև Ձեզ», որոնցով, սակայն աղջիկը կարողանում էր անսահման բերկրանք ու խանդավառություն տալ համակուրսեցուն։ Անիի արտաբերած երկու բառն ինքնամոռացության էին հասցնում Աշոտինինքնամոռացություն, որ կտրում էր երիտասարդին աշխարհիկ կյանքից, տանում ապագայի երազների վրա կառուցված ամրոց, ուր երկուսով էին՝ ինքն ու իր սիրելին։ Սկսեց դասերից հետո անմեղ դիտավորությամբ հետևել աղջկան, ինչը սկզբում Անին չնկատելու էր տալիս, սակայն որոշ ժամանակ անց սկսեց բարկացնել աղջկան։ Անիի վերաբերմունքը փոխվեց ուղղակի այն ժամանակ, երբ նկատեց տղայի հետաքրքրվածությունն իր հանդեպորքան էլ աղջիկը հասկանում էր, որ սրամիտ ու մեծախոս համակուրսեցին ուղղակի դատարկաբանի մեկը չէ, այնուհանդերձ, նա ստիպում էր իրեն ավելին չտեսնել, արհամարհում էր երիտասարդի հետապնդումներն ու բացատրվելու հնարավորություն չէր տալիս։ Աշոտը սկսեց ուղղակի բավարարվել Անիի բարևով՝ հասկանալով, որ կարող է նաև ավելի վատ լինելամեն ինչում մաքսիմալիստ Աշոտը սկսեց ուղղակի բավարարվել սիրելիի մի խոսքով՝ դրանից էլ չզրկվելու անկեղծ մղումով։ Օրվա մեջ լսված մեկ-երկու բառն Անիի շուրթերից՝ երիտասարդին երջանկություն էր տալիս, Անիի թախծոտ կամ զայրացած հայացքը սպանում, ժպիտը՝ խելքահան անումորքան ասես կդատարկաբաներ Աշոտը՝ Անիից մի ժպիտ պոկելու համար, սակայն աղջիկը, զսպվածությունից կամ Աշոտին տանջելու միտված մղումով՝ հազվադեպ էր ժպտում, երբ ինքնատիրապետումն անհնար էր դրսևորելԱշոտը դարձավ ինքնամփոփ, սկսեց գործել՝ միայն Անիին դուր գալու անկեղծ մղումով։ Անիի հետ մշտապես շփման եզրեր փնտրող երիտասարդը շփոթվում էր ամեն անգամ, իրար էր խառնվում ու կորցնում սովորաբար դրսևորվող ավելորդ ինքնավստահությունը։ Ժպիտը՝ օրիորդների բարյացկամության այդ անմեղ վկայությունը, չէր լուսավորում Անիի դեմքը, և երբ նա բարձրացնում էր հայացքը, այնքան սևեռուն էր նայում երկրպագուին, որ վերջինս ակամա շփոթվում էր։ Ու մոմի նման, որ մի կողմից հաստատապես կանգնած էր հպարտ կեցվածքով, իսկ մյուս կողմից հալվում էր կրակի ազդեցությամբ՝ Աշոտը հալվում էր Անիի սիրո կրակից։

 Օրերն անցնում էին, Անին ամեն օրվա հետ ավելի ու ավելի էր սկսում նկատել Աշոտի գոյությունը, ով ամեն օր իրենց բակում հայտնվելով՝ կարծես մղձավանջ կամ ուրվական էր դարձել։ Անին ուղղակի չնկատելու էր տալիս Աշոտին, սակայն տղայի առկայությունն օր-օրի ավելի էր անհանգստացնում իրենայդ անհանգստությունը արդեն տհաճ չէր։ Որտե՞ղ էր ինքը սխալվել, ո՞ր քայլն է ստիպել այդ Ինքնասիրահարվածին՝ տարվել իրենով։ Աշոտն ամեն անգամ այնպես էր հայտնվում իրենց տան ճանապարհին, որ տուն վերադառնալիս աղջիկն ուղղակի այլ ուղի չէր գտնում անցնելու, քան Աշոտի կողքից անցնելն էրքայլելիս նրանց սրտերը միատոն ու միաձայն էին բաբախում, նրանց սրտերը միայն 5 վայրկյանով գտնում էին իրար, սակայն այս փաստն արձանագրելու համար աղջիկն ուղղակի չափազանց մեծ ինքնասիրություն ուներ, տղան՝ եսակենտրոնությունուղղակի մի հայացքով բավարարվելով, նա չէր շտապում զգացմունքները հայտնել Անիին, քանզի մերժման դառնությունն ուղղակի կանխազգալով՝ նախընտրում էր ուղղակի փոխվել Անիի աչքում։

 Հերթական քայլերը Աշոտին հասցրեցին կանգառվճռել էր այսօր գոնե խոսել Անիի հետ, գոնե հասկանալ աղջկա՝ իր նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը։ Անին արդեն կանգառում էր

