[ Սեփական դաշտում ] Հայկազն Ղահրիյան. «Ես դասական լրագրությամբ չեմ զբաղվում»

[ Սեփական դաշտում ] Հայկազն Ղահրիյան. «Ես դասական լրագրությամբ չեմ զբաղվում»

Աննա Իսրայելյանը զրուցել է հայկական ժամանակակից մեդիայի ամենահին դեմքերից մեկի հետ: Հին՝ ինֆորմացիոն դաշտում անցկացրած երկուսուկես տասնամյակի առումով: «Սեփական դաշտում» այս անգամ համեստ հադրութցի է:

Ուսանողական տարիներին վստահ էի, որ Հայկազն Ղահրիյանը դառնալու է մարզական մեկնաբան: Դե՛, ուրիշ որևէ մեկին չէի տեսել, որ ֆուտբոլային խաղերից գալիս է ճմռթած շորերով՝ կոճակները պոկված, ձայնը խզված: Մի օր նույնիսկ ինձ՝ հակասպորտային արարածիս, համոզեց գնալ մարզադաշտ: Բայց հետո ստիպված էր բացատրել, թե այդ ինչ էին վանկարկում մարզասերները դատավորի հասցեին: Ճիշտ է, մինչև այդ ճակատը մանր քրտինքով էր պատվել, բայց բացատրությունը հնչեց բավական վայելուչ: Եվ այդ օրից գիտեմ, որ նա կարողանում է անգամ ամենահոռի երևույթները շարադրել քաղաքակիրթ լեզվով: Մի հատկանիշ, որն անգնահատելի է լրագրողի ու հատկապես խմբագրի համար: Առավել ևս՝ Lragir.am-ի գլխավոր խմբագրի համար:

1

– Հոկտեմբերի 1-ին Lragir.am-ը վերլուծություն էր հրապարակել, որը վերնագրված էր. «Մոսկվան մտադիր է երկու ամիս հետո զորք մտցնել Ղարաբաղ»: Հայկա՛զն, դեկտեմբերի 1-ից հետո, եթե քո հրապարակած այս տեղեկությունը կամ վերլուծությունը չիրականանա, ի՞նչ ես անելու:

– Նախ՝ կուրախանամ, որ չիրականանա… Եվ երկրորդ՝ խաղաղապահների թեման բաց արծարծվում է պաշտոնական շրջանակներում: Հնարավոր է՝ այդ հոդվածի հեղինակն ունի իր աղբյուրները:

– Ներողություն կխնդրե՞ք, թե՞ չէ:

– Ումի՞ց: Ընթերցողների՞ց:

– Այո՛: Մանավանդ որ շատ է «Լրագրին» ուղղված քննադատությունը, թե իր հակառուսականության պատճառով անգամ ամենից ոչ իրական ու անհեթեթ վարկածներն է շրջանառության մեջ դնում: Ինչպե՞ս ես վերաբերվում այդ քննադատությանը:

– Նորմալ: Շատ-շատ առումներով հասկանալի է այդ քննադատությունը: Բայց հակառուսականությունը… Ես այդպես չէի ասի: Այդ տերմինն ինչ-որ տեղ հնարվել ու գործածության մեջ է դրվել: Մենք գրում ենք Հայաստանի հանդեպ Ռուսաստանի քաղաքականության մասին. նկատի ունենք զուտ ռազմաքաղաքական, տնտեսական հարաբերությունները: Հիմնականում հենվում ենք եղած հրապարակային տեղեկության ու որոշակի ենթադրությունների, կանխատեսումների վրա՝ հետևելով այդ նույն քաղաքականության տրամաբանությանը: Ասեմ նաև, որ քաղաքական մեկնաբանությունն ունի երևույթներ ու իրադարձություններ կանխելու նպատակ: Եթե դա հաջողվում է, ապա լավ է ոմանց համար, վատ՝ ուրիշների:

– Միանգամից այսօրվա «Լրագիր» կայքի մասին խոսեցի, բայց հիմա ուզում եմ հետ դառնալ, մանավանդ որ հայկական լրագրության մեջ երկար ճանապարհ ես անցել՝ «Լրագիր», «Լրագիր օր», հետո «Մոլորակ» օրաթերթեր և հետո` «Լրագիր» առցանցը: Քո խմբագրած այս պարբերականներում, կարելի է ասել, ծնունդ ես տվել բավական վառ, հիշվող լրագրողների, որոնք հենց քո լրատվամիջոցների միջոցով են ի հայտ եկել՝ Հակոբ Բադալյանը, Սիրանույշ Պապյանը, և ժամանակին ամենավառ աստղը գուցե Նիկոլ Փաշինյանն էր, չէ՞: Ո՞նց գտար իրեն:

– Առանձնապես չեմ փնտրել: Նիկոլն ինքը եկավ, առանց հարցնելու՝ մտավ ու դարձավ լրագրող: Այսինքն՝ իմ դերն այդտեղ, եթե անկեղծ լինենք, չկա, ես չեմ գտել իրեն: Ինքն իր տեղը նվաճեց, շատ արագ «անուն հանեց»: Ընդհանրապես աշխատում էի, որ այդպիսի մարդիկ լինեն՝ վառ անհատականություններ, որոնք կգային իրենց ասելիքով ու ձեռագրով: Ես երբեք Նիկոլին, օրինակ, չեմ ասել՝ այս է պետք անել, այն է պետք անել: Գերադասում եմ նման մարդկանց հետ աշխատել:

5

– Ե՞րբ էիր դու Նիկոլին ավելի շատ հավանում: Երբ սկսեց գրել աշխարհաքաղաքական վերլուծություննե՞ր, թե՞ երբ գրում էր, օրինակ, «Երազ» ավտոմեքենայի մասին, որը «էշի պես հավատարիմ մեքենա է», կամ մարդու մասին, որը չոքել էր Վանո Սիրադեղյանի դիմաց, երբ իր «Մերսեդեսով» շրջանցել էր նրա մեքենան:

– Դե՛, պարզ է, որ այդ նյութերն եմ հավանում: Դրանք այն ժամանակ ինչ-որ առումով նորություն էին, որովհետեւ Սովետական միությունից հետո լրագրողները դեռ կարծես իներցիայով «օֆիցիոզն» էին շարունակում: Ու քիչ լրագրողներ կային, որոնք սկսեցին իրական կյանքի մասին գրել, և դա ինչ-որ առումով անսովոր էր Հայաստանում:


[ Սեփական դաշտում ] Տիգրան Հակոբյան. Բազմակարծություն մի գլխում


– Իմիջիայլոց, մի պատմություն կա, որն էլի Նիկոլ Փաշինյանին է առնչվում, բայց ինձ թվում է, որ դա ընդհանրապես քեզ համար գործելակերպ է: Ի տարբերություն այն լրատվամիջոցների, որոնք տիեզերական աղմուկ են բարձրացնում, երբ ինչ-որ մեկն իրենց մի թթու խոսք է ասում կամ թեթև դիպչում է լրագրողի թևին, այս տարիների ընթացքում ականջիս անընդհատ հասել են քո ղեկավարած լրատվամիջոցներին վերաբերող լուրջ միջադեպների մասին լուրեր: Օրինակ` մեկը Լևոն Զուրաբյանի ու Նիկոլ Փաշինյանի կռիվն էր, մյուսն առնչվել էր Վազգեն Սարգսյանին: Որևէ մեկը, կարծեմ, չես հրապարակայնացրել: Հիմա վաղեմության ժամկետն անցել է. կարծում եմ՝ կարող ես արդեն այդ մասին պատմել ու բացատրել, թե ինչու այն ժամանակ որոշեցիր լռել: Օրինակ` Վազգեն Սարգսյանին առնչվող պատմության մեջ խոսքը, կարծեմ, ռազմական մի միջադեպի էր վերաբերում՝ Օմարի լեռնանցքին:

– Այդ միջադեպում հաստատ մենք էինք մեղավոր: Այդ լուրն իսկապես չարժեր հրապարակել, այն էլ այդ տարիներին: Ընդհանրապես այդ շրջանում ամենաթեժ մարտերը հենց այդ տարածքում էին ընթանում: Դա կարևոր հանգույց էր. մի ժամանակահատվածում ձեռքից ձեռք էր անցնում այդ լեռնանցքը: Եվ մի այդպիսի հերթական դեպքերից մեկն էր, երբ մերոնք նահանջել էին: Դրա մասին էր լուրը՝ հղում անելով ադրբեջանական աղբյուրներին: Այդ պայմաններում համարում եմ, որ, իսկապես, մենք ճիշտ չէինք: Իհարկե, հետագայում այն, ինչ կատարվեց, չեմ արդարացնում, բայց սխալը մերն էր:

– Խփե՞լ էր քեզ Վազգեն Սարգսյանը:

– Ես մենակ չէի: Մեր խմբագրությունից ևս մի հոգի կար, հիմա անունը չեմ ուզում տալ, իր թույլտվությունը չեմ հարցրել:

– Դե՛, քո մասո՛վ պատասխանիր միայն:

– Այնտեղ եղել է, այսպես ասենք, քաշքշուկ:

– Այսինքն` այդ մասին չխոսեցիր, որովհետև ընդունեցի՞ր, որ սխալվել եք:

– Այո՛, մեր սխալն է եղել: Հետո, իհարկե, մենք ավելի ուշ խոսել ենք այդ մասին. և՛ ես եմ մեր սխալն ընդունել, և՛ ինքը:

– Մյուս միջադեպի պատճառը հիշում եմ: Երիտասարդ լրագրող Նիկոլ Փաշինյանը գնացել էր «Շամիրամ» կուսակցության գրասենյակ՝ հարցազրույցի, ու նկարագրել, թե իրեն շրջապատել էին կարճ փեշ հագած աղջիկներ, իրեն խմիչք էին հյուրասիրել ու հետո ինքը և Շողեր Մաթևոսյանն առանձնացել էին: Այդ տողից հետո բազմակետ կամ վերջակետ էր դրել ու հավելել՝ հարցազրույցի համար: Ճի՞շտ եմ հիշում: Ու այդ պատճառով Շողերի ամուսինը՝ այն ժամանակ ՀՀ նախագահի օգնական Լևոն Զուրաբյանը, եկել էր խմբագրություն՝ հաշիվներ պարզելու:

– Այո՛, եկել էր: Էլի քաշքշուկ եղավ: Ես այդ պահին ներսում չեմ եղել: Ուրիշ սենյակում էի: Այսինքն՝ աչքովս այդ քաշքշոցը չեմ տեսել:

3

– Այսքան տարի անց էլ էլի մանրամասն չպատմեցիր: Ո՞րն է պատճառը, որ այդ բռնությունների կամ վկայակոչածս քննադատությունների միջոցով չես փորձում հալածյալ երևալ:

– Չէ՛, դա երբեք չի հետաքրքրել: Փորձը ցույց է տալիս, որ Հայաստանում այդ դեպքերը մարդկային, իրավական հարթությունից շատ արագ տեղափոխվում են հաշիվներ պարզելու դաշտ: Միշտ աշխատել եմ խուսափել նման բաներից: Եթե Լևոն Զուրաբյանը կամ Նիկոլ Փաշինյանը կցանկանան ինչ-որ բան խոսել այդ մասին կամ գրել, միայն այդ դեպքում… Իսկ իրենք չուզեցին շարունակել, երկուսն էլ:

– Վերջերս խմբագիրներից մեկը՝ Արման Բաբաջանյանը, Media.am-ին տված հարցազրույցում ասել էր, որ ինքը յուրային չէ դաշտի համար. «Ես հավաքույթների չեմ մասնակցում, գլխավոր խմբագիրներին տարիներով չեմ տեսնում: Ես իրենցը չեմ, իրենց հետ չեմ սովորել, ուրիշ տեղից եմ գալիս»,- ասել էր նա: Դու մեզ հետ ես սովորել, մասնավորապես, իմ և «newmag»-ի գլխավոր խմբագրի համակուրսեցին ես, բայց մնացած ամեն ինչը նույնն է: Դու էլ մի տեսակ առանձնացած ես ընդհանուր դաշտից, չես գալիս «մեդիա տուսովկաներին»: Ինչո՞ւ:

– Չէ՛, դրա մեջ ինչ-որ կեցվածք հաստատ չկա, ոչ էլ ինչ-որ խորթություն: Ուղղակի իմ բնավորությունն է այդպիսին: Երկրորդ՝ երևի ինձ խանգարում է այն, որ փաստորեն ես լրագրությամբ չեմ զբաղվել:

– Սպասի՛ր. ուզում եմ հիշել… Դու լեզվաբանի մասնագիտացում ունեիր բանասիրականում:

– Այո՛, լեզվի բաժինն էր մերը: Ու այնպես ստացվեց, որ ավարտելուց հետո «Ազգ» թերթում միանգամից պատասխանատու քարտուղար էի Համլետ Գասպարյանի հետ: Հետո՝ խմբագիր: Ու մինչև հիմա՝ խմբագիր: Այսինքն՝ ես լրագրությամբ չեմ զբաղվել:

– Բայց գրում ես հոդվածներ:

– Գրում եմ, բայց այսպես ասած դասական լրագրությամբ չեմ զբաղվում: Ու երևի այդ հանգամանքն էլ կա, որ լրագրության այդ «տուսովկաները» ոչ թե խորթ են ինձ համար, այլ ուղղակի այնքան էլ հարազատ չեն:

4

– Դա քեզ աշխատանքում չի՞ խանգարում:

– Խանգարում է: Օգնում էլ է, իհարկե, որովհետև ստացվում է, որ մի քիչ ավելի ինքնատիպ ես նայում ամեն ինչին, որովհետև այդ ընդունված կարծրատիպերից մի տեսակ կարողանում ես դուրս մնալ: Բայց, իհարկե, խանգարում է զուտ լրագրային իմաստով, այսինքն՝ նյութի կառուցվածքի, բնույթի, ոճի առումով երևի խանգարում է:

– Ինչպիսին լրատվական դաշտում ես, ինձ թվում էր՝ մոտավորապես նույնպիսին էլ նաև քաղաքական դաշտի հետ հարաբերություններդ են: Մարդու համար, որը երկար ժամանակ է լրատվական դաշտում, գալիս է մի պահ, երբ անկախ նրանից՝ վատ ես գրել, լավ ես գրել ինչ-որ գործիչների մասին, այնուամենայնիվ այնքան երկար եք իրար «կողք կողքի քայլում», որ այսպես թե այնպես մտերմանում եք: Քո դեպքում կարծես թե այդ մտերմությունը չեմ տեսել: Ճի՞շտ եմ:

– Այո՛:

– Եվ այս առումով ինձ համար շատ ավելի զարմանալի էր, որ դու մեկ էլ հայտնվեցիր Արթուր Բաղդասարյանի կողքին՝ դառնալով Ազգային ժողովի նախագահի խորհրդական: Դա ո՞նց եղավ:

– Իր հետ վաղուց էր ծանոթությունը, երբ նա դեռ պատգամավոր չէր: Մի կենտրոն ուներ, որն այն ժամանակ թերթի հետ համագործակցում էր, հիմնականում՝ իրավական նյութերի շուրջ: Բայց հետագայում՝ 2008-ի մարտից հետո, մտերմություն չկա:

– Բայց, այնուամենայնիվ, ինչպե՞ս ընդունեցիր իր առաջարկը: Համարում էիր, թե կարո՞ղ ուժ է, ինչ-որ փոփոխությունների ունա՞կ:

– Ինձ նրա քաղաքական կարիերան չէր հետաքրքրում: Ավելի շատ հետաքրքրում էր քաղաքացիական դաշտում աշխատանքի հնարավորությունը: Օրինակ՝ այդ ընթացքում Երևանում ՀԿ- ների մեծ ֆորում կազմակերպվեց, որն Ազգային ժողովնէր հովանավորել: Սա նոր երևույթ էր Հայաստանում: Այսինքն՝ նախկին այդ թշնամական պատնեշը, որ կար՝ «քաղաքացիական հատված» – «պետական իշխանություն», կարծես ջարդվեց ու շատ հետաքրքիր ազդեցություն ունեցավ: Այսինքն՝ այդտեղ խնդիրը ոչ թե Արթուր Բաղդասարյանն էր, այլ Ազգային ժողովը, որը համարվում է հանրային ներկայացուցչական մարմին և պետք է հանրային կառույցների հետ աշխատելու նախադեպ ցույց տար: Այսինքն՝ այդտեղ անձնական որևէ խնդիր չկար, կապված չէր իր անձի հետ:

2

– Ասացիր, որ Արթուր Բաղդասարյանի կենտրոնը համագործակցում էր թերթի հետ: Նա նաև հովանավորե՞լ է թերթն այդ ժամանակ:

– Չէ՛: Ֆինանսական չի եղել համագործակցությունը:

– Գիտեմ, որ Հայաստանում նման տվյալները երբեք ոչ ոք չի հրապարակում, բայց կարո՞ղ է հանկարծ բացառություն լինես ու բացահայտես՝ ովքեր էին հովանավորները, օրինակ, «Լրագիր»-ի, «Մոլորակ»-ի, «Լրագիր օր»-ի:

– Դե՛, «Լրագիրը» ստեղծվեց «Մերկուրի» կազմակերպության կազմում: Հետո, երբ եղան սնանկացման այդ պատմությունները….

