Հնագույն տարազի նորագույն ծալքերը

Հնագույն տարազի նորագույն ծալքերը

Հայկական տարազի սև գույնը… Ազգագրագետները SOS են հնչեցնում: Ծիրանագույն, այո, որդան կարմիր, կապույտ, սպիտակ, երբեմն նաև դեղին, բայց ոչ երբեք սև: Հայկական հնագույն տարազի վրա այդպիսի գույն չի եղել:

«Ով քնից շուտ է արթնանում, հայտարարում է, թե հայտնաբերել է հայկական հնագույն տարազը: Ամեն անգամ սարսռում եմ, երբ հեռուստացույցը միացնելիս աչքիս առաջ են հայտնվում հայկական ժողովրդական պարի խմբերը: Այսօր չկա տարազի մի օրինակ, որ ասեմ մի քիչ մոտ է այն հագուստին, որը կրում էին մեր գավառներում: Զարմանում եմ, որտեղի՞ց են մոգոնում ու հորինում նման գույների շարք, այդքան մեծ-մեծ զարդանախշեր: Ձևած թևերը «տրուբայի» հաստությամբ և չորությամբ կախվում են, խեղճ երեխաները ծղրիդի տեսք են ստանում»,-կիսաձայն ու հոնքերն անհանգիստ շարժելով պատմում է ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանը:

Նորաձևության ցուցադրությունների այլևս չի գնում: Հե՞շտ է ամեն անգամ սրտի կաթված ստանալը, երբ հերթը հասնում է տարազների ցուցադրությանն, ու հայտնվում են ռուս մուժիկի երկարաճիտք կոշիկներով, կարպետի գունանախշերով կարճ «յուբկաներով» և վրացուհու ճակատակալներով զարդարված աղջիկներ:

«Հազարամյակների պատմություն ունեցող տարազն այսօր աղավաղում են»,-արդեն հուսահատ մենախոսության է անցել ազգագրագետ Սվետլանան:

taraz new

Տարիներ առաջ նա ուսումնական հաստատություններից մեկում ապագա դիզայներների համար դասախոսություն էր կարդում հայկական հնագույն հագուստի մասին: Բայց երբ ուսանողների աչքերում անտարբերություն նկատեց, հրաժարվեց դասավանդել: Հիմա միայն ազգագրություն է դասախոսում:
Աղավաղվա՞ծ, թե՞ բնօրինակին մի քիչ մոտ այսօրվա մեր նորաձևության աշխարհը հայկական տարազից ներմուծել է միայն Վասպուրական գավառի կանանց հանդերձանքը: Բրդե-բամբակե այս հագուստում գերակշռում է կարմիրը, թևքերի շուրջբոլորը ասեղնագործ է, կիսաշրջազգեստն էլ այսօր շատ նորաձև է: Այսօր նույնիսկ երեկոյան կիսաշրջազգեստները, որոնք նեղ ձևվածքով իջնում ու աստիճանաբար լայնանում են, դիզայներները Վասպուրականի հագուստի ոճով են գծագրում:

«Ես հաճախ պատվիրատուների համար հագուստի էսքիզն անելիս օգտագործում եմ հայկական տարազի գույներն ու զարդանախշերը»,-ասում է դիզայներ Գայանե Եղիազարյանը:

Մեկ այլ դիզայներ` Աիդա Մելքոնյանը, ավելացնում է, որ տարազի վերաբերյալ գրականություն թերթում է բազկապատ կարելիս: Հաճախ դիզայները նկարում, իսկ դերձակն էլ ասեղնագործում է հայերի համար մեծ նշանակություն ունեցող կենաց ծառի շտրիխներ. հնում հայերի հագուստների վրա բուսական աշխարհի շատ նախշեր են եղել:

taraz5

Նորաձևությունն այսօր հասցրել է աղավաղել հայկական տարազի գույները նույնպես, ահազանգում են գիտակ ազգագրագետներն ու բանիմաց դիզայներները: Ծիրանագույնը, որդան կարմիրը, կապույտը, սպիտակը, երբեմն նաև դեղինը. սրանք են եղել այն պարտադիր գույները, որոնք տեղ են գտել հնագույն հանդերձանքի վրա, բայց սևը` երբե’ք: Մինչդեռ սևը մեր օրերի տարազներում շատ դեպքերում չարաշահվում է:
Մեր զրուցակից դիզայներների մտքով չէր էլ անցնում ընդամենը 20 տարի առաջ, որ երիտասարդ աղջիկները 21-րդ դարասկզբին կհիշեն վաղուց մոռացված հինը: Այսօր հայկական տարազի շունչը զգացվում է նույնիսկ բջջայինների աքսեսուարներից և դրամապանակներից: Գուցե գա մի ժամանակ, երբ փորձությունների սիրահար երիտասարդների համարձակ քայլով նորաձև դառնան նույնիսկ վերարկուները:

taraz2

Երևանի Բաղրամյան փողոցում արդեն 23 տարի գործում է կարուձևի արտադրամաս: Հայկական ժողովրդական պարերի գրեթե բոլոր խմբերը Նորայր Գևորգյանին տարազներ են պատվիրել: Հայաստանում և Մոսկվայում մի քանի բուհ ավարտած, 50-ականներին` կարի մեքենայի առջև, 80-ականներից էլ արտադրամասի տնօրենի աթոռին նստած Գևորգյանի գնահատմամբ, նույնիսկ հնագույն հագուստի բնօրինակն է քիչ տարազ կարելու համար:
«Հայտնի պարի խմբերից մեկի համար վերջերս տարազ էինք կարում: Մեկ վարտիքի վրա կար 740 դետալ ու յուրաքանչյուրի վրա ծախսվեց 3 օր: Վերջում վճարեցին չնչին գումար, նույնիսկ ամաչում եմ բարձրաձայն ասել: Երբ աշխատած գործիդ համապատասխան գումար ես ուզում, վերցնում են գծագիրը, գնում ու նստում են իրենց տանը և սկսում տարազ մոգոնել»,-Նորայր Գևորգյանը հայացքն ուղղում է իր սենյակի պատերին. չորսբոլորը խունացած թղթերի վրա հայկական գավառի հագուստներն են պատկերված:

1-2 րոպե հետո պայծառացած աչքերով շարունակում է զրույցը: Վերջին մի քանի տարիներին արտադրամասում տարազներ են կարում ոչ միայն պարի խմբերի համար: Մի քանի օր առաջ կնոջ ու տղամարդու տարազ կարեց և ուղարկեց Լեհաստան, դրանից առաջ էլ ճանապարհել էր ԱՄՆ, ՌԴ: Արտասահմանում հայերն արդեն նորաձև են համարում պսակադրվել ոչ թե ասեղնագործ ու մարգարտաշար սպիտակ ատլասե զգեստով, այլ հայկական հնագույն հագուստով` տարազով, ինչպես հին Հայաստանում:

Լուսանկարները՝ Վահան Ստեփանյանի
NewMag #02

Գրել կարծիք