#47 Արթուր Ջավադյան. Ազգային դրամը մեր ազգի ձեռքբերումն է

#47 Արթուր Ջավադյան. Ազգային դրամը մեր ազգի ձեռքբերումն է

newmag-ի բացառիկ հարցազրույցը ԿԲ նախագահի հետ` ազգայի դրամի արժեվորման, մարտահրավերների, կայունության ու ֆինանսական նոր նախագծերի մասին:

Javadyan

– Պարո՛ն Ջավադյան, Դուք գլխավոր դրամատան ղեկին եք 2008-ից: Հենց այդ ժամանակ սկսվեց համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամը: Ո՞րն էր Ձեր առաջին արձագանքը ստեղծված իրավիճակին:

– Իհարկե, այդժամ, նույնիսկ ներքուստ փաստելով, որ աշխարհում տեղի ունեցող ֆինանսատնտեսական բացասական զարգացումները չեն կարող ուղղակի շրջանցել մեր երկիրը, Կենտրոնական բանկի նախագահի համար դժվար էր գիտակցել, որ ուր որ է մեր ֆինանսական համակարգը նույնպես բախվելու է այդ ալիքին, և դա անխուսափելի էր:

2008 թ. երկրորդ կիսամյակից Կենտրոնական բանկը սկսեց լայնածավալ աշխատանքներ իրականացնել համաշխարհային ճգնաժամի ներթափանցման հնարավոր ուղիների բացահայտման, ֆինանսական համակարգի դիմադրողականությունը գնահատելու և հակաճգնաժամային միջոցառումներ մշակելու ուղղությամբ:

Գլոբալ ֆինանսատնտեսական ճգնաժամը Հայաստանի տնտեսություն է ներթափանցել հիմնականում երեք խոցելի օղակներով՝ օտարերկրյա կապիտալի ներհոսքի, մասնավոր տրանսֆերտների կրճատման և մետաղների գների նվազման հետևանքով արտահանման ծավալների բացասական ազդեցությամբ:

Ի տարբերություն շատ երկրների՝ Հայաստանի ֆինանսական համակարգը ուներ բարձր կապիտալացվածություն և իրացվելիություն, կարճաժամկետ արտաքին պարտավորությունների նվազ մակարդակ, վարկավորման պայմաններն ի սկզբանե համեմատաբար խիստ էին, համակարգում բացակայում էին օտարերկրյա (մասնավորապես հիփոթեքով ապահովված) արժեթղթերում ներդրումները, որոնք կտրուկ արժեզրկվեցին: Այս ամենին զուգահեռ՝ կայունությանը նպաստեց նաև Կենտրոնական բանկի՝ պատմականորեն որդեգրած համեմատաբար խիստ կարգավորման և վերահսկողության քաղաքականությունը: Նման փոքր տնտեսությունների համար սա անհրաժեշտություն է, քանի որ մեր երկրի բյուջեի համար, հավատացե՛ք, շատ մեծ շռայլություն կլինի հատկացնել մեծածավալ միջոցներ՝ ֆինանսական ինստիտուտները փրկելու համար: Շատ ու շատ երկրներ արեցին դա և մեծածավալ միջոցներ տրամադրեցին համակարգային բանկերին՝ էապես բարձրացնելով պետական պարտքի մակարդակը: Հայաստանում որևէ ֆինանսական ինստիտուտ չսնանկացավ, և որևէ ֆինանսական ինստիտուտի բյուջետային միջոցներ չհատկացվեցին:

Անդրադառնամ նաև մեր ձեռնարկած հակաճգնաժամային միջոցառումներին. Կենտրոնական բանկի քաղաքականության առաջնահերթությունները վերաիմաստավորվեցին, և առաջնային խնդիր դարձավ ոչ միայն գների կայունության, այլև զուգահեռ ֆինանսական կայունության ապահովումը: Եվ նույնիսկ որոշակի գնաճային ճնշումների ներքո Կենտրոնական բանկն իր գործիքակազմի միջոցով իրականացրեց ընդլայնողական քաղաքականություն՝ ուղղված տնտեսական աճի խթանմանն ու ֆինանսական կայունության նպատակով իրացվելիության ներարկմանը: Պետք էր պայքարել ոչ միայն համակարգային, այլև անգամ ամենափոքր ֆինանսական ինստիտուտի կորուստ թույլ չտալու համար, քանի որ մեր տնտեսության համար դա կարող էր սոցիալական ծանր հետևանք ունենալ:

Հակաճգնաժամային միջոցառումները գտնվում էին նաև Կառավարության 2009 թ. գործունեության հիմքում՝ հիմնական թիրախ ունենալով երկրում մակրոտնտեսական և ֆինանսական կայունության ապահովումը, ճգնաժամի հետևանքով առաջացած ռիսկերի մեղմումը: Ընդհանուր առմամբ, ճգնաժամային այս տարիներին կառավարության մակրոտնտեսական նախաձեռնությունները ընդլայնողական հարկաբյուջետային քաղաքականության ուղղվածություն են ունեցել:



Այս ընթացքում Կենտրոնական բանկում ամեն օր մանրակրկիտ մոնիտորինգ էր իրականացվում՝ ոչ միայն ուսումնասիրելու առանձին ֆինանսական հաստատությունների ռիսկերը, այլև բացահայտելու համար ընդհանուր ֆինանսական համակարգի զարգացումների, ռիսկերի և կայունության խոչընդոտները: Սթրես սցենարների միջոցով որոշակի պարբերականությամբ գնահատվել են տարբեր ճգնաժամային իրավիճակներում ֆինանսական հաստատությունների հավանական ռիսկերը, դրանց գծով հնարավոր վնասները և համակարգային ազդեցությունը: Եվ այս հնարավոր սցենարների ներքո մշակվել են Կենտրոնական բանկի արագ արձագանքման քայլերը տարբեր շոկային իրավիճակներում:

javadyan-1

– Այս տարիների ընթացքում գլխավոր դրամատունը ֆինանսական դաշտում սկսեց ձևավորել նոր մշակույթ, ստեղծվեցին ֆինանսական համակարգի մի քանի կառույցներ: Բայց այդ ժամանակ ճգնաժամը դեռ չէր նահանջել: Ըստ Ձեզ՝ պահը ճի՞շտ էր ընտրված:

– Յուրաքանչյուր մարտահրավեր խնդիրների հետ ծնում է նաև հետևություններ: Եվ հաճախ այս իրավիճակներում ենք նորովի որոշումներ կայացնում ու դիմում համարձակ քայլերի: Ճգնաժամային այս տարիներին Կենտրոնական բանկը չի կաղապարվել սոսկ համաշխարհային ճգնաժամի հետևանքներին դիմակայելու և ֆինանսական հաստատությունների անխափան աշխատանքը ապահովելու ցանկությամբ: Սա կնշանակեր միայն ֆինանսական հաստատություններում խաղի կանոնների խստացում և ռիսկերի զսպում: Այս քաղաքականությունը երկարաժամկետ հատվածում հղի կլիներ ավելի լուրջ ֆինանսական և տնտեսական խնդիրներով: Ուստի և՛ Կենտրոնական բանկը՝ իր գործիքակազմով, և՛ կառավարությունը՝ տարբեր վարկային ծրագրերով, վարեցին ընդլայնողական քաղաքականություն, ինչի շնորհիվ անգամ խոր ճգնաժամային 2009 թ. արձանագրվեց վարկերի 14 % աճ: Միաժամանակ վարկերն ուղղվեցին հիմնականում արդյունաբերության ճյուղ՝ ապահովելով տնտեսության դիվերսիֆիկացում և թուլացնելով մինչև այդ տնտեսության հիմնական աճ ապահովող շինարարության ճյուղի անկման բացասական հետևանքները: Վերջին հինգ տարիներին արձանագրվեց վարկերի տարեկան միջին 30 տոկոս աճ, տոկոսադրույքների նվազում, իսկ տնտեսությունում ֆինանսական միջնորդությունը բնութագրող վարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցության ցուցանիշն աճեց մոտ 2,5 անգամ:

Ավելին, գիտակցելով, որ բարեփոխումների դրական արդյունքները ժամանակ են պահանջում, օր առաջ փորձեցինք կյանքի կոչել որոշ ռեֆորմներ:

Այս տարիներին է, որ Կենտրոնական բանկը հիմնադրեց սպառողների պաշտպանության ոլորտում կարևորագույն՝ ֆինանսական համակարգի հաշտարարի ինստիտուտը: Ֆինանսական հաշտարարն անվճար, արագ ու թափանցիկ սկզբունքներով լուծում է սպառողների և ֆինանսական կազմակերպությունների միջև ծագած գույքային վեճերը:

Կենտրոնական բանկում ստեղծվեց առանձին ստորաբաժանում, որն իրականացնում է լայնածավալ աշխատանքներ՝ հանրության վստահության բարձրացման, սպառողների շահերի պաշտպանության և հասարակության ֆինանսական կրթման համար:

Օրենսդրորեն կրկնակի ավելացվեց ֆիզիկական անձանց երաշխավորված ավանդների սահմանաչափը՝ դրամով ավանդների համար մինչև 4 մլն դրամի, արտարժույթով ավանդների համար մինչև 2 մլն դրամի չափով երաշխավորված սահմանաչափ:

Ներդրվեց ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրությունը (ԱՊՊԱ), զուգահեռ՝ նաև ավտոապահովագրողների բյուրոն, որի նպատակն են տուժած անձանց շահերի պաշտպանությունը և ԱՊՊԱ համակարգի կայունության և զարգացման ապահովումը:

2011 թ. մեկնարկեց «Համահայկական բանկ»-ի գործունեությունը, որը կոչված է Հայաստանի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող գերակա ոլորտներում ֆինանսական ներդրումներ իրականացնել և արդեն իսկ ունի որոշ վարկային ներդրումներ:

Մեծածավալ աշխատանքներ են իրականացվել նաև կենսաթոշակային բարեփոխումների ծրագրով:

– Հայաստանի բանկային համակարգի կայունության մասին նաև երկրից դուրս են խոսում: ԱՊՀ-ում, օրինակ, մեր բանկային համակարգը համարվում է կայուններից մեկը: Նույնիսկ «խաղի նոր կանոնների» ներդրման ձգտումով. նկատի ունեմ «Բազել-3»-ը: Ո՞ր փուլում է անցման գործընթացը և ե՞րբ կավարտվի:

– Հայաստանի բանկային համակարգի կայունության և շոկերի նկատմամբ բարձր դիմադրողականության մասին է փաստում նաև 2012 թ. Համաշխարհային բանկի և ԱՄՀ-ի իրականացրած «Ֆինանսական համակարգի գնահատման ծրագրի» առաքելության զեկույցը: Հայաստանի բանկային համակարգի կայունության ապահովման գործում առանցքայինը կարգավորման դաշտում խաղի կանոնների մշտական բարելավումն է: Կենտրոնական բանկի համեմատաբար խիստ կարգավորման և վերահսկողության շնորհիվ այսօր մեր բանկերն ավելի դյուրին կարող են անցում կատարել «Բազել-3»-ի պահանջներին, քան շատ այլ երկրներում:

Ընդհանրապես «Բազել-3»-ով նախատեսված փոփոխությունները կարելի է բաժանել 4 բաղկացուցիչների՝ կապիտալի կառուցվածքի և որակի նկատմամբ պահանջներ, իրացվելիության նոր ստանդարտներ, լևերիջի սահմանափակում, համակարգային նշանակություն ունեցող բանկերի գործունեության կարգավորում:

Կապիտալի նկատմամբ բազել յան նոր պահանջների ներդրումը Հայաստանում արդեն սկսվել է. 2014 թվականից աստիճանաբար ուժի մեջ կմտնեն կապիտալի կառուցվածքի և որակի նկատմամբ սահմանվող նոր պահանջները, որոնց ներդրումը կավարտվի 2018 թվականին:

Հայաստանի բանկային համակարգում լևերիջը բավական բարձր է՝ մոտ 12 %, որը, ի դեպ, զգալի գերազանցում է «Բազել-3»-ով սահմանված նվազագույն սահամանաչափը՝ 3 %: Այս տեսանկյունից բանկային համակարգի զարգացման ներկա փուլում լևերիջի նորմատիվի ներդրումը նպատակահարմար չէ:

Իրացվելիության նոր ստանդարտների առումով Կենտրոնական բանկը նախաճգնաժամային ժամանակահատվածում արդեն իսկ սահմանել էր ընդհանուր և ընթացիկ իրացվելիության նորմատիվները, որոնք որոշ ասպեկտներով ծածկում են բազելյան նոր պահանջները: Այս տեսանկյունից ևս մենք բարենպաստ դիրքում ենք:

Կենտրոնական բանկը մշտապես հետևում է միջազգային զարգացումներին` փորձելով գնահատել միջազգային կանոնակարգման դաշտի ներդրման նպատակահարմարությունը մեր համակարգում:

Javadyan-2

– Այնուամենայնիվ, Կենտրոնական բանկի ամենագլխավոր առաքելությունը գների կայունության ապահովումն է: Այդ նպատակով նաև ԿԲ խորհուրդը նոյեմբերին նվազեցրեց վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը: Ինչպե՞ս է հիմնավորվում ԿԲ խորհրդի այս քայլը:

– Այո՛, գների կայունության ապահովումը Կենտրոնական բանկի գլխավոր նպատակն է: Այս հիմնական խնդրի իրագործման համար մեզ տրված է գործառնական անկախություն:

Գների կայունության չափանիշ է ընդունվել սպառողական գների ինդեքսի հավելաճի տեմպը՝ գնաճը: Գնաճի նպատակային ցուցանիշն ամեն տարի սահմանվում է «Պետական բյուջեի մասին» օրենքով: Գնաճի նպատակային մակարդակն այժմ 4 % է՝ ±1,5 տոկոսային կետ տատանումների թույլատրելի միջակայքով: Սա նաև գնաճի նպատակային ցուցանիշն է միջին ժամկետի համար: Հայաստանի Կենտրոնական բանկն առաջինն էր ԱՊՀ տարածքում, որ 2006 թ. որդեգրեց գնաճի նպատակադրման ռազմավարությունը: Ռազմավարությունների հիմնական տարբերությունը փողի քանակական կարգավորումից գնային կարգավորմանն անցնելն էր: Դա արվեց գնաճի կառավարման արդյունավետ ընթացքի շարունակությունն ապահովելու նպատակով:

Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի նվազեցումը հաջորդեց այս տարվա օգոստոսին դրա բարձրացմանը, որը միտված էր ներքին զարգացումների հետևանքով ձևավորված գնաճային սպասումները խարսխելուն: Հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ԿԲ վերլուծաբաններն արձանագրել են գնաճային միջավայրի մեղմացում, իսկ հեռանկարի համար կանխատեսվել է գնաճի՝ նպատակայինին մոտ մակարդակ: Միաժամանակ վերջին ամիսներին արձանագրվում է տնտեսական ակտիվության դանդաղում: Ելնելով այս իրավիճակից՝ ԿԲ խորհուրդը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 0,5 կետով նվազեցրեց և սահմանեց 8 %:

– Մի քանի ամիս առաջ Դուք հպարտանալու ևս մեկ առիթ ունեցաք: Դիլիջանում բացվեց Կենտրոնական բանկի ուսումնահետազոտական կենտրոնը: Գլխավոր դրամատան աշխատակիցների մի մասն արդեն տեղափոխվել է այդտեղ: Սա այն ամենն է, ինչ նախատեսե՞լ էիք:

– Ո՛չ, իհարկե, Դիլիջանի ուսումնահետազոտական կենտրոնի համար հեռահար ծրագրեր ունենք:

Արդեն լուծված են կենտրոնի աշխատակիցների սոցիալական շատ հարցեր: Դիլիջանում մեր աշխատակիցներին տրամադրվել են բնակարաններ, նրանց երեխաների համար գործում է մանկապարտեզ, «ԱՅԲ» հիմնադրամի հետ ստեղծվել է բարձրակարգ դպրոց, որտեղ, մեր աշխատակիցների երեխաներից բացի, ուսում են ստանում նաև Դիլիջանի բնակիչների երեխաները:

Դիլիջանի ուսումնահետազոտական կենտրոնում է գործում ԿԲ տնտեսական հետազոտությունների վարչությունը, այնտեղ են տեղափոխվել բանկի վիճակագրության, տեղեկատվական և հեռահաղորդակցման տեխնոլոգիաների, իրավաբանական, ֆինանսական համակարգի կայունության և զարգացման, ֆինանսական համակարգի կարգավորման վարչությունների որոշ աշխատակիցներ: Մինչև տարեվերջ Դիլիջան կտեղափոխենք դրամավարկային քաղաքականության վարչության որոշ աշխատակիցների ևս:

Կենտրոնում տարածքներ են ստանում առևտրային բանկերը, «ԱրՔա» պրոցեսինգային կենտրոնը, ԱՔՌԱ վարկային բյուրոն, ավտոապահովագրողների բյուրոն՝ ռեզերվային սերվերներով պահուստային տվյալների շտեմարանների ստեղծման հնարավորությամբ: Կենտրոնի տարածքում կգործի նաև տարածքային դրամարկղային կենտրոն, որի միջոցով կսպասարկվեն տարածաշրջանի ֆինանսական կազմակերպությունները:

Կենտրոնում կազմակերպվել են միջոցառումներ, օրինակ՝ Կենտրոնական Ասիայի, Սևծովյան տարածաշրջանի և Բալկանյան երկրների Կենտրոնական/ազգային բանկերի կառավարիչների ակումբի 30-րդ նիստը: Անկեղծության համար նշեմ, որ հյուրերը տպավորված էին և շահագրգռված այստեղ կազմակերպել սեմինարներ, կոնֆերանսներ:

Հոկտեմբերին կենտրոնում հյուրընկալել ենք Եվրոպայի խորհրդի «Հանցավոր ճանապարհով ստացված եկամուտների լվացման, հետախուզման, առգրավման ու բռնագրավման և ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասին» 2005 թ.Վարշավայի կոնվենցիայով նախատեսված՝ կողմերի իրազեկության բարձրացման համաժողովի 50 ներկայացուցիչների:

Կենտրոնում կազմակերպվելու են տնտեսագիտության և ֆինանսների բնագավառներին առնչվող տարածաշրջանային ու միջազգային ուսումնական ծրագրեր, դասընթացներ ու կոնֆերանսներ: Ձեռք են բերվել պայմանավորվածություններ Միջազգային հաշվարկների բանկի, Ֆինանսական վերահսկողության ինստիտուտի, Տորոնտո կենտրոնի և այլ հեղինակավոր կրթական կազմակերպությունների հետ տարածաշրջանային սեմինարների անցկացման վերաբերյալ:

Կենտրոնը կարող է նպաստել նաև մարզի ընդհանուր զարգացմանը: Դիլիջանի ուսումնահետազոտական կենտրոնի կայացման և ամբողջական գործարկման ծրագրերը բազմաթիվ են: Դրանց հաջող իրականացումը թույլ կտա ստեղծել մեր երկրում միջազգային հեղինակություն ունեցող կենտրոն:

Javadyan-3

– Պարո՛ն Ջավադյան, Կենտրոնական բանկի նախկին աշխատակիցներին այժմ հաճախ կարելի է հանդիպել միջազգային և տեղական պետական ու մասնավոր կառույցներում, ընդ որում բարձր պաշտոններում: Բանկը նաև դարբնոց է, փաստորեն… Ո՞ւմ եք հնարավորություն տալիս անցնել գլխավոր դրամատան դպրոցով:

– Կենտրոնական բանկում աշխատում են ոչ միայն բանիմաց և փորձառու, այլ նաև երիտասարդ, բայց ներուժ և զարգանալու ձգտում ունեցող մասնագետներ: Մասնագետներ, որոնք ունեն պատասխանատվության բարձր զգացում և թիմում աշխատելու կարողություն:

Կենտրոնական բանկում ձևավորվել է մշտապես նոր գիտելիք փնտրող մասնագետների թիմ, և անկեղծ ասած՝ դժվար է այսպիսի միջավայրում չզարգանալ անընդհատ, ամե՛ն օր: Այո՛, որոշ առումով բանկը նաև գիտելիքի ձեռքբերման և զարգացման մի յուրօրինակ դարբնոց է, որտեղ բոլոր աշխատակիցներին հնարավորություն է տրվում կայանալ որպես մասնագետներ, որոնք իրենց ազդեցությունն են ունենում Հայաստանի տնտեսական և ֆինանսական զարգացման վրա:

– Պարո՛ն Ջավադյան, ո՞րն է Ձեր հաջողության բանաձևը:

– Ազգային դրամի 20-ամյակին չէի ցանկանա առանձնացնել իմ հաջողությունը: Այսօր մեր ազգի հաջողությունն է. իր հաղթական ճանապարհին բազում դժվարություններ հաղթահարած մեր ազգային արժույթը՝ դրամը, այսօր դարձել է մեր պետության անքակտելի մասնիկը: Ազգային դրամը, կայուն ֆինանսական համակարգը մեր ազգի ձեռքբերումն են և հաջողությունը: Այո՛, ես հպարտ եմ դրա համար, դա նաև իմ և մեր աշխատանքային թիմի հաջողությունն է: Մշտապես կարևորում եմ պատասխանատվությունը, գիտելիքների անհագ ծարավը, թիմում աշխատելու հմտությունները, սերը աշխատանքի նկատմամբ, հավատը աշխատանքի արդյունքի նկատմամբ և հարգանքը:

Գրել կարծիք