10 հայ ռեժիսորներ, որ եղանակ փոխեցին

10 հայ ռեժիսորներ, որ եղանակ փոխեցին

Հայ կինոյի գիգանտները: Ընտրանի՝ ըստ NewMag-ի:

Հայկական կինոյի մեծերի տպավորիչ 10-յակը: Մեկտեղված են խորհրդային կինոդպրոցի ավանդույթներով կամ խորհրդային կինոարտադրության մեջ ստեղծագործած ռեժիսորները:  Բնութագրումները տվել է կինոգետ Զավեն Բոյաջյանը, ռեժիսորները բաժանված են երկու պայմանական, բայց շատ կարևոր խմբի:

Առաջին հնգյակում են Համո Բեկնազարյանը, Հենրիկ Մալյանը, Սերգեյ Փարաջանովը, Սրտավազդ Փելեշյանն ու Ֆրունզե Դովլաթյանը. արվեստագետներ, ովքեր ստեղծագործական մեծ ավանդ ունեն հայ կինոյի զարգացման մեջ, որոնց ստեղծագործությունը շրջադարձային է եղել մեր կինոարվեստի համար:

parajanov-bars

Երկրորդ հնգյակում են հայաստանյան այն ռեժիսորները, որոնց ֆիլմերն ամենամեծ ժողովրդականությունն են վայելում: Էդմոնդ Քյոսայանի, Դմիտրի Քեսայանի, Ալբերտ Մկրտչյանի, Ներսես Հովհաննիսյանի ու Յուրի Երզնկյանի կինոնկարները, ճիշտ է, ոչ էլիտար են, ոչ էլ դարակազմիկ, բայց մեծ լսարանի համար շատ սիրելի են և կինոդիտողի հետ շատ մտերմիկ:

Համո Բեկնազարյան

hamoՀայ կինոյի հիմնադիրն է: Իր ժամանակի խոշորագույն կինոդեմքերից է: Մինչև այդ, ձևավորվել է որպես դերասան, եղել է ռուսական համր կինոյի աստղերից մեկը: Հանդես է եկել «Համո Բեկ» կեղծանունով: Մեր կինոպատմությունը սկսվում է հենց Համո Բեկնազարյանով: Հայտնի ֆիլմերն են. «Նամուս» (1925թ.), «Պեպո» (1935թ.) (առաջին հայկական հնչուն. ֆիլմը): Նրա ֆիլմերն ամենահասարակ աուդիտորիայի համար են: 20-րդ դարի 1-ին քառորդում կինոն իսկապես ժողովրդական էր:

Եթե պարզ, մարդկային, հուզական կինոյի հետ շփվելու կարիք ունեք, անպայման դիտեք Բեկնազարյանի ֆիլմերը:

«Նամուս», 1925թ. / «Պեպո», 1935թ.

Էդմոնդ Քյոսայան

edmondՔյոսայանը ժանրային մտածողությամբ ռեժիսոր է: Ապրում էր Մոսկվայում և հիմնականում այնտեղ էր ստեղծագործում: Հայաստանում նկարահանված ֆիլմերը մինչև օրս մեծ ժողովրդականություն են վայելում: Եթե բարեհոգի եք և հումորով եք ընկալում այն մարդկանց կերպարանքը, որոնք գավառական դրոշմ ունեն, եթե հակված եք այդ ամենի մեջ ազգային յուրօրինակություն տեսնել, դիտեք նրա ֆիլմերը: «Տղամարդիկը» նկարահանված է ինչ-որ տեղ լիրիկական շնչով, ինչ-որ տեղ էլ հումորով: Սովորական հանդիսատեսին էլ դուր կգա իր հումորով, ազգային նկարագրեր բացելու ունակությամբ, հատկապես հետաքրքիր կլինի այլազգիների համար: «Լքված հեքիաթների կիրճը» քնարական կատակերգություն է: Այն մարդկանց համար է, որոնք զտարյուն հույզերի կարիք ունեն:

«Տղամարդիկ», 1972թ. / «Լքված հեքիաթների կիրճը», 1974թ.

