Ֆրանսիական գավառ. Ճամփորդություն ժամանակի ու նրբագեղության միջով

Ֆրանսիական գավառ. Ճամփորդություն ժամանակի ու նրբագեղության միջով

Ամենուր միջնադարյան տներ են, շքեղ առանձնատներ ու տասնութերորդ դարի գեղեցիկ վիլլաներ:

Երգող շատրվանների այս կարմիր ու հրագույն քաղաքում մենք հասել էինք մեր ճամփորդության էությանը: Ես անթերի ճշգրտությամբ հիշում եմ Էռ հրապարակն իր կամարակապ տներով ու Լյուդովիկոս տասնհինգերորդ ոճի շատրվանով: Հիշում եմ ծաղիկների շուկան, գեղեցիկ փողոցներն` անցորդներով լի ու թարմությամբ բուրող, ուր կողք-կողքի շարված էին փոքրիկ բուտիկներն ու տեղական կոլորիտով առանձնացող կրպակները: Մանուշակի ու վարդի թերթերի քաղցրահամ, զգլխիչ հոտով օծանելիքի մեջ ես ամառվա մոռացված բույրերն եմ վերագտել:

Աստիճանանման, ոլոր-մոլոր նրբանցքներով բարձրանում ես դեպի կենտրոնական հրապարակ: Սարակինոսների աշտարակն իր քառակուսի ուրվագծերով վեր է խոյանում տասնվեցերորդ դարի մի պարսպի մնացորդների վրա, քաղաքապետարանը ննջում է նախկին եպիսկոպոսական պալատում: Ամենուր միջնադարյան տներ են, շքեղ առանձնատներ ու տասնութերորդ դարի գեղեցիկ վիլլաներ, իսկ հեռվում Բել էպոք խաղատունը զբոսաշրջիկին հրավիրում է բախտը փորձելու, ինչպես որևէ առափնյա կամ ամառանոցային քաղաքում: Քաղաքի մատույցներում հսկայական դղյակները թեքվում են դեպի լեռնային ճանապարհը, փայտե կրկնափեղկերը կեսօրին փակվում են` բնակիչների ցերեկային հանգիստը պահպանելու համար, արևը շողում է, պարանից կախված լվացքը մաքրությունից փայլում է, ամեն ինչից նարդոսի ու վարդի հոտ է գալիս: Նախկինում սա իսկական դրախտ էր անգլիացի ազնվականների համար, որոնք գալիս էին վայելելու այս շրջանի մեղմ կլիման, այստեղ ձմեռ գոյություն չունի, իսկ նարնջի ծառերը ցրված են պատկառուկներով ծածկված հովիտներում:

1

Իվան Բունինը` ռուս վտարանդի բանաստեղծը, այստեղ էր ապաստան գտել: Այս` «ընդարձակ հորիզոնի վրա բացվող քաղաքում» էր, որ նա գրեց «Արսենևի կյանքը»` գլուխգործոց, որի համար նա 1933-ին արժանացավ Նոբելյան մրցանակի: Իսկ նկարիչ Ֆրագոնարը հենց այստեղ է ծնվել 1732-ին: Նրա կտավներում զույգերը փարվում են իրար սենյակների խորքում, գեղեցկուհիները քույրաբար միմյանց մազերն են փորփրում, ուրիշ կանայք էլ քուն են մտել նրբագեղ մահճակալներին: Շնորհագեղության ու համակրանքի ամբողջ այս փոքրիկ աշխարհն արտացոլված է նկարիչ Ֆրագոնարի կտավներում: Նա իր ստեղծագործությունների միջոցով մեգ հիշեցնում է, որ երիտասարդությունն անվերջ չի տևում, և հեշտասիրության քնքուշ վայրկյանները վաղանցիկ են ու հազվագյուտ: Հիշեցնում է, որ երիտասարդությունն էլ մի օր անցնում է:

Օծանելիքի սրվակի մոգական ուժը թուլանում է, տեսիլքը դառնում է խուսափուկ ու մշուշոտ, նոյեմբերի եղանակն աղավաղում է տեսիլքի գեղեցկությունը, մռայլ երկինքն անագե կափարիչի նման իջնում է մեր գլխին: Ո’չ, այս սրվակը լավը չէր, հոտերը շատ թեթև, էին, անկայուն ու նուրբ: Մի ուրիշ՝ արբեցնող սրվակ բացենք` գինու մի շիշ ու շշնջանք Բոդլերից մի քանի տող, որպեսզի, երբ խցանահանը խրվի խցանի մեջ, կախարդանքը տեղի ունենա.

Մինչդեռ քո մեջ կմտնեմ ինչպես ամբրոսիա վերին,
Ինչպես սերմը սրբազան Սերմանողից առաքված,
Որ պոեզիան մեր սիրուց սերվի, ծնվի վերստին
Եվ հազվագյուտ ծաղկի պես վերընձյուղվի առ Աստված:

Ու անմիջապես մի նոր տեսիլք է հայտնվում մեր մշուշվող հայացքի առաջ. Ֆրանսիայի ամենահայտնի խաղողից պատրաստված գինին մեզ տանում-հասցնում է երկու բլուրներ, որոնք անընդհատ մրցակցում են միմյանց հետ իրենց գինիների համբավով` Կոտ դը Նյուի և Կոտ դը Բոն:

Իսկ գյուղը` բերրի ու հարուստ, տարածվում է մեր ոտքերի առաջ: Լավ եղանակ է, խաղողի վազերը տարածել են իրենց տերևները, որ բնական ամպհովանի դառնան քաղցրահամ, ոսկեգույն ողկույզների գլխավերևում: Մենք Բուրգունդիայում ենք, որը նաև կոչում են Կոտ դ’Օղ`… Ոսկե ափ` իր գեղեցկության, Ֆրանսիայի պատմության մեջ ունեցած իր փառահեղ դերի, իր մշակույթի ու իր հողից ստացված առատ բերքի համար:

2

Լուռ սողոսկենք Բոնի անկելանոց, մահճակալները ծածկված են կարմիր, հաստ գործվածքով, որ թաքցնում է տառապանքները հիվանդների, որոնք այստեղ էին գալիս տասնհինգերորդ դարում` հուսալով բժշկվել: Դեղատանը կողք-կողքի շարված են բուժիչ բույսերով լի ապակե տարաները:

Առաջանանք դեպի մութ մի սրահ` հիանալու «Վերջին Դատաստանը» բազմամաս կտավով: Սա եկեղեցու զոհասեղանի զարդարանք է` ստեղծված տասնհինգերորդ դարում, հսկայական մի գործ, որը 2,15 մ բարձրություն ունի և մոտ 5,60 մ երկարություն: Քրիստոս տառապալից դեմքով նստած է ծիածանի վրա, որը խորհրդանշում է Աստծո հետ նոր ուխտը: Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչը ծնկաչոք աղոթում է Քրիստոսի աջ կողմում, իսկ ձախ կողմում ծնկի եկած ու աղոթող Կույս Մարիամն է: Վերջին Դատաստանի հրեշտակապետը շրջապատված է կարմիր հագած չորս հրեշտակներով, որոնք փող են հնչեցնում, մերկ տղամարդիկ ու կանայք դուրս են գալիս անդրաշխարհից: Քրիստոսի աջ կողմում կանգնածները գնում են Դրախտ, իսկ ձախ կողմում կանգնած ավելի մեծ թվով մարդիկ ուղղվում են դեպի Դժոխքի տառապանքները:

