Հարպեր Լի. Մեկ վեպի ու կրկնակի սենսացիայի հեղինակը

Հարպեր Լի. Մեկ վեպի ու կրկնակի սենսացիայի հեղինակը

«Ծաղրասարյակ սպանելը» վեպը հայերեն առաջին անգամ թարգմանվել էր 1965թ.-ին, բայց ռուսերենից: Հայաստանյան գրախանութներում Հարպեր Լիի վեպի բնագրից թարգմանությամբ նոր հրատարակությունը հայտնվեց 2015թ.-ին:

Ալաբամա նահանգի Մոնրովիլ քաղաքի անունը մեկ էլ 1961թվականին չէր իջնում միջազգային լրատվամիջոցների գլխագրերից: Այդ տարի Մոնորվիլի «ամենալուռ» քաղաքացին արժանացավ գրականության Պուլիցերյան մրցանակի: 2016 թվականի փետրվարի 19-ին Մոնրովիլում 89 տարեկանում կյանքից հեռացավ «Ծաղրասարյակին սպանելը» գրքի հեղինակ Հարպեր Լին:

Նա գրեց ընդամենը մեկ վեպ ու միանգամից դարձավ համաշխարհային գրականության դասական:

1000509261001_1313081582001_Bio-Mini-Bio-Writers-Lee-SF

Նել Հարպեր Լին (Nelle Harper Lee) Ամասա Քոլման Լիի ու Ֆրենսիս Քենինգեմ Ֆինչի չորս դուստրերից կրտսերն էր: Հայրը թերթի խմբագիր էր ու փաստաբան: Փոքր տարիքում Նելը շատ էր սիրում գիրք կարդալ ու ամենամտերիմ ընկերոջ՝ հարևան Թրուման Կապոտեի հետ չարաճճիություններ անել: (Ծանոթ սյուժե է, չէ՞):

1944 թվականին Հարպեր Լին ավարտում է դպրոցն, ընդունվում է Մոնթգոմերիի կանանց քոլեջը: Մեկ տարի անց տեղափոխվում է Ալաբամայի համալսարան, որտեղ սկսում է իրավագիտություն ուսանել: Հայրը միշտ է նրա իդեալը եղել: Ուսանողական տարիներին Նելը նույնիսկ մեկ տարի  համալսարանական թերթի խմբագիրն էր: Իրավագիտությունից, սակայն, այդպես էլ դիպլոմ չստացավ: 1950 թվականին տեղափոխվեց Նյու Յորք, ուր ապրում էր աղքատիկ բնակարանում:

Վաճառողուհու աշխատանք էր գտել: Հազվադեպ էր տանից դուրս գալիս՝ միայն Ալաբամայում ապրող հորն այցելելու համար:

1956 թվականի նոյեմբերին Նել Հարպեր Լիի միօրինակ կյանքում մեծ փփոխություն կատարվեց: Նրան հայտնաբերեց գրական գործակալ Մայքլ Բրաունը: Նելին նա անսովոր առաջարկ արեց:  Պետք է թողներ գործը, մեկ տարվա հոնորարը վերցներ և նստեր գրամեքենայի դիմաց: Արդյունքում՝ 1959 թվականին արդեն պատրաստ էր «ծաղրասարյակի» առաջին սևագիրը:

1960 թվականին լույս տեսավ Հարպեր Լիի «Ծաղրասարյակին սպանելը»  կուլտային վեպը: Այն վաճառվեց  30 միլիոն օրինակով ու անմիջապես դարձավ համաշխարհային բեսթսելեր:

rs_634x1044-150325075942-634-HarperLee-3-ToKillaMockingbirdԱյդ ստեղծագործության  համար 1961թվականին Հարպեր Լին Պուլիցերյան մրցանակի արժանացավ: 1962 թվականին գրքի հիման վրա նկարահանած Հորթըն Ֆութի ֆիլմը 3 Օսկար ստացավ:

Աննախադեպ հաջողությունը թվում էր Նելին նոր լիցքեր կտա: Նոր բեսթսելերներ կստեղծվեն: Բայց, ոչ:

 «Ծաղրասարյակին սպանելը» գրքի փառքից օգտվեցին բոլորը, բացի հեղինակից:

Հարպեր Լին կտրականապես մերժում էր հարցարզույցների բոլոր առաջարկները, և, որ ամենավատն է՝ նա  դադարել էր գրել: Բացառություն էին մի քանի էսսեներն ու 80-ականներին սկսած և այդպես էլ չավարտած «Երկար հրաժեշտ» (The Long Goodbye) աշխատությունը.Հարպեր Լին մինչև վերջ այդպես էլ ոչինչ չասաց: Հազվադեպ հարզացրույցներից մեկում միայն պարզաբանեց.

 «Ես մեկ գրքում  ասել եմ ամենն՝ ինչ ցանկանում էի: Կրկնվել չեմ ուզում: Հույս ունեի, որ գրաքննադատաներն ինձ կոչնչացնեն շատ արագ ու անցավ: Բայց դա տեղի չունեցավ: Ստացա ավելին, քան ինձ պետք էր»:

Նա տարիներ շարունակ լուռ ստանում էր տարբեր մրցանակներ, արժանանում պետական պարգևների ու շարունակում քրոջ հետ ապրել իր համեստ կյանքը երկու քաղաքներում՝ Նյու Յորքում և Մոնրովիլում:Presence-To-Kill-a-Mockingbird-Harper-Lee-631.jpg__800x600_q85_crop