– Մեր երիտասարդ ընթերցողների համար ծանուցում. 1990-ականների «Մերկուրին» նման էր Մավրոդիի «MMM» ֆինանսական բուրգին, որը փլվեց:

– «Մերկուրին» մաքուր ֆինանսական կառույց չէր. անշարժ գույքով էր զբաղվում: «Լրագիրը» «Մերկուրիից» հետո մնաց որոշ ժամանակ, դրանից հետո ֆինանսավորում չի եղել: Այսինքն՝ տպաքանակը մեծ էր, այն ժամանակ էժան էր տպագրությունը, մենք կարողանում էինք հոգալ ծախսերը: Ու մինչև վերջ էլ՝ մինչև «Մոլորակի» փակումը, ոչ մի հովանավոր չի եղել: Երևի կհիշես, որ տարվա կեսը տպարանը փակում էր թերթը:

– Պարտքերի պատճառով անընդհատ դադարեցնում էր տպագրությունը:

– Պարտքերի պատճառով, «Հայմամուլի» պատճառով, որը մեր գումարները ժամանակին չէր տալիս: Ճնշման ձև էր:

– Իսկ հիմա «Լրագիրը» հիմնականում դրամաշնորհայի՞ն միջոցներով է գոյատևում:

– Դրամաշնորհ և գովազդ:

– «Գրանտակերի» պիտակը չի՞ վախեցնում:

– Կարող է և ասեն: Հիմա բոլորը Հայաստանում գրանտակեր են, եթե այդ տրամաբանությամբ դատենք: Ամենամեծ գրանտակերը պետական ինստիտուտներն են: Այսինքն՝ ո՞րն է մեր այլընտրանքը, եթե մենք էլ դրամաշնորհով չաշխատենք:

– «Լրագրի» առաջատար երկու լրագրողները նաև այլ լրատվամիջոցում են աշխատում: Խանդ չկա՞:

– Կա, իհարկե, բայց մյուս կողմից էլ՝ արգելելն է հոգեբանորեն դժվար: Իհարկե, լավ չէ, որ այդպես է, բայց պետք է նորմալ պայմաններ ստեղծել մարդկանց համար ու դրանից հետո պահանջ դնել, որ ուրիշ տեղ չաշխատեն:

– Ինչպե՞ս ես տեսնում «Լրագրի» ապագան: Հնարավո՞ր է, որ որևէ մեդիա կորպորացիայի մաս կազմի: Փոքր լրատվամիջոցները համարվում են պակաս արդյունավետ բոլոր առումներով:

– Իրոք, այդպես է: Չեմ բացառում, որ գուցե ինչ-որ ժամանակ գամ այդ մըտքին, բայց իմ կարծիքով դրա համար ինչ-որ փոփոխություններ պետք է լինեն Հայաստանում, մասնավորապես՝ քաղաքականության մեջ, տնտեսական կառուցվածքում, որովհետև հիմա սա խմբավորումների երկիր է, ոչ թե պետություն: Ու եթե այդ խմբավորումների երկիրը վերածվի պետության, որն ունի հստակ ներքին ու արտաքին քաղաքականություն (հիմա չկա այդպիսի բան), կարծում եմ, որ այդ փոփոխության դեպքում հենց լրատվամիջոցների ղեկավարները կանեն այդպիսի քայլեր: Դա, իհարկե, ավելի կհեշտացնի աշխատանքը: Իսկ հիմա, քանի որ չկա այդ միջավայրը, և մամուլը շատ դեպքերում տարբեր խմբերի հետ է կապված, իսկապես պրոբլեմատիկ է այդ միավորումը: Այսինքն՝ չի լինի միավորում գաղափարական կամ բիզնես հիմքի վրա:

7

– Զրույցը սկսեցինք նրանով, թե դեկտեմբերի 1-ից հետո ինչ ես անելու: Ավարտենք կանխատեսմամբ, թե մի տարի հետո պայմանական դեկտեմբերի 1-ին ինչպես ես տեսնում «Լրագիրը»: Փոփոխություններ կլինե՞ն:

– Գաղափարներ, իհարկե, շատ ունենք, բայց մենք, եթե նկատել ես, դանդաղ ենք շարժվում: Դա կապված է միջոցների հետ: Բայց ծրագրեր կան: Օրինակ՝ հիմա արդեն մի քանի նոր բան ենք սկսել կայքում: Մի հաղորդաշար պետք է բացվի՝ Վահրամ Մարտիրոսյանի հաղորդումը: Եվ ունենք Հայկ Կոնջորյանի հաղորդումները. շատ հետաքրքիր ձևաչափ է մտածել: Եվ հիմա դա ավելի զարգացնելու ենք: Այսինքն՝ այս տարի մենք ունեցանք մի քանի, իմ կարծիքով շատ հետաքրքիր հաղորդաշարեր:

Գրել կարծիք