Ալբերտ Մկրտչյան

Albert_Mkrtchyan (1)Այն ռեժիսորներից է, ովքեր տարբեր թեմաների ֆիլմեր ունեն: Սակայն նա գտավ մի թեմա, որն իրեն շատ ծանոթ և շատ հարազատ էր, քանի որ ինքը Գյումրիից է: Այդ ֆիլմերում Մհեր Մկրտչյանի ներկայությունը տվել է իր տոնայնությունը, և ռեժիսորը կարողացել է այն ճիշտ օգտագործել: Նրա ֆիլմերում զվարճալի դիալոգներ կան, և այդ ամենը շատ է գրավում: Երկու ֆիլմերն էլ ներկայացնում են ռետրո աշխարհը, այսօրվա Գյումրին չկա: Սա վերադարձ է դեպի մանկության և հիշողությունների Գյումրի:

Ովքեր ապրում են անցյալի հուշակարոտով, անպայման պետք է դիտեն այս ֆիլմերը:

«Հին օրերի երգը», 1982թ. / «Մեր մանկության տանգոն», 1984թ.

Ներսես Հովհաննիսյան

nerses hovhannisyanԺողովրդականություն է ձեռք բերել կատակերգական ժանրի շնորհիվ: Ամենահայտնի աշխատանքը «Հարսնացու հյուսիսից» ֆիլմն է: Այն հայկական կինոյի ամենաժողովրդական կատակերգությունն է: Ֆիլմի հերոսների բառախաղերը լայն տարածում ունեցան ժողովրդի մեջ, դարձան թևավոր խոսքեր: «Խոհարարները եկել են մրցույթի» ֆիլմը նույնպես իրավիճակների կատակերգություն է: Եթե վհատված եք, Ներսես Հովհաննիսյանի կինոները Ձեզ բարձր տրամադրություն կպարգևեն: Այս ֆիլմերը նախատեսված են ամենալայն հանդիսատեսի համար:

«Հարսնացու հյուսիսից», 1975թ. / «Խոհարարները եկել են մրցույթի», 1977թ.

Ֆրունզե Դովլաթյան

DovlatyanԼավ կինեմատոգրաֆիայի դպրոց է անցել: Հայաստան գալուց առաջ «Մոսֆիլմում» արդեն ֆիլմեր էր նկարահանել: Հայաստանում նրա նկարահանած առաջին կինոն՝ «Բարև, ես եմ» ֆիլմը, հայ կինոյի դասական գործ է: Ֆիլմերում նրան հետաքրքրում էր ժամանակակից հերոսը, մարդը՝ իր բարոյական և հոգեբանական նկարագրով: Այն տարիների համար շատ կարևոր էր սա: Բավական դինամիկ մտածողությամբ ռեժիսոր է, իր գործի մեծ վարպետ: Դովլաթյանի ֆիլմերը նախատեսված են և’ բարձր ինտելեկտի տեր մարդկանց համար, և’ շարքային հանդիսատեսի համար: Եթե չեք ուզում պոպկորն ուտելով կինո դիտել և չեք էլ ուզում այդպես ապրել, այլ փորձում եք Ձեր տեղը գտնել կյանքում, պետք է անպայման դիտեք Դովլաթյանի ֆիլմերը:

«Բարև, ես եմ», 1965թ. / «Երևանյան օրերի խրոնիկա», 1972թ.

Յուրի Երզնկյան

YerznkyanԲարձր կուլտուրայի տեր ռեժիսոր է: Առանձնանում է իր կիրթ ու նրբազգաց հայացքով: Նրա նկարած ֆիլմերը հայկական դասական ֆիլմերի շարքում են: Շատ հայտնի է «Առաջին սիրո երգը» ֆիլմը, որը նկարահանել է Լաերտ Վաղարշյանի հետ: Դիտեք այս ֆիլմը, եթե սիրում, գնահատում եք հին կինոն և երկրպագում եք ռետրո երաժշտությունը: Երզնկյանի հայտնի ֆիլմերից է «Խաթաբալան»: Այդ պիեսի շուրջ որոշակի բեմական ավանդույթներ էին ձևավորվել, և Երզնկյանի համար բավական դժվար էր այն տեղափոխել էկրան: ժամանակին քննադատել են այս ֆիլմը, մինչդեռ այն հնարավորություն է տալիս շփվել հայ դրամատուրգիայի և Սունդուկյանի աշխարհի հետ: Ֆիլմը կդիտվի միշտ, թեև սյուժեն ծանոթ է: Յուրի Երզնկյանի ֆիլմերն ուղղված են ամենալայն հանդիսատեսին:

«Առաջին սիրո երգը», 1958թ. /«Խաթաբալա», 1970թ

Սերգեյ Փարաջանով

parajanovՆա ֆենոմեն է ոչ միայն հայկական, այլև համաշխարհային կինոյում: Նրա կինոն շատ հաճախ ինչ-որ չափով հակասում է կինեմատոգրաֆիայի օրենքներին: Շատերի համար նրա արվեստն առավելապես գեղանկարչություն է, որտեղ իշխում է ստատիզմը: Նա նոր էսթետիկա է բերել հայ կինո: «Նռան Գույնը» Փարաջանովի միակ ֆիլմն է, որը նկարահանվել է Հայաստանում: «Նռան գույնը» արտասահմանում հայտնի է «Սայաթ-Նովա» անունով: Սեզ հասել է արդեն կրճատված տարբերակով: Փարաջանովն ասում էր, որ վերամոնտաժից հետո ֆիլմն իր համար կորած է: Հանդիսատեսը պետք է նախապատրաստված լինի, պետք է հասկանա միջնադարյան քրիստոնեական սիմվոլիկան: Զանգվածային ֆիլմ չէ: Հեղինակային կինո է: Փարաջանովի կինոն նրանց համար է, ովքեր հակված են շփվել լուրջ արվեստի հետ:

«Նռան գույնը», 1969թ.

http://www.youtube.com/watch?v=WHZGDDE8n4E

kesayanՆա ավելին կարող էր անել իր կյանքում, քան հաջողվեց: Հետսովետական տարիներին մատնված էր պարապուրդի: Ամենահայտնի գործերից է «Տերն ու ծառան»: Նրան հաջողվել էր այդ գործը ներկայացնել ոչ թե ծեծված ստերիոտիպերի մեջ, այլ հումորով: Գրական գործերի ամենահաջողված էկրանավորումներից է: «Զինվորն ու փիղը» հմուտ, պրոֆեսիոնալ ձեռքով նկարահանված ֆիլմ է: Քեսայանը կարողացել է պատերազմական դրամայի դաժան նյութն այլ կերպ ներկայացնել, հույս ներշնչել: Այս ֆիլմը տրագիկոմեդիա է. այն նայելուց հետո ծանր մրուր չի մնա: Դիտեք, հատկապես եթե սիրում եք Մհեր Մկրտչյանին:

«Տերն ու ծառան», 1962.թ. / «Զինվորն ու փիղը», 1977թ.

Արտավազդ Փելեշյան

artavazd_peleshyanԺամանակակից ամենամեծ հայ ռեժիսորն է: Կենդանի դասական է: Աշխարհի ամենահետաքրքիր ռեժիսորներից մեկը: Կինոյի մեջ նոր խոսք, նոր մտածելակերպ բերած անհատականություն: Դժվար է բնորոշել Փելեշյանի կինոյի ոճը, որովհետև արտաքուստ այն կարծես տեղավորվում է վավերագրական կինոյի ձևի մեջ, բայց վավերագրական նյութը վերաիմաստավորում է ստանում: Անկասկած, հեղինակային ֆիլմի վարպետ է: Փելեշյանն ունի իրեն հատուկ մոնտաժի նոր տեսակ՝ դիստանցիոն մոնտաժ: Անպատրաստ, ոչ պահանջկոտ հանդիսատեսը շատ դժվար է դիտում նրա գործերը: Մինչդեռ յուրօրինակ մարդու աշխարհի հետ շփվելու առիթ է նրա կինոն դիտելը: Ոչ միայն խոհափիլիսոփայական, այլև հիպնոտիկ, մոգական բան կա նրա ֆիլմերի մեջ:

«Մենք», 1969թ. / «Մեր դարը», 1982թ.

Հենրիկ Մալյան

malyanԽորհրդային տարիների մեր հայկական կինոյի գլխավոր ռեժիսորներից է: Նրա ֆիլմերի հերոսը փոքր մարդն է՝ պարզ, մարդկային, ինչ-որ տեղ դրամատիկ ճակատագրով: Բնույթով ավելի շուտ կամերային պատմությունների ռեժիսոր է: Եթե կարիք ունեք ջերմ, մարդկային հույզերի, Մալյանի ֆիլմերն անպայման կպարգևեն այդ զգացումները: Նրա կինոն հուզական և դրական մեծ լիցքեր ունի: Ամենատարբեր հանդիսատեսի կարող է հուզել:

«Եռանկյունի», 1967թ. / «Մենք ենք, մեր սարերը», 1969թ.

NewMag #03

Գրել կարծիք