[newart] Հարցազրույց տարածաշրջանում միակ լուսանկարչական գրադարանի` Mirzoyan Library-ի հիմնադրի հետ

[newart] Հարցազրույց տարածաշրջանում միակ լուսանկարչական գրադարանի` Mirzoyan Library-ի հիմնադրի հետ

newmag-ն ու Արվեստագիրը ներկայացնում են հարցազրույց Միրզոյան գրադարանի հիմնադիր, լուսանկարիչ Կարեն Միրզոյանի հետ հայկական լուսանկարչական դպրոցի հեռանկարի և տարածաշրջանում` դերի մասին:

_Պատմեք մի փոքր Ձեր լուսանկարչական գործունեության մասին:

Ես վավերագրական լուսանկարիչ եմ. սկսել եմ լրագրությունից, հետո անցել եմ վավերագրական լուսանկարչության ու հիմա արդեն քիչ-քիչ այլ բաներով էլ եմ զբաղվում: Ներկայումս շատ էքսպերեմենտներ եմ անում, որոնք բոլորը հիմնված են իրական պատմությունների վրա: Դրանց ֆորմատները դուրս են վավերագրական լուսանկարչության ֆորմատներից, ոչ մի կանոնների մեջ չեն մտնում: Lուսանկարչությամբ զբաղվելու առաջին 10 տարվա ընթացքում շատ բաներ եմ արել, և կարծում եմ՝ նման էքսպերեմենտների իրավունք ունեմ: Ես տպվել եմ տարատեսակ արտասահմանյան ամսագրերում, մի պահ պատվերներ էլ էի անում, հետո դադարեցի և հիմա միայն նախագծերովս եմ զբաղված:

_Եկեք խոսենք Ձեր գրադարան-սրճարանից:

Սա գրադարան է, և ոչ թե գրադարան-սրճարան, չկան մատուցողներ, թեև կա ինքնասպասարկում. մարդիկ կարող են թեյել այստեղ:

_Նմանատիպ լուսանկարչական գրադարանի ֆորմատը որքանո՞վ է տարածված արտասահմանում և մասնավորապես մեր տարածաշրջանում:

Կովկասում առաջին անգամ ենք հանդիպում լուսանկարչական գրադարանի: Աշխարհում, իհարկե, կան, սակայն դրանք շատ քիչ են, քանի որ շատ թանկ հաճույք են: Դրսում տեսել եմ երևի երկու մեծ լուսանկարչական գրադարան, մեկը Նյու Յորքի ICP-ն՝ Լուսանկարչութան միջազային կենտրոնը (International Center of Photography), աշխարհում լուսանկարչությանը վերաբերող և լուսանկարչություն սովորելու համար լավագույն և ամենաթանկ տեղերից է, նրանք, բնականաբար, ունեն մեծ գրադարան, քանի որ ունեն հսկայական միջոցներ:  Մյուսը, որտեղ ես անցած տարի մեկ ամիս հետազոտություն էի անում Arab Image Foundation-ն է Բեյրութում, այնտեղ շատ սիրուն գրադարան կա՝ նաև առցանց նյութերով: Իրենք արդեն 15 տարի է, ինչ գոյություն ունեն:

Երբ բացում էի իմ լուսանկարչական գրադարանը, ընկերներս հարցնում էին՝ ինչու եմ շեշտը դնում հենց գրադարանի վրա: Իմ նպատակն էր, որ ունենանք այսպիսի գրադարան, որը մեկ տարուց կհամալրվի շատ-շատ գրքերով, և, առհասարակ, մի օր պետք էր սկսել: Չգիտենք՝ հետագայում ինչ ուղղվածությամբ կգնա գրադարանի զարգացումը, սակայն ես փորձում եմ պահել հավասարակշռությունը, որպեսզի այս վայրը չդառնա սրճարան: Կա մի տխուր երևույթ. այն կապում են Հայաստանի հետ, բայց ես բացարձակ սյդպես չեմ համարում. մարդկանց ավելի շատ այստեղ գրավում են սրճարանը և ամենաշատը՝ գինին, նրանք սիրում են նստել և միասին ժամանակ անցկացնել, աշնանը սիրում են պատշգամբում լինել: Սա նորմալ է, և, առհասարակ, հայերի հետ կապ չունի: Իմ նշած գրադարաններում գրեթե մարդ չէր լինում, ես մենակ էի այնտեղ: Ու խոսքը լուսանկարչական գրադարանների մասին չէ միայն, այլ նաև սովորական գրադարանների. դրանք բնավ պոպուլյար տեղեր չեն: Եվ առաջարկելով թեյ-սուրճ՝ դու մարդկանց ես հրավիրում:

Այս վայրի երկրորդ գործառույթը լինելու է ուսուցումը, երրորդը՝ ցուցասրահը, ինչն, իհարկե, երրորդական նշանակություն ունի, որովհետև նման բան բացում են այն ժամանակ, երբ երկրում փող ու բիզնես կա, քանի որ որակով ցուցահանդես անելը մեծ միջոցներ է պահանջում: Երբ ցուցահանդես ես անում, նշանակում է՝ երկրում արվեստ գնահատող այդքան հարուստ մարդիկ կան, ովքեր պատրաստ են նկար գնել, ու երկու նկար վաճառելով կարող ես շարունակել գործդ: Այդիպիսով՝ արվեստագետը կարող է ապրել, իսկ մեզ մոտ այդպես չէ: Ցուցասրահը երրորդական է ու պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչներին տպագրության մասին պատմելու ֆունկցիա է կատարում՝ ինչպես և որտեղ տպել, ինչպես ներկայացնել քո ցուցադրության կոնցեպցիան: Բայց ինձ մոտ տարածքը շատ փոքր է նորմալ էքսպոզիցիայի համար: Այս փոքր տարածքի մեջ ես փորձում եմ ցույց տալ, որ հնարավոր է էժան և թանկ տպագրությունները համադրել, օրինակ՝ մեր գրադարանում ես թանկ տպագրությամբ արված մեծ լուսանկարների կողքին ներկայացնում եմ էժան և փոքր ստիկերներ: Թեև էժան տպագրություն չեմ ընդունում, բայց այս փոքր տարածքում անհնար կլիներ այս շարքն այլ կերպ ցուցադրել, և այդպիսով ես որոշակի հավասարակշռության եմ բերել ընդհանուր ցուցադրությունը՝ օրինակ ծառայելով այլ լուսանկարիչներին, ովքեր լինելով հրաշալի լուսանկարիչներ՝ այնուամենայնիվ, բացարձակ տեղյակ չեն տպագրությունից, ֆորմատներից և այլն: Նրանք, իհարկե, ուզում են ցուցադրվել այստեղ, բայց ես միշտ նշում եմ, որ ցուցադրվելուց առաջ իրենց էքսպոզիցիան պետք է ենթարկվի մշակման թե՛ կոնցեպտի, թե՛ ցուցադրության ընդհանուր կազմակերպման և թե՛ տպագրության որակի առումով: Այս տարածքը և գրքերը ոչ թե լուսանկարիչների համար են, այլ մարդկանց, ովքեր ընդհանրապես չգիտեն, թե ֆոտոն ինչ բան է:

_Դուք նպատակ ունե՞ք արդյոք այս վայրը նաև մշակութային կենտրոն դարձնելու, քանի որ, որքանով գիտենք, այստեղ նաև ֆիլմերի ցուցադրություններ և դասախոսություններ են տեղի ունենում:

Ես կուզենայի այս վայրը լիներ լուսանկարչական իմաստով մշակութային կենտրոն, թեև մեզ մոտ անցկացվող միջոցառումները դեռևս ոչ լուսանկարչական թեմաներով են: Քանի որ Երևանում լուսանկարչական կյանքն այդքան ակտիվ չէ, և լուսանկարչական գրքերի շնորհանդեսներ հաճախակի չեն անցկացվում, մենք որոշեցինք, որ կարելի է նաև կինոյի վերաբերյալ միջոցառումներ կազմակերպել, մասնավորապես՝ ֆիլմերի դիտումներ, հատկապես, եթե դա որևէ երիտասարդ հայ արվեստագետի ֆիլմ է, որն ինչ-որ փորձարարական բան է անում: Եվ ընդհանրապես, այո, ես կուզենայի, որ այս վայրը դառնար մշակութային կենտրոն, որտեղ կհավաքվեին արվեստագետները:Նմանատիպ վայրեր Երևանում շատ կան, և ես կուզենայի, որ միջոցառումները հենց ֆոտոյի վերաբերյալ լինեին: Վերջինս շատ դժվար է, քանի որ Երևանում շատ քիչ իրադարձություններ են տեղի ունենում: և դա մի փոքր բարդացնում է մեր գործը: Բարեբախտաբար, մեզ մոտ սկսվել է լուսանկարչական դպրոցը, որի շնորհիվ ավելի շատ մարդիկ կգան և կաշխուժացնեն այս վայրը: Մենք ունենք Լուսանկարիչների ասոցացիա, որը փորձում է ինչ-որ բաներ անել, բայց, ըստ իս՝ բավարար չափով չի իրականացնում իր գործառույթները:

_Վերջին տասնամյակում շատացել է լուսանկարչական ապարատ ունեցողների քանակը, օրինակ՝  ֆեյսբուքում պարբերաբար բացվում են նորանոր Photography-ներ, ինչպե՞ս եք դրան վերաբերվում, որո՞նք են դրա բացասական կամ դրական կողմերը, կա՞ն ընդհանրապես բացասական կամ դրական կողմեր:

Շատ լավ եմ վերաբերվում, ոչ մի դրական ու բացաասական կողմ չկա, ու ես գժվում եմ, երբ պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչները բացասական բաներ են գտնում ու ինչ-որ անիմաստ քննադատության են ենթարկում, քանի որ ես կողմ եմ այդ ծավալներին: Ես դրական եմ վերաբերվում նույնիսկ այֆոնով նկարելուն, որովհետև տեխնիկան կարևոր չէ:

Ես սկսել եմ ֆոտո անել, որովհետև  տանը ֆոտոկախցիկ կար, ու ինձ անհետաքրքիր էր համալսարանում սովորելը: Եթե ֆոտոկամերան չլիներ, ես կարող է նկարիչ լինեի հիմա կամ չգիտեմ նույնիսկ: Հիմա միջոցը շատ կարևոր է, ու այդ միջոցը արդյունքում  միջոց էլ մնում է, այսինքն՝ գործիք: Երբ դու շատ հզոր տեխնիկա ունես ու ուզում ես լուսանկարիչ դառնալ, ինչ կամերայով էլ սկսես նկարել, դա քեզ էլի լավ լուսանկարիչ չի դարձնի. դու պարզապես լավ տեխնիկան կիմանաս: Գլխավորն այն է, թե դու ինչ ես ուզում ասել, ինչ ես ներկայացնում մարդկանց: Այսինքն՝ տեխնիկան միշտ՝ և՛ սկզբում և՛ վերջում, պարզապես գործիք է և ո՛չ ավելին: Եթե դու այդքան հիանալի գաղափարներ ունես ու փող չունես որակյալ կամերայի համար, լավ լուսանկարիչները քեզ միշտ սիրով կամերա կտրամադրեն այդ գաղափարն իրականացնելու համար:

_Մյուս հարցս վերաբերում է ֆոտոշոփին և նմանատիպ ծրագրերին, ի՞նչ դեր ունի այն լուսանկարչության մեջ, ո՞րն է վերջինիս նշանակությունը ժամանակակից լուսանկարչության համար:

Շատ կարևոր է: Եթե հիմա թվային կամերայով ես նկարում, չես կարող առանց ֆոտոշոփի, եթե նույնիսկ ժապավենով ես նկարում առանց ֆոտոշոփի չես կարող: Պետք է հասկանաս՝ ինչ է նշանակում ֆոտոշոփ, դրա կիրառումը կախված է նաև նրանից, թե ֆոտոյի ինչ ուղղությամբ ես զբաղվում: Եթե դու գովազդային ֆոտո ես անում, կարող ես բացարձակապես ամեն ինչ անել: Եթե մարդիկ դրանով զբաղվում են, իրենք սովորում են նախորդներից, հին ֆոտոներից, նոր գովազդներից, Լուի Վիտոն, Շանել են նայում ու ասում են՝ վայ, ինչ լավ է և պարզապես նայելով փորձում են ընդօրինակել: Դա շատ լավ է, թող անեն, թող տեխնիկապես զարգանան, բայց իրենք չգիտեն, թե ընդհանրապես  ինչպես է արվել այդ լուսանկարը: Դրանց 99% -ը կազմված է երեք-չորս ֆոտոյից, 99%-ով չկա ֆոտո, որ ուղղակի նկարվել է ու օգտագործվել այդ գովազդային ընկերության կողմից: Որևէ ընկերության կամ ամսագրի համար կատարվող նկարահանումների 60-70 %-ը post-production-ի աշխատանքն է, դրա համար լուսանկարիչը այնտեղ 30-40 % մասնակցություն ունի: Գլխավորն այն է, որ նա հստակ ասի, թե ինչ շարժում է հարկավոր: Նա չի կարող  հասնել նրան, ինչ պետք է այդ ընկերություններին: Լուսանկարն անելուց հետո շատ որոշումներ են կայացվում ֆոտոյի մեջ փոփոխություններ կատարելու վերաբերյալ, որոնք  լուսանկարիչն արդեն կատարել չի կարող, քանի որ ֆոտոներն արդեն արված են: Այսինքն՝ պետք է լավ  իմանաս, թե որպես լուսանկարիչ ինչպիսին է լինելու քո դերը: Այն երբեք այնտեղ գլխավորը չի լինելու, դու լինելու ես ասենք երկրորդը, նույնիսկ երրորդական էլ կարող է լինես, բայց երբեք ոչ առաջինը: Առաջինն այնն է, որ ճիշտ մարդ գտնես քո ֆոտոները մշակելու համար, եթե դու կարող ես մշակել քո ֆոտոները դա շատ լավ է, որովհետև ամենամեծ փողը post-production-ն է ստանում:

Դոկումենտալի մեջ ուրիշ օրենքներ կան, որտեղ արդեն բարդություններ են սկսվում՝ դու չես կարող շատ բան ֆոտոշոփել, իսկ լրագրության մեջ՝ընդհանրապես: Օրինակ, եթե դու լույս ես նկարում, չես կարող նույնիսկ ցերեկը ֆլեշով նկարել: Ես ցերեկը նկարում եմ ֆլեշով: Օրինակ՝ երբ հանրահավաքներն էի նկարում ֆլեշ էի օգտագործում, քանի որ, այդպիսով շատ սիրուն էֆֆեկտ էի ստանում: Բայց դա թույլատրելի չէ, որովհետև Associated Press-ը կարող է ասել, որ դու արևի բնական լույսը խախտում ես և դիտողը կարող է չհասկանալ՝ օրվա որ ժամին է կատարվել լուսանկարը, որովհետև ֆլեշ օգտագործելիս, exposure-ն իջեցնում ես և, այդպիսով ուրիշ լույս ես ստանում: Դոկումենտալ լուսանկարչության մեջ դու կարող ես տեխնիկապես ավելի ազատ լինել: Դրանք ակադեմիական օրենքներ են, բայց ես հիմա պայքարում եմ դրանց դեմ, երբ ասում եմ, որ  էքսպերեմենտներ եմ անում: Նախկինում ես ընդհանրապես  շտկումներ կատարելը չէին ընդունում, այսպես՝ տասը տարի շարունակ 99%-ով եզրատում (crop) չէի անում. նկարում ես ինչպես կա ու, եթե չի ստացվել, ուրեմն չի ստացվել: Սակայն հիմա հասկացա, որ ուզում եմ մի տարի ինձ տրամադրեմ մենակ կտրելուն:

Լուսանկարիչն իրավունք ունի ամեն ինչ անել ֆոտոշոփի իմաստով՝ կտրել, բայց չի կարող ավելացնել և հանել. դա սև ու սպիտակով արվող լուսանկարչության համար եմ ասում: Գույնի  տեսակետից կարող ես կոնտրաստը տալ այնքան, ինչքան ուզում ես, բայց ոչ շատ: Եթե գույնը հագեցած է, ապա կարող ես մի քիչ իջեցնել, շատացնել չես կարող, որովհետև այդպես խաբում ես դիտողին: Չես կարող գույները փոխել:

_Ի՞նչ զարգացվածության աստիճան ունի լուսանկարչությունը Հայաստանում ի համեմատություն տարածաշրջանի մյուս երկրների:

Շատ տարբեր է: Սխալ կլինի, եթե գովեմ: Վրացիների մոտ հիմա հետաքրքիր երևույթներ են տեղի ունենում. իրենք շատ լավ տեխնիկա ունեն, բացի դրանից, քանի որ Ռուսաստանի հետ լավ չեն, բոլոր լուսանկարչական կազմակերպություններն իրենց գրասենյակները բացում են Թբիլիսիում: Նաև ամենահարմար վայրն է, ուր ադրբեջանցի և հայ լուսանկարիչները կարող են միասին հավաքել: Magnum հիմնադրամի ժողովուրդը այնտեղ է հավաքվում, իրենք Magnum հիմնադրամի գիրք  են հրատարակել: Թոմաս Դվորժեկը, որը Magnum հիմնադրամից է, այնտեղ էր ապրում: Չնայած անցած տարվանից իրենց գործերը վատացան, քանի որ Դվորժեկը տեղափոխվում է Իրան ու արդեն իրենց մոտ ավելի թուլանում է զարգացման այս միտումը, այսինքն՝ այդքան բան ստեղծելուց հետո իրենց մոտ լուսանկարիչներ չձևավորվեցին, բայց դարձան Կովկասի ֆոտոյի կենտրոն, որը մի ութ-ինը տարի առաջ մեզ մոտ էր գտնվում: Երևանում գործում էր Կովկասյան Մեդիա  Ինստիտուտը, որտեղ ես ու Ռուբեն Մանգասարյանը դասավանդում էինք: Երևանը, կարծես թե, տեխնիկապես զարգացած է, բայց առաջ չենք գնում: Մեզ մոտ, ցավոք, չկա ոչ մի կազմակերպություն, որ աջակցի լուսանկարիչներին: Երբ Հայաստանում հանրահավաք է լինում կամ որևէ խոշոր իրադրաձություն, վրացիներն են գալիս և նկարում այն ամբողջ աշխարհի համար:

 

Միրզոյան լուսանկարչական գրադարանն աշխատում է երկուշաբթի օրվանից կիրակի օրը ներառյալ, ժամը 14.00-ից մինչև 24.00-ն:

Հեղ.` Գայանե Բաբայան

Գրել կարծիք