Այդ ընթացքւմ նրա «ծաղրասարյակը» դաստիարակում էր ամերիկացիների սերունդներ: Վեցամյա Ջին Լուիզի շուրթերով Հարպեր Լին խոսում է սոցիալական անհավասարության, ռասիզմի, ընտանեկան արժեքների, ծնողական հարգանքի մասին: «Ծաղրասարյակին սպանելը» երեխաների աչքերով աշխարհընկալման մասին է, այն մասին, թե որքան ճիշտ են փոքրիկները հասկանում իրերի դրությունը: Չէ որ նրանք դեռ չգիտեն, որ մարդիկ ստում են, ատում, դավաճանում, սպանում…:

«Քաջությունն այն է, երբ նախապես գիտես, որ պարտվելու ես, բայց, ամեն դեպքում վերցնում ես գործն, ու աշխարհում ամեն ինչին հակառակ՝ մինչև վերջ տանում: Հաղթում ես հազվադեպ: Բայց երբեմն, ամեն դեպքում՝ հաղթում ես»:

Բռնաբարության մեղադրանքով անարդարացիորեն դատապարտված սևամորթ Թոմ Ռոբինսոնի դատապաշտպան Ատիկուս Ֆինչը՝ Ջին Լուիզի հայրը, ամերիկյան գրականության գլխավոր հերոսն է, որի կերպարը Լին ստեղծել է իր հոր օրինակով:

Ատիկուս Ֆինչը հենց  ամերիկյան դեմոկրատիայի մարմավորումն է: Ատիկուս Ֆինչը գրող Հարպեր Լիի միակ գրական հերոսն է: Համենայն դեպս այդպես էր մինչև անցած տարվա ամռանը:

Հարպեր Լին հեռացավ այնպես, ինչպես հայտնվել էր գրական աշխարհում: «Գնա, պահակ կանգնեցրու» (Go Set A Watchman)՝ նրա վերջին սենսացիայի անվանումն է: Լիի երկրորդ վեպը լույս տեսավ 2015-ի ամռանն ու  կրկնեց հեղինակի առաջին գրքի հաջողությունը:  «Գնա, պահակ կանգնեցրու»-ն հրատարակվեց աննախադեպ  2 միլիոն տպաքանակով ու  գերազանցեց անգամ անհասանելի «Հարի Փոթերին»: Բայց սենսացիան Ռոլինգին շրջանցելը չէր:

harper_lee_2010

Երբ ի հայտ եկավ «Գնա, պահակ կանգնեցրու» գիրքը, Հարպեր Լին տեղաշարժվում էր սայլակով, գրեթե չէր տեսնում և  լսում, ապրում էր հայրենի Մոնրովիլի ծերանոցում: Դրանից մեկ տարի առաջ ողջ էր Լիի միակ հարազատը՝ 103 տարեկան քույրը: Էլիսի մահից հետո Լիի փաստաբան Թոնայ Կարտերը հայտարարեց, թե Լիի քրոջ գրապահոցում հայտնաբերել է  գրողի անհայտ ձեռագիրը:  Իբր հեղինակն այդ ստեղծագործության մասին մոռացել էր, և հիմա փափագում է հրատարակել:

Հարպեր Լին այդ մասին անձամբ ոչ ոքի ու ոչ մի տեղ ոչինչ չի ասել:

Թոնյան մամուլի հետ շփվելիս անընդհատ շփոթում էր իրադարձությունների հաջոդրականությունը, թե հատակապես ինչպես հայտնաբերեց կորած ձեռագիրը: Շատերը սկսեցին կասակծել, որ նոր գիրքը հատարակվել է Հարպեր Լիի կամքին հակառակ:

Կրակի վրա յուղ լցրեց հայտնի գրաքննադատ Միչիկո Կակուտանիի The New York Times-ում հրապարակված գրախոսությունը: Նա արդարացված սփոյլինգ արեց: Պարզվում է, նոր գրքում ամերիկյան գրականության ամենահարգի հերոսը՝ Ատիկուսը իրականում կու-կլուս կլանի նախկին անդամ էր և ուղղակի ռասիստ: Դա ամերիկացիների համար ատոմային ռումբի ազդեցությամբ շոկ էր: ԱՄՆ-ում սերունդներ են կրթվել «Ծաղրասարյակին սպանելը» գրքի գլխավոր հերոսի էտալոնով:

Telegraph-ի գրախոսականում Հարպեր Լիի նոր գիրքը բնորոշվեց սիրված «Ծաղրասարյակի» խղճուկ ստվեր: Այստեղ ենթադրվում է, որ  այն գրվել է ավելի վաղ, քան 1960 թվականին լույս տեսած վեպը: Guardian-ից Մարկ Լոուսոնն էլ վստահ է, որ  «Գնա, պահակ կանգնեցրու» ձեռագրի հայտնաբերումը  գրական մեծ իրադարձություն է:

Վեճերը վերածվեցին դատական քաշքշուկի, գրականությունը մոռացվեց: Հրատարակչությունն իր հասույթի տերն է, գրական գործակալները իրենց բաժնի: Հարպեր Լին մեկ վեպի հեղինակ է, թե ոչ: Ամենևին՝ կարևոր չէ: Մեկնաբանությունը դեռ 2006-ին Օփրա Ուինֆրիի ամսագրի համար գրած սյունակում հենց Նելն է տվել.

«Այսօր, սպառողական հասարակության մեջ, որտեղ մարդիկ ապրում են հանուն իրենց լապտոպների, բջջայինների ու iPod-ների, այն դեպքում, երբ նրանց ուղեղները դատարկ սենյակներ են հիշեցնում, ես շարունակում եմ գոյությունս քաշել գրքերի աշխարհում»:

Գրել կարծիք