Չլինի՞ չափից ավելի խմեցինք խիտ ու կարմիր գինուց: Հենց այս պահին մենք էլ մեղք չե՞նք գործում: Մե՞զ էլ է սպառնում այդ մերկ ու անպարկեշտ ամբոխի հետ Դժոխք ճանապարհվելու վտանգը: Ո’չ: Դեպի հիշողություններ ճամփորդությունը չի կարող ավարտվել Դժոխքում: Արագ հեռանանք այստեղից, թողնենք անկելանոցի ոսկեգույն կտուրներն իրենց լաքապատ կղմինդրներով, թողնենք բրոնզե փխրուն քանդակները քաղաքապետարանի հրապարակում: Շարունակենք երազել՝ բուրգունդական շքեղատես, հրաշալի գինու հեշտալի բույրից արբած: Աստվածային այս գինու վառ կարմիրի մեջ ուրվագծվում է մի դղյակի դողդոջուն ուրվապատկերը, ասես հեքիաթային մի դղյակի էսքիզ լինի, շարժական կամուրջ ունի, պարեկության ճանապարհ, ժամատուն, պահապանների սրահ, երկաթե նախշերով զարդարված ջրհոր, որ 1228-ին ձեռքով փորվել է այս կարծր, զառիվեր ժայռի մեջ: Ջրհորը յոթանասուներկու մետր խորություն ունի: Չի կարելի երկար նայել ներքև` ջրհորի մեջ, թե չէ գլուխներդ կպտտվի, և ջրհորի մութ անդունդը Ձեզ դեպի իրեն կձգի: Ռոշպոյի դղյակն իսկական զարդ է իր գունավոր տանիքներով` այնքան փոքրիկ ու արտաքինից այնքան փխրուն: Սո՜ւս… Հանկարծ չարթնացնեք քնած գեղեցկուհուն: Արքայազնի գալստյանը սպասող նրա քունը չի կարելի խանգարել, թե չէ անկողինը կարող է աղջկա համար գերեզման դառնալ: Մեր հարբածությունից ծնված այս դղյակի դիմաց հանկարծ հայտնվում է Ներվալի երազած դղյակը` մի ուրիշ երազողի, որը կարողանում էր երազի միջոցով հետ բերել անցյալի հիշատակ¬ները: «Կրակի աղջիկները» գրքում նա հիշատակում է մի դղյակ, որն այնքան համահունչ է կորած ժամանակի մեր հուշակարոտին.

«Երևակայությանս մեջ պատկերացնում էի Հենրի Չորրորդի ժամանակաշրջանի մի դղյակ, որի սրածայր տանիքները թերթաքարով էին ծածկված, իսկ կարմրին տվող ճակատամասի անկյուններում դեղնած քարերի ժանյակներ էին: Պատկերացնում էի մի մեծ, կանաչ հրապարակ` եզերված ծփիներով ու լորենիներով, որոնց սաղարթը լուսավորում էին մայր մտնող արևի հրագույն ճառագայթները»:

5

Տեսիլքը փախչում, անհետանում է: Ո’չ գինին, ո’չ Ներվալը չեն կարողանում մարմին ու գույն հաղորդել մեր ճամփորդությանը: Ժամանակն անցել է, ամառն ավարտված է:

«0, ժամանակ, դանդաղեցրու ընթացքդ, և դուք, բարի ժամեր,
Առկախեք ձեր վազքը, թողեք վայելենք կարճատև հաճույքները
Մեր ամենագեղեցիկ օրերի»: Լամարթին, «Լճակը»

Բոլոր կախարդանքներն անօգուտ են, բանաստեղծներն էլ անկարող են այս հարցում, մեր ճամփորդության պատկերներն ու տպավորությունները խեղդվում են աշնանային ջրափոսերում: Եղանակը դեպի ձմեռ է թեքվում, անձրևը լվանում է պատկերները, մաքրում բոլոր հետքերը մեր ճամփորդության ճանապարհներից, մեր հիշողությունները ծածկում սառույցի շերտով:

Հեղինակ` Էսթեր Մանն (Ֆրանսիա)
Լուսանկարները` Լևոն Մինասյանի (Ֆրանսիա)
Թարգմանեց Նունե Աբրահամյանը

newmag #12

Գրել կարծիք