-Բարև,- անվճռական սկսեց Աշոտը՝ ակամա շփոթվելովայստեղ նա մոռացավ իր սիրած սկզբունքը՝ «հաջողության հասնելու գլխավոր նախապայմանը սեփական հաջողության մեջ վստահ լինելն է, իսկ վստահությունը հավատից է ծնվում․․․» ։

 -Բարև Ձեզ,- անտարբեր պատասխանեց Անին՝ չնայելով տղային, որի աչքերի փայլն ամեն ինչ ասում էր իր փոխարեն։

-Լավ ե՞ս,- այնուամենայնիվ հարցրեց Աշոտը։

-Լավ,- ավելի չոր պատասխանեց Անին, ու մինչ Աշոտը պատրաստվում էր «ես նույնպես»-ին՝ աղջիկն անհամբերությամբ տրամվայի ժամանելու վայրկյանններն էր հաշվում։

-Ու դեռ երկա՞ր ես հայացքովդ սպանելու,- անսպասելի հարցրեց Աշոտը՝ սովորույթի համաձայն, հետո միայն զղջալով տված հարցի համար։

-Որևէ արտասովոր բան հայացքից մեջ, առավել ևս քո նկատմամբ, չկա, միանաշանակու մի բան կա միայն արտասովոր՝ վերջերս, ինչ-որ շատ ես հայտնվում ճանապարհիս․․․ մի´ խաղա անվանս հետ,- երիտասարդի ամբարտավանությունից հուզված, պատասխանեց Անին ու շտապով բարձրացավ տրամվայ։ Մինչ Աշոտը կհասցներ ուշքի գալ Անիի խոսքերից՝ տրամվայը շարժվեց, ու նա մի կերպ հասցրեց նետվել դրա մեջ։ Կողք-կողքի կանգնած համակուրսեցիներն անծանոթների պես լուռ ու անտարբեր անցան ամբողջ ճանապարհը, սակայն, հիրավի, խոսուն էր լռությունը։ Մարդու սիրտն ուղղակի պայթում է, երբ հույսի ջերմ շնչից չափազանց լայնանալուց հետո, բախվում է իրականության սառնությանըայդ սառնությունը բարոյական ապտակի տեսքով Անին  հասցրեց Աշոտին, Աշոտին, ով մի վայրկյան նրան տեսնելը, նրա ժպիտը վայելելը համարում էր մի ամբողջ կյանք։

 Նույնաբնույթ հաջորդ մոտեցմանն ի պատասխան՝ Աշոտն ավելի չոր խոսքերի արժանացավ,  աղջիկն անդրդվելի էր, կամ՝ անսահման հիասթափված․․․  Մեկ շաբաթ անց կամավորական հերթական ջոկատը մեկնեց առաջնագիծկամավորներ, կամ, որ ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ կամավորների պիտակի տակ ռազմի դաշտ ուղարկված  տասնյակ մարդկային հոգիներ, որոնցից շատերն, ուղղակի, չգիտեին էլ, թե ով, ում դեմ և ինչի համար են կռվում, թեև սովետական պրոպագանդիստներն ամենուր գովերգում էին հայրենական զինվորի բազկի ուժն ու կամքը՝ մատնանշելով սովետական ղեկավարության հանճարը։ Թեման քննարկվում էր ամենուր, թեման հետաքրքրում էր բոլորին, քանզի, յուրաքանչյուրն էլ որևէ մեկն ուներ ռազմաճակատում կռվող։

 Հերթական անգամ լսարան մտնելիս Աշոտն ուղղակի տարվեց պատերազմական խոսակցությամբ, սակայն այս անգամ նա սահմանափակվեց միայն լսողի դերովաղջիկները մտահոգված էին արդեն ձգձգվող ու անորոշ իրադրությամբ, Հասմիկը հիացած պատմում էր սիրելիի քաջագործությունների մասին (չմոռանալով որոշ չափազանցություններ մտցնել ու պատկերավոր երանգ տալ պատմածին),  Անին, բնականաբար, լսում էր ընկերուհու պատումը սիրելի Հրաչի մասին, ով, ի դեպ, նույն համալսարանից դուրս մնալուց հետո ընդունվել էր Մոսկվայի ռազմական ակադեմիա, իսկ հայկական 390-րդ կամավորական ջոկանտի կազմավորման մասին լսելուց հետո անցել էր դրա շարքերը և պատերազմի ընթացքում փայլում էր քաջաբար։ Հասմիկն ուղղակի սրտի թրթիռով ու ոգևորությամբ էր պատմում Հրաչի մասին, ակամա առաջացնելով նաև Անիի հիացական հայացքը։ Եսակենտրոն ու փառամոլ Աշոտն ուղղակի նոր ավանտյուրա մտածեց՝ եթե ինքը լիներ Հրաչի փոխարեն, այժմ Անին իրենով կհպարտանարիսկ ինչո՞ւ ոչ։ Դեռևս ուշ չէ։ Սակայն բարոյական ազդակը թույլ չտվեց նույն պահին մտածածը բարձրաձայնել։

