#63 Ջազում միայն լեգենդներն են

#63 Ջազում միայն լեգենդներն են

newmag-ի գլխավոր խմբագիր Գնել Նալբանդյանը զրուցել է հայկական ջազի կենդանի լեգենդների հետ, հասկանալու համար թե ի՞նչ է իրականում ջազը, որտեղ լսել որակյալ ջազ ու գտնել համապատասխան գրականություն:

jazzi-taza-texekanq

newmag-ը կլոր սեղանի է հրավիրել հայաստանյան ջազի լեգենդներին` կոմպոզիտոր, դաշնակահար, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Ստեփան Շաքարյանին, ջազային երաժիշտ, երաժշտության պրոֆեսոր, ՀՀ ժողովրդական արտիստ և արվեստի վաստակավոր գործիչ Մարտին Վարդազարյանին, կոմպոզիտոր, դիրիժոր, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ՀՀ ժողովրդական արտիստ Երվանդ Երզնկյանին, «Չիկոն և ընկերները» ջազային խմբի գեղարվեստական ղեկավար, թմբկահար, հեռուստահաղորդավար, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, Երևանի պետական կոնսերվատորիայի դոցենտ Արմեն Թութունջյանին (Չիկո),  դաշնակահար, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, «Կատուներ» ավանգարդ-ջազ-ռոքային խմբի ղեկավար, «Armenian Navy Band» խմբի մասնակից Վահագն Հայրապետյանին և ջազային երաժիշտ, Հայաստանի լավագույն սաքսոֆոնահար, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ Արմեն Հյուսնունցին: Բոլորն էլ վաղեմի ընկերներ են, միմյանց հայացքներին քաջատեղյակ և պարկեշտ մարդիկ, ուստի նույնիսկ հակադիր տեսակետների դեպքում վիճաբանություն չի ստացվում: Իսկ վիճաբանություն պետք էլ չէ, պետք է պարզապես հետևել նրանց փիլիսոփայությանը:

Գնել Նալբանդյան – Կա՞ արդյոք հայկական ջազ: Եվ եթե կա, ինչո՞վ է տարբերվում ռուսական, վրացական, ադրբեջանական ջազից:

Արմեն Թութունջյան (Չիկո) – Ես չեմ ընդունում «հայկական ջազ» ասվածը: Ի՞նչ ասել է «հայկական ջազ»: Դա նեղացնում է շրջանակը: Երաժիշտների համար ընդունելի է իմ առաջարկածը՝ հայաստանյան ջազ:

Մարտին Վարդազարյան – Յուրաքանչյուր ազգ ունի արվեստը ներկայացնելու ի´ր ձևը: Նույնը վերաբերում է ջազին: Այստեղ կարևոր է դառնում կատարողականը, մենաբանումը, ներքին խառնվածքի դրսևորումը, ազգային երաժշտության մեկնաբանումը ջազային լեզվով: Երաժշտութունը ունի լեզուներ՝ դասական,  կամերային, բարոկկո, երգչախմբային… Օրինակ` Վահագն Հայրապետյանը նվագում է հայտնի մի ստանդարտ, ամերիկացին նվագում է ընդհանրապես այլ կերպ, ֆրանսիացին՝ այլ:

Չիկո – Բայց եթե Վահագնի` յան-ով վերջացող ազգանունը չասենք, ոչ ոք գլխի չի ընկնի, որ հայ երաժիշտ է նվագում: Կատարողի ազգային պատկանելությունը միայն նուրբ մակարդակի վրա է հնարավոր հասկանալ:

Երվանդ Երզնկյան – Մեկ է, չի կարելի անտեսել. իր հայ լինելը կա նրա նվագած երաժշտության մեջ:

Չիկո – «Հայկական ջազ» ասելով՝ վատ ծառայություն ենք մատուցում մեր ջազին, որովհետև հիմա ի հայտ են գալիս խմբեր՝ դհոլ-ակորդեոնով, ու վստահ ասում են, թե իրենք ջազ են նվագում:

Վարդազարյան – Բայց գոյություն ունի «էթնո ջազ» հասկացությունը:

Չիկո – Այո՛, բայց ավելի լավ է՝ իրենց նվագածին ուրիշ անուն տան:

Ստեփան Շաքարյան – Իմ կարծիքը մի քիչ ուրիշ է: Ջազը ամերիկյան երևույթ է: Այն սինթեզավորվեց սևամորթների ու եվրոպական չափանիշների հետ, որը նոր որակ տվեց: Բայց սա չի նշանակում, որ ռուսը չի կարող ջազ նվագել: Երաժշտությունը պետք է ստեղծագործական մտահղացումների մեջ լինի, ոչ թե պասաժների: Այսինքն՝ պետք է թեմային շարունակություն տաս:

jazz-1

Գնել Կապեր կա՞ն կամ պահպանո՞ւմ եք շփումները վրացի, ադրբեջանցի ջազմենների հետ: Հնարավո՞ր է, որ հայ և ադրբեջանցի ջազմենները հավաքվեն և համերգ տան Երևանում կամ Ստեփանակերտում, Բաքվում:

Արմեն Հյուսնունց – Կա «Կովաս ջազ» նախագիծը, որին ես մի անգամ մասնակցել եմ, բայց իմ տպավորությամբ նրանք «նեղացած են»: Լիարժեք չեն այդ շփումները:

Գնել – Այսինքն՝ նույնիսկ ջազի՞ շնորհիվ հնարավոր չէ լեզու գտնել:

Հյուսնունց – Հնարավոր է: Երևի պրոպագանդայի խնդիր է, բայց, մեկ է, իրենց մոտ այդ  կոմպլեքսներն արտահայտված են:

Չիկո – Թբիլիսին ընտրվել է որպես չեզոք գոտի, բայց անցած տարի դեպք է եղել, երբ մեր երաժշտին ադրբեջանցին ասել է` խաչդ պահի՛ր, ինձ խանգարում է նվագել: Ուղղակի իրենց մեջ այդ նեգատիվը կա:

Վարդազարյան – Բայց չնշել, որ ժամանակին ու հիմա էլ կան հետաքրքիր կատարումներ, սխալ կլինի: Վերջերս թոռս մի դաշնակահարի ցույց տվեց համացանցով, լսեցի, շատ տպավորիչ երաժիշտ էր:

Չիկո – Ես մասնակիցն եմ եղել Երևան-Թբիլիսի-Բաքու համերգաշարի, որտեղ խմբերով միասին նվագում էինք:

Հյուսնունց – Բայց կարծում եմ, որ երաժշտությունը պետք է համախմբի:

Գնել Ջազային իմպրովիզների հորձանուտում հնարավո՞ր է պահպանել հեղինակային իրավունքը:

Հյուսնունց – Հեղինակային իրավունքն իմպրովիզին չի վերաբերում: Կարևորը գործի առանցքն է, թեման:

jazz-3

Երզնկյան – Իմպրովիզն առանձնահատուկ շերտ է, որի վրա չի տարածվում հեղինակային իրավունքը: Այն ազդում է միայն թեմայի, ստեղծագորոծության վրա: Ես` որպես «Հայ հեղինակ» կազմակերպության հեղինակային խորհրդի ղեկավար, կասեմ, որ բոլոր հայ երաժիշտների հեղինակային իրավունքները պահպանվում են: Այստեղից գնում են այդ գումարները, այնտեղից գալիս են, եթե դրանք որևէ մեկը կատարում է դրսում: Ջազը մեզ համար այնքանով է յուրահատուկ, որ ամեն մեկը կարող է մի ստեղծագործոթյուն վերցնել և իր իմպրովիզներով ներկայացնել:


newmag/ շապիկ  #60 Վլադիմիր Պոզներ. Իմ տարիքը իմ էքսկլյուզիվն է

newmag / շապիկ #59 Ցեղասպանության տպագիր վկաները

newmag / շապիկ #58 Խորեն Հովհաննիսյան. Բաքուն որպես ճակատագիր. Կուռքից մինչև վտարանդի


Շաքարյան – Ռադիոն քարոզում  է միջնադարի երաժշտություն: Այսօրվա երաժշտությունը չի պրոպագանդվում:  Եթե քարոզեն, պետք է վճարեն:

Երզնկյան – Հանրային ռադիոն ամեն տարի գումար է փոխանցում «Հայ հեղինակին» և տալիս է ծրագրերը, որոնց հիման վրա հեղինակները գումար են ստանում: Ռադիոյի համար կապ չունի` միջնադարյան երաժշտություն է ներկայացնում, թե այսօրվա: Ցավոտ մասը համերգներն են, որոնց գումարնեը շատ վատ են փոխանցվում, սիմվոլիկ գումար են փոխանցում: Օրինակ` Հերբի Հենքոքի համերգին խնդիր է առաջացել, որովհետև կազմակերպիչը «Հայ հեղինակին» չի փոխանցում գումարը:

Գնել Հնարավո՞ր է ջազը դուրս բերել երևանյան այգիներ, պուրակներ, դուրս գալ ռեստորաններից, ակումբներից, համերգասրահներից:

Չիկո – Սա հրաշալի գաղափար է: Վաղուց ասել ենք նվագախմբերի ղեկավարներին: Չգիտեմ ինչու լուրջ չեն վերաբերվում կամ էլ քաղաքապետարանի հետ չեն կարողանում իրար հասկանալ: Ի՜նչ հրաշալի կլինի… Երկու մեծ նվագախումբ ունենք, թող գնան քաղաքապետի մոտ և այդ հարցը լուծեն:

Երզնկյան – Արդեն երկու տարի ասում ենք, ասում են` անպայման:

Չիկո – Պրոբլեմը ո՞րն է: Պատկերացրե՛ք` այգում հնչում է ջազ: Կարելի է շաբաթ-կիրակի օրերին ընտանեկան ժամին մի երեկո անել: Թե չէ տարին մեկ ենք նվագում՝ միայն ապրիլի 30-ին:

jazz-5

Հյուսնունց – Շատ լավ օրինակ է: Ապրիլի 30-ին բոլորս ջազի համաշխարհային օրը նվագում ենք դրսում: Պետք է ամեն սեզոնին նման մի մեծ նախաձեռնությամբ հանդես գալ:

Չիկո – Իմ մանկության հուշերն են կապված, ա՛յ, դրա հետ. անպայման գնում էինք Կոմայգի, Ֆլորայի այգի, որտեղ նվագախումբ էր նվագում:

Գնել Հնարավո՞ր է երևանյան կինոթատրոններում վերականգնել ջազ սեանսները:

Վարդազարյան  – Դա կախված է կինոթատրոնների եկամտից:

Հյուսնունց – Մի վտանգավոր բան կա. միշտ չէ, որ որակյալ ջազ է մատուցվում. դա հակագովազդ կդառնա:

Գնել – «Յութուբում» կան բազմաթիվ տեսանյութեր` տեխնիկական առումով անորակ: Համերգի գնացած մարդն իր հեռախոսով նկարում ու գցում է համացանց: Սա ձեզ անհանգստացնո՞ւմ է, ի՞նչ խնդիրներ է հարուցում:

Հյուսնունց – Ես այս առումով շատ ծույլ եմ, ինքս ոչ մի նյութ չեմ գցում, բայց լցվում է աղբ, որին դու չես կարող պատասխանել:

Չիկո – Ես մտածում եմ, որ հիմա, երբ ամեն ակումբում աղջիկներ կան, որոնք հիմնականում վատ են երգում, գոնե երգում են ջազային նյութեր, ավելի լավ չի՞ այսպես, քան այն, ինչ կար նախկինում, երբ հնչում էր անճաշակ երաժշտություն:

Հյուսնունց – Ուղղակի ամեն ոք կարող է գալ, քեզ նկարել, անկախ նրանից` դու գո՞հ ես այսօրվա քո ելույթից, հնչողությունից, ձայնային պատկերից: Նկարում են ու գցում «Յութուբ»:

Չիկո – Հիմա մի երեկոյի ընթացքում ակումբից ակումբ անցնելիս կարող ես ամենուրեք նույն երգը լսել, ասենք` «Cry Me a River»: Գուցե ավելի լավ է սա՞ երգեն: Էլ ի՞նչ երգեն:

Հյուսնունց – Պահանջարկ կա երևի, որ դա կա…

Չիկո – Ուրեմն պահանջարկ կա, որովհետև ջազ ակումբներում չեն ուզում արդեն այն ջազը, որը մենք ենք սիրում:

Հյուսնունց – Ցավոք, ինչպես մեր երկրում, ոչ մի տեղ ոչինչ չի ուղղորդվում: Ամեն ինչը պետք է ուղղորդել, մշակութային քաղաքականություն է պետք վարել:

jazz-44

ԳնելՋազը քաղաքայի՞ն մշակույթի մասնիկ է, թե՞ գյուղում էլ կարող է ջազ հնչել:

Հայրապետյան – Հնչելը կհնչի, բայց չես կարող ասել, թե ինչ արձագանք կգտնի:

Շաքարյան – Ազգը որոշում է` մշակույթը կա, թե ոչ: Հիմա, եթե ջազը մշակույթ է, քաղաքի է, գյուղի չէ: Եթե ստեղծենք մթնոլորտ, կդառնա մշակույթ:

Վարդազարյան – Որպես ինքնուրույն ուղղություն կա քանթրին, որը հարակից է ջազին:

Չիկո – Ա՛յ, Վահագն Հայրապետյանն իր խումբն անվանել է «Cats», բայց վերցրել է ջազային գիծ: Ջազմեններին ասում են «քեթս»: Նա կատու է, ազատ է: Հիմա միշտ ասում ենք` ջազ, ջազ, բայց Վահագնը իր ճանապարհը հարթում է, ոչ ոք չի օգնում ջազին: Ի՞նչ տարբերություն կա սովետական շրջանի ու հիմիկվա միջև: Ջազը այն ժամանակ տնային երաժշտություն էր: Մայրս անընդհատ ասում էր`էս ի՞նչ եք  փորձում, էդ որտե՞ղ պիտի նվագեք: Իսկ հետո Սովետը քանդվեց, բացվեցին մասնավոր վայերը, ու ջազը գտավ իր բնական դաշտը: Ոչ մի մշակույթի նախարարություն չասաց` վա՜յ, եկեք ջազը զարգացնենք: Ջազային բանակը մնաց ինքն իրենով:

Հյուսնունց – Օրինակ` սեպտեմբերյան փառատոնով ինչ-որ բան կփոխվի՞: Պարծենում ենք, բայց շատ քաղաքներ բազմամյա փառատոներ ունեն, իսկ մե՞նք:

Գնել Թատրոնները կամ հայաստանյան կինոարտադրողները պատվիրո՞ւմ են ջազային երաժշտություն:

Հայրապետյան – Երբեմն պատվիրում են, բայց ոչ ջազային:

Վարդազարյան – Այստեղ կոմպոզիտորը պետք է տիրապետի երաժշտության ամբողջ զինանոցին: Ամեն բան փոխվել է. մեկը համակարգիչ է դրել, ֆոնային երաժշտություն է ստեղծում, մյուսն ինտերնետից է քաշում: Նվագախմբերին պատվիրելը դարձել է ոչ պահանջված: Այս վերջին շրջանում բոլորը սովորել են «ինչպես»-ը, բայց կորցրել են «ինչ»-ը: Բոլորը տեխնիկապես տիրապետում են գործիքին, բայց ասելիքը` զգացմունքային, թեմատիկ առումով, վերացած է:

Չիկո – Տարիներ առաջ, երբ առաջին ջամերը եղան, ջազագետ Հովարդ Մանդելը եկել էր այստեղ, զրուցում էինք, ասում եմ` փաստորեն ջազը մարդկությանը անհրաժեշտ է. եթե չլիներ, կստեղծեին: Ասաց` ճիշտ ես, Չիկո, բայց դա պետք է լիներ նաև մի այլ երկրամասում, որտեղ կլինեին բազմաթիվ ժողովուրդներ, այսինքն՝ ուղղակի Ամերիկային էր բախտ վիճակված այդ պրոդուկտը արտադրել: Ուղղակի պետք է պետականորեն հասկանալ, որ առանց ջազի հնարավոր չէ:

Հայրապետյան – Ջազը դասական երաժշտության շարունակությունն է, և վերջ:

ԳնելԻնչպե՞ս է ջազային համայնքը վերաբերվում էլեկտրաէներգիայի թանկացման դեմ քաղաքացիական ակտիվության դրսևորումներին, երիտասարդության ընդվզումներին:

Հյուսնունց – Մի քիչ անձնական խնդիր է: Բոլորս ապրում ենք մեր քաղաքի կյանքով, ջազ նվագել էլ նշանակում է նվագել այն, ինչ ապրում ես: Ջազը մեկուսացած մարդու երաժշտություն չէ, իմ կարծիքով:

Չիկո – Ես, օրինակ, վերջին տասնամյակներում այնքան  եմ հիասթափվել… Այն, ինչը կարող էինք տալ, տվել ենք անկախության տարիներին: Այո՛, վիճակը լավը չէ , գալիս է նոր սերունդ, որը պետք է շտկի: Բայց գալիս է մի պահ, որ ստեղծագործող մարդն ինքն իրեն ասում է` ավելի լավ է գնամ, զբաղվեմ իմ գործով, ստեղծագործեմ:

jazz-6

Գնել Երևանում որտե՞ղ կարելի է գտնել ջազին նվիրված հայալեզու գրականություն:

Հյուսնունց – Ստեղծվել է Ջազի հայկական ասոցիացիան, որը կհամակարգի ջազին վերաբերող թարգմանական գրականության հրատարակման խնդիրը: Ա՛յ, Չիկոն ջազի պատմության վերաբերյալ հրաշալի, ֆունդամենտալ գիրք է գրել: Այն ուղղակի գիտական աշխատություն է, որը պետք է թարգմանել հայերեն, քանի որ շատ օգտակար է բոլոր երաժիշտների և ջազով հետաքրքրվող մարդկանց համար:

Գրել կարծիք