Հարուկի Մուրակամի․ «Շահրիզադե» (16+)

Հարուկի Մուրակամի․ «Շահրիզադե» (16+)

newmag-ը ներկայացնում է Հարուկի Մուրակամիի ամենավերջին պատմվածքներից մեկը` «Շահրիզադե»-ն: Էրոտիկ պատմվածքն առաջին անգամ տպագրվել է The New Yorker ամսագրում 2014 թվականի հոկտեմբերի 13-ին: Հայերեն թարգմանվում է առաջին անգամ:

Ամեն անգամ՝ սեքսով զբաղվելուց հետո, «Հազար ու մեկ գիշերվա» Շահրիզադե թագուհու նման նա Հաբարային մի տարօրինակ և գրավիչ պատմություն էր պատմում: Թեև Հաբարան, ի տարբերություն թագավորի, հաջորդ առավոտ նրա գլուխը կտրելու մտադրություն չուներ: (Ինչևէ, Հաբարան երբեք նրա մոտ չէր մնում մինչև առավոտ): Նա պատմում էր այդ պատմությունները, որովհետև պարզապես ուզում էր պատմել, որովհետև Հաբարան կարծում էր, որ սիրով զբաղվելուց հետո եկող անկենդան, ինտիմ պահերին նա հաճույք է ստանում անկողնում կծկված պառկելուց և զրուցելուց: Նաև հավանաբար այն պատճառով, որ ցանկանում էր մխիթարել Հաբարային, որը ստիպված էր ամեն օր տանը մնալ:

Այս պատճառով Հաբարան այս կնոջ անունը Շահրիզադե էր դրել: Նա երբեք նրան այդ անունով չէր դիմում, սակայն իր օրագրում այդպես էր նրան կոչում:

«Այսօր Շահրիզադեն էր եկել»,– գրում էր նա գնդիկավոր գրչով: Այնուհետև նա պարզ, քողարկված ձևով արձանագրում էր այդ օրվա պատմությունը, որը հաստատ կշփոթեցներ յուրաքանչյուրին, ով կարող էր հետագայում կարդալ օրագիրը:

Հաբարան չգիտեր` նրա պատմություններն իրակա՞ն էին, հորինվա՞ծ, թե՞ մասամբ ճիշտ և մասամբ հորինված: Նա չգիտեր: Իրականությունն ու ենթադրությունը, դիտարկումը և պարզ երևակայությունը կարծես միաձուլված էին նրա պատմածներում: Հաբարան դրանք վայելում էր երեխայի նման, առանց շատ կասկածելու: Ի՞նչ նշանակություն կարող էր դա ունենալ նրա համար: Դրանք կարող էին սուտ կամ ճիշտ լինել կամ այս երկուսի գունավոր խառնուրդը. հետո՞ ինչ:

Շահրիզադեն պատմություններ պատմելու շնորհ ուներ: Նա այնպես էր պատմում, որ մարդու սիրտը խփում էր: Անկախ նրանից, թե ինչ պատմություն էր, նա այն դարձնում էր հատուկ: Նրա ձայնը, նրա դադարները, նրա խոսքի տեմպը, ամեն ինչ անթերի էր: Նա գրավում էր իր ունկնդրի ուշադրությունը, գերում նրան, ստիպում խորհել և կշռադատել, ապա ի վերջո տալիս էր հենց այն, ինչ նա փնտրում էր: Հաբարան հիանում էր այդ պատմություններով և գոնե մի պահ կարողանում էր կտրվել իրեն շրջապատող իրականությունից: Նա ազատվում էր տհաճ հիշողություններից ու անհանգստացնող մտքերից, ինչպես գրատախտակն են մաքրում խոնավ շորով: Դրանից ավելի ի՞նչ է հարկավոր: Այս ինքնամոռացումը հենց այն էր, ինչ Հաբարան ամեն ինչից շատ էր ցանկանում:

Շահրիզադեն երեսունհինգ տարեկան էր` Հաբարայից չորս տարով մեծ: Նա տնային տնտեսուհի էր և ուներ տարրական դպրոց հաճախող երկու երեխա (չնայած նա նաև գրանցված էր որպես բուժքույր, և նրան երբեմն կանչում էին աշխատանքի): Նրա ամուսինը տիպիկ շրջապատի մարդ էր: Նրանց տնից մեքենայով մի քսան րոպեում կարելի էր հասնել Հաբարայի տուն: Սա էր ամբողջը (կամ գրեթե ամբողջը), որ նա պատմել էր իր մասին: Հաբարան այդ ամենը ճշտելու հնարավորություն չուներ, սակայն նա նրան կասկածելու պատճառ էլ չուներ: Նա երբեք չէր ասում, թե ինչ է իր անունը: «Կարիք չկա, չէ՞, որ դու դա իմանաս»,– ասել էր Շահրիզադեն: Ոչ էլ նա էր Հաբարային կոչում իր անունով, չնայած գիտեր այն: Նա ճարպկորեն խուսափում էր Հաբարայի անունը տալուց, կարծես այն արտասանելը պատշաճ չէր կամ կարող էր անհաջողություն բերել:

Այս Շահրիզադեն «Հազար ու մեկ գիշերվա» գեղեցիկ թագուհու հետ արտաքնապես որևէ ընդհանրություն չուներ: Նա մոտենում էր միջին տարիքին և արդեն լցվում էր, ուներ կրկնակզակ և աչքերի շուրջը տարածվող գծիկներ: Նրա սանրվածքը, դիմահարդարումը և հագուկապը ոչ թե կոկիկ չէին, այլ պարզապես դժվար թե հաճոյախոսություն պոկեին դիմացինից: Նրա դիմագծերը բոլորովին էլ անհրապույր չէին, բայց նրա դեմքի արտահայտությունը շշմածի տպավորություն էր թողնում և այդ իսկ պատճառով առանձնապես չէր տպավորվում: Այս ամենի հետևանքով նրանք, ովքեր փողոցում անցնում էին նրա կողքով կամ նրա հետ վերելակ էին մտնում, հավանաբար չէին էլ նկատում նրան: Տասը տարի առաջ նա թերևս աշխույժ և գրավիչ կին էր եղել և գուցե նույնիսկ մի քանի սրտեր գերած լիներ: Բայց նրա կյանքի այդ հատվածը մնացել է վարագույրի հետևում, որը դժվար թե երբևէ բացվի:

Շահրիզադեն շաբաթը երկու անգամ գալիս էր՝ Հաբարային տեսնելու: Նրա օրերը հստակ չէին, սակայն նա երբեք հանգստյան օրերին չէր գալիս: Նա, անկասկած, այդ ժամանակն իր ընտանիքի հետ էր անցկացնում: Գալուց մեկ ժամ առաջ միշտ զանգահարում էր: Մոտակա սուպերմարկետից միրգ ու բանջարեղեն էր գնում և բերում իր մեքենայով` փոքր կապույտ «Mazda»-ով, որի հետևի դուռը դեպի վեր էր բացվում: Հին մոդել էր՝ հետևի մասը վնասված, ցեխով ներծծված անիվները սևացած: Տան հարակից տարածքում մեքենան կայանելով` նա տոպրակները տանում էր շքամուտք և սեղմում զանգի կոճակը: Դիտանցքից նայելուց հետո Հաբարան կողպեքը բացում էր, շղթան հանում և ներս թողնում նրան: Խոհանոցում տեսակավորում էր մրգերն ու բանջարեղենը և տեղավորում սառնարանում: Հետո նա հաջորդ այցին գնելու ապրանքների ցուցակ էր գրում: Նա այս ամենը վարպետորեն էր անում` առանց ավելորդ շարժումների և խոսքերի:

Ավարտելուց հետո, կարծես անտեսանելի հոսքի տրված, նրանք լուռ գնում էին ննջարան: Շահրիզադեն արագ հանում էր իր հագուստը և լուռ մտնում Հաբարայի անկողինը: Սիրով զբաղվելիս էլ նա համարյա չէր խոսում, այլ հանձնարարություն կատարելու պես հստակորեն անում էր յուրաքանչյուր գործողությունը: Դաշտանի ժամանակ նա Հաբարային ձեռքով էր բավարարում: Նրա հմտությունը, առավելապես գործնական շարժուձևը Հաբարային հիշեցնում էին, որ նա լիցենզավորված բուժքույր է:

Սեքսից հետո նրանք պառկում էին անկողնում և զրուցում: Ավելի ճիշտ, նա խոսում էր, իսկ Հաբարան` լսում` մերթ ավելացնելով որևէ բառ, մերթ էլ հարց տալով: Ժամը չորսն անց երեսունին նա ընդհատում էր իր պատմությունը (միշտ թվում էր` ամենահետաքրքիր տեղում), մահճակալից ցած էր ցատկում, հավաքում իր հագուստը և պատրաստվում հեռանալ: Նա ասում էր, որ ստիպված է գնալ տուն` ճաշ պատրաստելու:

Հաբարան նրան ուղեկցում էր մինչև դուռը, շղթան հանում և վարագույրի ետևից նայում, թե ինչպես է փոքրիկ կապույտ մեքենան հեռանում: Ժամը վեցին նա արագ ճաշ էր պատրաստում և միայնակ ուտում: Նա մի ժամանակ խոհարար էր աշխատել, և որևէ բան պատրաստելը դժվար չէր նրա համար:

Ճաշի հետ նա խմում էր «Perrier» (երբեք ալկոհոլ չէր ընդունում), հետո դանդաղ վայելում էր մի բաժակ սուրճը` տեսասկավառակ դիտելով կամ ընթերցելով: Նա սիրում էր հաստափոր գրքեր կարդալ, հատկապես նրանք, որոնք հասկանալու համար ստիպված էր լինում մի քանի անգամ վերընթերցել: Ուրիշ ոչինչ չկար անելու: Չկար մեկը, որի հետ կարող էր խոսել: Չկար մեկը, որին կարելի էր զանգահարել: Չուներ համակարգիչ, ուստի համացանց էլ չուներ: Նա թերթ չէր ստանում, հեռուստացույց չէր դիտում: Տնից ընդհանրապես դուրս չէր գալիս: Եթե ​​Շահրիզադեի այցելությունները ինչ որ պատճառով դադարեին, նա կմնար բոլորովին միայնակ:

murakami-1

Հաբարային այս հեռանկարը առանձնապես չէր մտահոգում: «Եթե ​​դա պատահի,– մտածում էր նա,- դժվար կլինի, բայց ես ինչ-որ կերպ կհաղթահարեմ դա: Ես ամայի կղզու ափին` ծանծաղուտում խրված նավ չեմ: Ո՛չ: Ես ամայի կղզի եմ»: Նա միշտ իրեն լավ էր զգում միայնության մեջ: Նրան միայն մտահոգում էր այն, որ ինքը անկողնում չի կարողանա խոսել Շահրիզադեի հետ: Կամ, ավելի ճիշտ, այն, որ ինքը բաց կթողնի Շահրիզադեի հաջորդ պատմությունը:

– Ես քարալեզ օձաձուկ եմ եղել նախկին կյանքում,- մի անգամ ասաց Շահրիզադեն, երբ նրանք միասին պառկած էին անկողնում: Նա դա ասաց այնպես պարզ, ուղղակի, այնպես սովորական, կարծես ասում էր, որ Հյուսիսային բևեռը հեռավոր հյուսիսում է: Հաբարան բոլորովին գաղափար չուներ, թե ինչ էակ է քարալեզը: Այնպես որ նա այդ թեմայի վերաբերյալ որևէ կարծիք չուներ:

– Դու գիտե՞ս, թե քարալեզն ինչպես է իշխան ուտում,- հարցրեց նա:

Նա չգիտեր: Ի դեպ, նա առաջին անգամ էր լսում, որ քարալեզն իշխան է ուտում:

– Քարալեզը ծնոտ չունի: Դրանով է տարբերվում մյուս օձաձկներից:

– Իսկապե՞ս: Օձաձկները ծնոտ չունե՞ն:

– Երբևէ չե՞ս նայել նրանց,- զարմացած ասաց նա:

– Օձաձուկ երբեմն ուտում եմ, բայց երբեք չի ստացվել, որ տեսնեմ` ծնոտ ունե՞ն, թե՞ ոչ:

– Դե՛, դու դա պետք է մի անգամ տեսնես: Գնա՛ ակվարիում կամ նման մի վայր: Սովորական օձաձկները ծնոտ ունեն, ատամներով: Իսկ քարալեզը միայն ծծակներ ունի: Նա դրանցով կպչում է գետի կամ լճի հատակի ժայռերին: Նրանք այնտեղ պարզապես լող են տալիս` ջրիմուռի պես հետ և առաջ ճոճվելով:

Հաբարան պատկերացրեց լճի հատակին ջրիմուռի պես հետ ու առաջ անող քարալեզների խումբը: Տեսարանը մի տեսակ իրականությունից դուրս էր, չնայած իր իմացած իրականությունը երբեմն կարող էր լինել սարսափելի անիրական:

– Քարալեզներն այդպես են ապրում` ջրիմուռի խրձում թաքնված: Դավադիրների պես: Հենց մի իշխան է անցնում վերևով, նրանք ակնթարթորեն նետվում են ու ծծակներով բռնում նրան: Նրանց ծծակները ոնց որ ատամիկներ ունեցող լեզվակներ լինեն: Դրանք իշխանի փորը սղոցում ու քերում են այնքան, մինչև որ անցք է բացվում: Եվ սկսում են ուտել խեղճ ձկանը:

– Ես չէի ցանկանա իշխան լինել,- ասաց Հաբարան:

– Դեռ հռոմեական ժամանակներում լճակներում քարալեզ էին աճեցնում: Հանդուգն ստրուկներին գցում էին ջուրը, և քարալեզները նրանց ողջ-ողջ ուտում էին:

Հաբարան մտածեց, որ ինքը ոչ էլ կուզեր հռոմեական ստրուկ լինել:

– Առաջին անգամ քարալեզ տեսա էքսկուրսիայի ժամանակ: Տարրական դասարանում էինք, գնացինք ակվարիում,– ասաց Շահրիզադեն:- Այն պահին, երբ ես կարդացի, թե ինչպես են նրանք ապրում, ես գիտեի, որ ես քարալեզ եմ եղել նախկին կյանքում: Ես նկատի ունեմ, որ ես իսկապես հիշեցի, որ ժայռին էի կպել` աննկատ ծածանվելով ջրիմուռների մեջ` աչքս իմ վերևով լողացող ճարպոտ իշխանին:

– Դու հիշո՞ւմ ես` ինչպես էիր նրանց ուտում:

– Ո՛չ:

– Փա՜ռք Աստծո,- ասաց Հաբարան:– Բայց գետի հատակին դեսուդեն ծածանվե՞լն է այն ամենը, ինչ հիշում ես քո` քարալեզի կյանքից:

– Նախկին կյանքը չի կարող միայն այդքանը լինել,– ասաց նա:– Եթե դու բախտավոր ես, քո աչքին երևում է, թե ինչպիսին է այն եղել: Այն նման է պատի փոքրիկ անցքից երևացող մի բանի: Կարո՞ղ ես հիշել քո նախկին կյանքերից որևէ մեկը:

– Ո՛չ, ոչ մեկը, – ասաց Հաբարան:

Իրականում նա երբեք չէր ձգտել իր նախկին կյանքին անդրադառնալ: Նրան իր ներկան էլ բավարարում էր:

– Այդուհանդերձ, լճի հատակը շատ կոկիկ էր: Բերանով ժայռին կպած՝ վեր ու վար անելով հետևում էի իմ գլխավերևով անցնող ձկներին: Մի անգամ տեսա նաև մի իսկապես մեծ ճռճռան կրիա, մի սև ահռելի երևույթ, որն «Աստղային պատերազմների» սարսափելի տիեզերանավի նման անցավ կողքովս: Նաև տեսա մեծ սպիտակ թռչուններ` երկար, սուր կտուցներով: Ներքևից նրանք նման էին երկնքում լողացող սպիտակ ամպերի:

– Եվ դու այդ բոլոր բաներն այժմ տեսնո՞ւմ ես:

– Ցերեկվա պես պարզ,- ասաց Շահրիզադեն:– Լույսը, ջրի ներքին հոսանքի ուժը, ամեն-ամեն ինչ: Երբեմն ես նույնիսկ կարողանում եմ մտովի վերադառնալ այնտեղ:

– Այնտեղ, որի մասին դու մտածո՞ւմ էիր այդ ժամանակ:

– Այո՛:

– Ինչի՞ մասին են մտածում քարալեզները:

– Քարալեզները մտածում են շատ քարալեզային բաներ, քարալեզային թեմաներ, որոնք քարալեզային գաղտնիք են: Այդ մտքերը հնարավոր չէ բառերով բացատրել: Դրանք պատկանում են ջրային աշխարհին: Դա նման է ներարգանդային կյանքին: Մենք այնտեղ ինչ-որ բաներ ենք մտածում, բայց այդ մտքերը չենք կարողանում արտահայտել այն լեզվով, որով այստեղ ենք խոսում: Չէ՞:

– Սպասի՛ր: Դու հիշում ես, թե ինչ էր կատարվում արգանդո՞ւմ:

– Իհարկե,- ասաց Շահրիզադեն` բարձրացնելով գլուխը, որ նրա կրծքավանդակի վրայով տեսնի Հաբարային:– Իսկ, ինչ է, դու չե՞ս հիշում:

– Ո՛չ, – ասաց նա:

Նա չէր կարող հիշել:

– Հետո ես մի անգամ կպատմեմ ներարգանդային կյանքի մասին:

«Շահրիզադե, քարալեզ, նախկին կյանքեր». ահա թե ինչի մասին գրեց Հաբարան այդ օրն իր օրագրում: Նա կասկածում էր, որ որևէ մեկը, ում ձեռքն ընկեր այն, կհասկանար այդ բառերի նշանակությունը:

Հաբարան Շահրիզադերին առաջին անգամ հանդիպել էր չորս ամիս առաջ: Նա այս տուն էր տեղափոխվել Տոկիոյից հյուսիս ընկած մի գավառական քաղաքից: Շահրիզադեն նրան կցվել էր որպես խնամող: Քանի որ նա չէր կարող տնից դուրս գալ, Շահրիզադեի պարտականությունն էր մթերք և այլ անհրաժեշտ պարագաներ գնել և բերել նրա տուն: Շահրիզադեն նաև գտնում էր այն գրքերն ու ամսագրերը, որ նա ցանկանում էր կարդալ, և սկավառակները, որոնք նա ցանկանում էր լսել: Բացի այդ՝ նա ընտրում էր տեսասկավառակների տեսականի, թեև Հաբարան դժվարությամբ էր հարմարվում նրա ընտրության չափանիշներին:

Ժամանելուց մեկ շաբաթ հետո, որպես դրան հաջորդող բնական հաջորդ քայլ, Շահրիզադեն նրան անկողին մտցրեց: Երբ նա եկավ, մահճակալի կողքի պահարանին պահպանակներ կային: Հաբարան հասկացավ, որ սեքսը նրա պարտականությունների մեջ էր մտնում, կամ գուցե այստեղ տեղին էր «օժանդակ գործունեություն» տերմինը: Ինչ անուն էլ տրվեր այդ ամենին և ինչ շարժառիթ էլ ունենար Շահրիզադեն, Հաբարան տրվեց հոսանքին և առանց երկմտելու ընդունեց նրա առաջարկը:

Նրանց սեռական ակտը պարզապես պարտականություն չէր, բայց չէր էլ կարելի ասել, որ նրանք կրքով էին դա անում: Շահրիզադեն կարծես հետևում էր, որ իրենք շատ չոգևորվեին, ճիշտ այնպես, ինչպես վարորդական հրահանգիչը չէր ցանկանա, որ իր աշակերտները չափազանց ոգևորվեն մեքենա վարելիս: Այնուամենայնիվ, նրանց սեքսը ո՛չ կարելի էր կրքոտ կոչել, ո՛չ էլ զուտ գործնական: Այն գուցե ի սկզբանե նրա պարտականությունն է եղել (կամ առնվազն մի բան, որը շատ էր խրախուսվում), բայց մի որոշակի պահի նա կարծես ինչ-որ կերպ դրանից սկսեց հաճույք ստանալ: Հաբարան դա հասկանում էր որոշակի նուրբ արձագանքներից, որ ստանում էր նրա մարմնից, և որոնցից ինքն էլ հաճույք էր ստանում: Ի վերջո, նա վանդակում փակված մի վայրի կենդանի չէր, այլ մարդ, որն ունի բազմաթիվ հույզեր, և ցանկասիրության զուտ ֆիզիկական բավարարումը հազիվ թե կգրավեր նրան: Սակայն իրենց սեռական հարաբերությունները Շահրիզադեի համար պարտականությո՞ւն էին, թե՞ անձնական կյանքի մաս: Նա դա չէր կարող ասել:

Սա մնացած բաներին էլ էր վերաբերում: Հաբարան հաճախ դժվարությամբ էր հասկանում Շահրիզադեի զգացմունքներն ու մտադրությունները: Օրինակ՝ նա հիմնականում հագնում էր հասարակ, բամբակե վարտիք: Հաբարան պատկերացնում էր, որ երեսունն անց տնային տնտեսուհիները հենց այդպիսի վարտիք են կրում, բայց դա ընդամենը ենթադրություն էր, քանի որ նա այդ տարիքի տնային տնտեսուհիների հետ երբեք չէր առնչվել: Սակայն երբեմն նա գալիս էր փոռեր ունեցող մետաքսե գույնզգույն վարտիքով: Հաբարան գաղափար չուներ, թե ինչու է նա մեկից մյուսին անցնում:

Հաբարային շփոթեցնում էր նաև այն, որ իրենց սեքսը ու նրա պատմություններն այնքան սերտորեն էին իրար կապված, որ դժվար էր ասել, թե որտեղ է մեկն ավարտվում, և մյուսը՝ սկսվում: Նա երբեք նման բան չէր զգացել: Հաբարան չէր սիրում նրան, և նրանց սեքսն էլ միջակ էր, բայց Հաբարան ֆիզիկապես սերտորեն կապված էր Շահրիզադեին: Այս ամենը բավականին շփոթեցնող էր:

– Ես դեռահաս էի, երբ սկսեցի դատարկ տները սողոսկել,– ասաց նա մի օր, երբ նրանք պառկած էին անկողնում:

Հաբարան ոչինչ չկարողացավ ասել, ինչպես հաճախ լինում էր, երբ նա պատմում էր տարօրինակ պատմություններ:

– Երբևէ թաքուն մտե՞լ ես մեկի տուն,– հարցրեց կինը:

– Չեմ կարծում,– պատասխանեց Հաբարան չոր ձայնով:

– Մի անգամ անես` կախվածություն կառաջանա:

– Բայց դա անօրինական է:

– Վտանգավոր է, ինչ խոսք, բայց տարվում ես դրանով:

Հաբարան լուռ սպասեց, որ նա շարունակի:

– Ուրիշի տանը լինելը գրավիչ է, բայց ամենազիլը այն ժամանակ է, երբ այնտեղ մարդ չկա,- ասաց Շահրիզադեն.- դա այնտեղի լռությունն է: Ոչ մի ձայն: Կարծես աշխարհի երեսին ամենալուռ վայրը լինի: Համենայն դեպս, ես այդպես էի զգում: Երբ ես նստում էի հատակին և չէի շարժվում, իմ` քարալեզի կյանքը գալիս էր աչքիս առաջ: Ես քեզ պատմել եմ, չէ՞, որ նախկին կյանքում քարալեզ եմ եղել:

– Այո՛:

– Դա հենց այդպես էր: Իմ ծծակները կպած էին ստորջրյա ժայռին, մարմինս ծածանվում էր հետ ու առաջ կողքիս ջրիմուռների նման: Ամեն ինչ այնքա՜ն հանգիստ էր: Չնայած գուցե նրանից էր, որ ես ականջ չունեի: Արևոտ օրերին լույսը ներթափանցում էր նետի նման: Բոլոր գույների ու չափերի ձկները գլխիս վերևով անցնում էին: Իսկ ես ոչինչ չէի մտածում՝ բացի քարալեզային մտքերից: Դրանք մշուշոտ էին, բայց շատ պարզ: Հրաշալի վայր էր:

Գրել կարծիք