 Հասմիկը տանջվում էր կարոտից, ինքն իրեն մեղադրում սառնության մեջ, հիանում իր ընտրյալով։ Հրաչը Հասմիկենց շենքից էր, հարևան մուտքերից մեկիցերկար ժամանակ աղջկանով հիացող երիտասարդը դասվում էր սիրելիի կողմից մերժված սիրահարների թվին, սակայն օր-օրի ուժգնացող զգացմունքը ստիպում էր միայն լուռ տանջվել։ Իսկ Հասմիկն, իրոք, հիանալի էր։ Արտաքնապես նման էր անգլիական թագուհիներին՝ ոսկե մազեր, կանաչ աչքեր, կաթնագույն-ճերմակ մաշկբնությունից օժտված հատկանիշները լրացնում էին համեստությունն  ու գրքամոլությունը։ Հրաչի նվերների, հայացքների, հաճոյախոսությունների կողքով նա թվացյալ անտարբերությամբ էր անցնում՝ կանացի բնավորությունից անբաժան սեթևեթանքով։ Գնահատեց Հրաչին միայն այն ժամանակ, երբ տղան մեկնեց Մոսկվա, ու հետագայում Հասմիկի մխիթարանքը միայն  սիրելիից ստացվող նամակներն էին, որոնք, լավագույն դեպքում, 2-3 ամիսը մեկ էին հասնում աղջկան ու կարդալուց հետո  խնամքով պահում էր Հրաչի նվիրած զարդատուփի մեջ։ Հասմիկի հիացմունքը կիսող Անին լուռ լսեց, սակայն դեմքի արտահայտությունը կտրուկ փոխվեց, երբ լսարանում նկատեց Աշոտի կերպարանքը։ Երիտասարդն ուղղակի դուրս գնաց՝ մտքերը ժողովելու։ «Ավելի լավ է խառնել աշխարհը, քան ոտնահարված ինքնասիրությամբ ապրելընկել եմ մի աղջկա ետևից, ով ուղղակի ամեն բան անում է՝ ինձ բարոյապես ոչնչացնելու համար, ԻՆՁ, ինչքա՞ն կարելի էիսկ գուցե ինքս էլ կամավոր դառնամ, գուցե դա կբարձրացնի ինձ նրա աչքում․․․չէ, չարժե, հաստա´տ չարժե։ Խրամատներով փոխեմ փափուկ բազմոցն ու քաղաքային կյանքը, որ հաճոյանամ մի աղջկա, որ ցուցադրվեմ, որ նկատվեմ այլ հարթության վրա։ Ախր այստեղ էլ ցրտին մի կերպ եմ դիմանում, ռազմաճակատ, քամիո՞ւմ համար։ Աշխարհում հիմա մեծերը կուլ են տալիս տալիս փոքրերին, և ոչ ոք մեծերին չի դատում, մեծերին, որոնք հաճախ եղբայրություն ու հավասարություն քարոզելով, սիրաշահելով կամ բռնանալով վերցնում են իրենց անհրաժեշտը։ Դե արի ու ասա, որ Հիտլերին ավելի եմ հավանում, քան մեր վերևներում հանգրվանածներին կբռնեն ու կփակեն, կմեկուսացնեն, կսառեցնեն Սիբիրում․․․»։ Հռետորությունն ավարտվեց, երբ միջանցքում փայլեց Անին նրանց հայացքներն օդում հանդիպեցին, մեկն արհամարհանքով փախցրեց հայացքը, մյուսի աչքերը փայլեցին՝ մտածելով «որքան անթերի կլիներ աշխարհը, եթե բոլոր կանայք հավասարապես կատարյալ լինեին»։ Երկուսն էլ տանջվում էինԱշոտը՝ թվացյալ անպատասխանությունից ու անհուսալի անորոշությունից, Անին՝ ներքին «ես»-երի ահեղ բախումից, որոնք ակամա ստիպում էին կենտրոնանալ Աշոտի վրա։ Արդեն նախկին արհամարհական հայացքը փոխարինվել էր մեղմ հայացքով, աչքերի փայլն ավելացել էր, սովորականից ավելի շփվող էր դարձելակամա ժպտում էր, ցրված էր, մտազբաղ։

Օրը փոքր ինչ արևոտ է, բայց դեռևս զգացվում է ձմռան շունչը։ Ռադիոն ցնծագին պարծանքով ու հույսով հայտարարում է Հակահիտլերյան կոալիցիայի ստեղծման ու դաշնակիցների խոստումնալից հայտարարությունների մասին, հայտնում ԽՍՀՄին տրվելիք ահռելի ռազմական օգնության մասին, չմոռանալով ամեն խոսքից հետո փառք տալ ԽՍՀՄ ղեկավարին։ Ռադիոյի ձայնն ամենուր էր, սակայն մարդկանց այլ լուրեր էին պետք, մարդիկ պատերազմի ավարտն ազդարարող լուր էին ուզում լսել։

Գրել կարծիք