Վրեժ Իսրայելյան. Հայ-թուրքական հինավուրց խաղ

Վրեժ Իսրայելյան. Հայ-թուրքական հինավուրց խաղ

newmag-ն առաջարկում է ընթերցել արձակագիր Վրեժ Իսրայելյանի (1949-2013) պատմվածքը արցախյան ազտամարտի մասին:

Այս անգամ քամին հակառակ կողմից էր փչում. ադրբեջանական դիրքերը հոտոտելով, Մաքսուդի աչքերին թոզ փչելով, նա անարգել կտրեց ադրբեջանա-հայկական ռազմաճակատային գիծը և հանդիպեց հայ երկրապահ ջոկատի հրամանատար Աշոտ Վարդանյանի սրածայր բեղերի դիմակայությանը:

– Կամանդիր,– ասաց երկրապահներից մեկը,– թուրքը նամակ է ուղարկել:

Ռուսական բառեր օգտագործելով` հայ երկրապահները փորձում էին իրենց զինվորական կեցվածքին լրջություն հաղորդել:

Թուրքը նամա¯կ է ուղարկել…– փոստատար քամին լուրը տարածեց խրամատի երկայնքով:

– Ավետի՞ս է, թե գույժ. ջոկատը այն ընդունեց խանդավառությամբ: Նամակագրությունը միշտ էլ հայ-թուրքական հարաբերությունների ամենաարհամարհված ժանրն է եղել:

– Եթե թուրքը նամակ է գրում, ուրեմն, թուրք չէ,– ասաց դեռ քսանը չբոլորած մի տղա, որին երգիծելու տաղանդի համար «Մեղու» մականունն էին կպցրել:

– Եթե թուրք չէ, ուրեմն ազերի էլ չէ,– ասաց մեկ ուրիշը:

– Եթե ազերի չէ, ուրեմն խարտոցն է,– հանրահայտ անեկդոտըը ակնարկելով խայթեց «Մեղուն»:

«Կամանդիր» տիտղոսով մեծարված երկրապահը, որի աչքերին ժամեր առաջ աներես քամին թոզ էր փչել, սրածայր բեղերը ոլորեց, սփյուռքահայերից նվեր ստացած առաջնակարգ սիգարը վառեց, խորը շնչեց ախորժալի ծուխն ու ասաց.

– Չմեռանք` թուրքի նամակին էլ արժանացանք:– Բացեց նամակն ու զարմացած ասաց,– ի¯նչ գեղեցիկ ձեռագիր ունի:

Ձեռքով մոտ կանչեց երկրապահներից մեկին:

– Մոտեցիր ծանրաձողին, «Լեզվաբան»,– ասաց նա,– ճիշտ կթարգմանես, շեշտի տեղը` շեշտ, բութի տեղը` բութ:

– Թուրքերը կետադրական նշաններ չունեն,– ասաց «Մեղուն»,– նախադասությունը սկսում է Ալին, շարունակում է Վալին:

Նամակը, որ շեքսպիրյան հերոսներին վայել ճարտասանությամբ արտասանեց «Լեզվաբանը» ցնցող տպավորություն թողեց հայ երկրապահների վրա: Ազդեցիկ էին թե Մեհմեդ Ամիրօղլու գրելաոճը, թե աղջնակի գերության փաստը, ինչին անտեղյակ էր ջոկատը, թե գնդապետի գործարքի լրջությունն ու նրա ինքնավստահությունը:

– Արա, «Լեզվաբան»,– ասաց երկրապահներից մեկը,– ոնց որ թուրքի նամակ կարդալու համար ծնված լինես: Չլինի՞ շպիոն ես:

Ջոկատը սրամտելու տրամադրություն չուներ: Լրջացել էր նույնիսկ «Մեղուն»:

– Կամանդիր,– ասաց նա,– դու գիտեի՞ր…

– Ե՞ս… Կարևոր չէ,– կմկմաց Աշոտը:

– Ի՞նչ ենք անելու,– տխուր հարցրեց երկրապահներից մեկը:

– Թակարդ է,– ասաց մեկ ուրիշը:

– Անիծյալ թուրք,– նետեց «Լեզվաբանը»,– ինչ էլ խելոք է շարադրել:

– Ես կմենամարտեմ,– առանց շրջվելու ասաց մի երկրապահ:

– Ես էլ:

– Ես էլ:

– Դու կրակել չգիտես,– ասաց «Մեղուն,– ձգանը ատամով ես քաշում:

– Ռուսների հրաձգարանը մեր տնից հարյուր մետրի վրա էր,– ասաց մի ղարաբաղցի,– նրանց մթերք էինք տանում, փոխարենը մեզ` երեխաներիս կրակել էին սովորեցնում:

– Ամեն ինչ շատ ավելի լուրջ է, քան կարծում եք,– տխուր ասաց հրամանատարը:

– Մեր պատվի հետ է խաղում շունը և ոչ միայն պատվի…– ասաց «Լեզվաբանը»:

– Ես գիտեմ այդ գնդապետի մասին,– ասաց հրամանատարը,– նա մեր հինգին էլ կսպանի:

– Կամանդիր, էդ ի՞նչ ես ասում,– բորբոքվեց երկրապահներից մեկը,– հո մենք սոխի գլուխ չե՞նք: Էդ գնդապետ է, ինչ զիբիլ է, թուրք է, չէ՞, հո Ալլահը չի՞:

– Եթե համաձայնենք` մեր հինգին էլ կսպանի: Նա աշխարհահռչակ հրաձիգ է, աշխարհի բազմակի չեմպիոն:

Հրամանատարի խոսքերը ռումբի պայթյունի պես տակն ու վրա արեցին խրամատը: Բոլորը սսկվեցին:

Գրել կարծիք