ՉԵՄՊԻՈՆ. Ժոզե Մոուրինիո. Եվրոպայի ֆուտբոլի ամենակատաղած մարզիչն` այլ մոլորակից

ՉԵՄՊԻՈՆ. Ժոզե Մոուրինիո. Եվրոպայի ֆուտբոլի ամենակատաղած մարզիչն` այլ մոլորակից

newmag-ի անդրադարձը պորտուգալացի ամենահայտնի մարզչի մասին, որի անունը ֆուտբոլի պատմության մեջ հնչում է որպես թոփ-մեն, որ երկիր էլ գնա, ինչ թիմ էլ ղեկավարի, նա պատրաստում է չեմպիոնների:

Նա սկսեց ստվերում: Ու երբ հնարավորություն ընձեռվեց, չդարձավ պարզապես լավագույնը: Դարձավ անկրկնելին: Որ երկիր էլ գնա, ինչ թիմ էլ ղեկավարի, նրա տղաները պատրաստ են ամեն ինչի` հանուն նրա. «Ես Եվրոպայի չեմպիոնն եմ: Ես ճակատամարտ եմ շահել: Կարծում եմ` ես յուրահատուկ եմ»:  

Սուպերխարիզմատիկ, սուպերինքնավստահ ու սուպերհամարձակ: Ո՞վ է իրականում նա` այդ անհասկանալի մարզիչն այլ մոլորակից:

Սադոն Պորտուգալիայի ամենամեծ գետերից մեկն է, Սետուբալը` մայրաքաղաք Լիսաբոնից 40 կմ հեռու գտնվող ամենափոքր ծովափնյա քաղաքը: Ֆուտբոլի ամենայուրահատուկ մարդը 1963 թվականին ծնվել է հենց այնտեղ` Սադո գետի ափին՝ Սանտուբալ քաղաքում: Հայրը Պորտուգալիայի հավաքականի դարպասապահն էր: Ֆելիքս Մոուրինիոն փոքրիկ Ժոզեի հետ չի խաղացել, դպրոց չի ուղեկցել: Տղայի մանկությունը հոր կողքով անցել է մրցակցի գնդակի արագությամբ ու չի դիպել իրեն:

Վտանգավոր 16 տարեկանում էր: Հայրն արդեն ավարտել էր կարիերան, մարզիչ էր աշխատում: Մայրը ամուսնուն համոզեց տղային էլ մարզումների տանել: 16 տարեկանից արդեն հոր ակտիվ օգնականն էր: Շրջում էր երկրով մեկ, ուսումնասիրում էր մրցակիցներին, գրառումներ անում հոր համար:

jose-murinho-1-43

Ժոզեն փորձեց նաև ֆուտբոլիստի արհեստը: Երկրորդ դիվիզիոնում խաղերի մասնակցեց` ընդհանուր առմամբ 6 տասնյակի հասնող:

«Որպես ֆուտբոլիստ անտաղանդ էի: Իսկ ես չեմ սիրում ինչ-որ բան վատ անել»:

23 տարեկանում ավարտեց Լիսաբոնի ֆիզկուլտուրայի ինստիտուտը: Իրերը հավաքեց ու ճանապարհ ընկավ Շոտլանդիա: Այնտեղ Մոուրինիոն մարզչական գիտելիքի մեծ պաշար հավաքեց: 1989-ին վերադարձավ հայրենիք: Ամուսնացավ Մատիլդա անունով աղջկա հետ, ու ծնվեցին Մատիլդա Կրտսերն ու Ժոզե Կրտսերը: Ընտանեկան կյանքը դասավորած Ժոզեին հրավիրեցին Բենֆիկայի երիտասարդական թիմը մարզելու: Մոուն Բենֆիկայի երիտասարդների հետ աշխատեց 4 մրցաշրջան:

«Մի անգամ հանգստանում էինք Վիետնամում: Ու տեսա, թե ինչպես են փողոցի փոքր տղաները վազվզում թիթեղե տուփի ետևից: Ես նրանց ժպտացի, ու դրանից հետո նրանք չպարտվեցին և ոչ մի խաղում»:

Իսկ Ժոզե Մոուրինիոյին էլ մի օր ժպտաց սըր Բոբի Ռոբսոնը: 1994-ին էր: Անգլիացին եկել էր Լիսաբոն` «Սպորտինգի» ղեկը ստանձնելու:

«Ինձ ընդունեց «Սպորտինգի» նախագահը: Նա մի քիչ գիտեր անգլերեն, ես` ոչ մի բառ պորտուգալերեն: Այդ ժամանակ ներս բերեցին Ժոզե Մոուրինիո անունով մի երիտասարդի: Օգնականիս հարցրեցի` ո՞վ է: Ասաց` սը՛ր, այս տղան անգլերեն գիտի, Ձեր թարգմանիչն է լինելու: Հետո այդ բարետես երիտասարդը կողքիս կանգնել է շատ անգամ: Բայց ես հենց սկզբում զգացի` այս դեղնակտուցը մի օր կատաղած աքլոր է դառնալու»:

Հարգարժան անգլիացին Պորտուգալիայում փոխեց հասցեն. «Սպորտինգից» տեղափոխվեց «Պորտու»: Մոուրինիոն Ռոբսոնի մոտ թարգմանչի հաստիքով աշխատանքի ընդունվեց: Զեն ու սըր Բոբին Պորտուում կողք կողքի կանգեցին երկու մրցաշրջան. «Պորտուգալիայում ասում են` ինչքան մեծ է նավը, այնքան ուժեղ է փոթորիկը: Իմ բախտը բերել է. ես միշտ մեծ նավեր եմ բարձրացել»:

1994-ին մարզչական զույգը դարձավ երկրի փոխչեմպիոն ու նվաճեց Պորտուգալիայի գավաթը: 1995-ին թիմին վերադարձրին երկրի ուժեղագույնի կարգը: 1997-ին Անգլիայի հավաքականի նախկին մարզչին կատալոնացիները չթողեցին Նարինջների երկրում: «Բարսելոնան» Ռոբսոնի մարզչական իմաստնության կարիքն ուներ: Սըր Բոբին երիտասարդ պորտուգալացուն էլ հետը բերեց Անտոնիո Գաուդիի հրաշագեղ քաղաք: Ռոբսոնին Մոուրինիոյի իսպաներենի իմացությունն ու, ամենակարևորը, թարմ մտքերն էին պետք:

jose-mourinho-2-43

«Բարսելոնայի» անգլո- պորտուգալական տանդեմը 1997-ին նվաճեց գավաթակիրների գավաթը` այն ժամանակվա չեմպիոնների լիգան, Իսպանիայի գավաթը, և առաջնությունում Ժոզեն ու Բոբին ոսկին զիջեցին «Ռեալին», ինչը սըր Բոբիին չներեցին «Բարսելոնայում» ու պաշտոնանկ արեցին նրան: Անգլիացուն «Բարսայում» փոխարինեց հայտնի հոլանդացին: Մոուրինիոն շարունակեց օգնել նաև Լուի վան Գալին:

«Ես իմ երկու ղեկավարներից էլ շատ բան եմ սովորել: Բոբի Ռոբսոնը աշխատանքում մեծ տեղ էր տալիս զգացմունքներին: Վան Գալը մեծ տեղ էր տալիս կարգապահությանը»:

Ժոզե Մոուրինիոն Իսպանիայում 2000-ին կողպեց իր տան դուռն ու վերադարձավ հարազատ «Բենֆիկա»: Այս անգամ արդեն՝ թիմի գլխավոր մարզչի պաշտոնը զբաղեցնելու համար: Բայց տաքարյուն Ժոզեն այստեղ դիմացավ ընդամնեը 3 ու կես ամիս: Ժոզեն առաջնության հետնապահ «Լեյհերիուի» սանձերը վերցրեց ձեռքը: Պորտուգալիայի ամենաաղքատ, ամենաթույլ թիմն էր: Վերջին հորիզոնականից սկսվեց ամեն ինչ. Մոուրինիոն իր փոքրիկ «Լեյհերիուի» հետ տարին ավարտեց 4-րդ տեղում: Հետևեց «Պորտուի» հրավերը:

***

38 տարեկանում ֆուտբոլիստները ավարտում են պրոֆեսիոնալ կարիերան, մի քանի տարի մտածում ու անցնում մարզչական աշխատանքի: 38 տարեկանում, առանց ֆուտբոլիստի լուրջ հաջողությունների, էնտուզիաստ պարտուգալացին իր ձեռքը վերցրեց «Պորտուի» ղեկը: Ժոզե Մոուրինիոյի «Պորտուն» երկու անգամ դարձավ երկրի չեմպիոն: 2003-ին ՈՒԵՖԱ-ի գավաթը առաջին անգամ հայտնվեց «Պորտուի» ֆուտբոլիստների ձեռքին: Եվրոպային իր մասին բարձր ձայնով հայտնող նորահայտ մարզիչը սկսեց «Չեմպիոնների լիգայի օպերացիան»: «Պորտուն» 2003- 2004 մրցաշրջանում Եվրոպան ծայրից ծայր անցավ, ու մեծ թե փոքր, հայտնի ու անհայտ հաղթված էին:

Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչում քաջարի պորտուգալացիներին սպասում էր Մոնակոն: 3-0, և «Պորտուն» 1987-ից հետո երկրորդ անգամ դարձավ Եվրոպայի չեմպիոն: Մոուրինիոն պատմության մեջ ամենաերիտասարդ մարզիչն էր, որը հաղթում էր Չեմպիոնների լիգայում: Ռոման Աբրամովիչը շտապեց գայթակղիչ պայմանագիր առաջարկել Ժոզեին:

Հպարտությունից փքված Մոուրինիոն ներկայացավ լոնդոնցի ազնվականներին: Եվ Անգլիայի կոնսերվատիվ հանրությանը շոկի ենթարկեց. «I’m the special one»:

Ժոզե Մոուրինիոն 4 տարի ալեկոծեց պրեմիեր լիգան: Նրան նույնիսկ արգելեցին հետխաղյա ասուլիսների ներկայանալ: Աջուձախ հայհոյում էր ու քննադատում մրցակցիներին. «Գիտե՞ք՝ ով է հաջողակ ղեկավարը: Նա, ով կարողանում է հավատալ իր թիմին»:

Մոուրինիոն 2005-ին արեց այն, ինչ կես դար չէր հաջողվել «Չելսիի» և ոչ մի մարզչի: Կապույտ ազնվականները դարձան Անգլիայի չեմպիոն: «Չելսիի» հաղթանակների սերիան շարունակվեց նաև 2006-ին: Չելսիի երկրպագուները նրան սիրեցին աստվածացնելու աստիճան. «Վերևում` Աստված, ներքևում` ես: Չեմ հասկանում` ինչու են Սուրբ ծնունդը նշում դեկտեմբերի 25-ին, ոչ թե իմ ծննդյան օրը»:

jose-mourinho-promo-43

Բայց «Չելսիի» նախագահը նրանից ավելի մեծ հրաշք էր պահանջում` չեմպիոնների լիգայի գավաթը: Մոուրինիոյի էգոիզմը 2006-ին «Կամպ Նոուում» բախվեց Ռայկարդի տակտիկային ու տեղի տվեց: Չեմպիոնների լիգան ձախողված էր: «Չելսին» տարին ավարտեց երկրորդ տեղում: Ժոզեն ստորագրեց հրաժարականի դիմումը. «Լինել երկրորդը նշանակում է պարտվողների մեջ լինել առաջինը»:

Պորտուգալիայում երկրպագուները նրան Կոմանդատե Զե անվանեցին, Անգլիայում`Mr. Special, Իտալիայիում Մոուրինիոյի հեղինակությունը խամրեցրեց անգամ Հռոմի պապի փառքը: Միլանի «Ինտերը» նոր մարտահրավեր էր: Միլանի «Ինտերով» Մոուրինիոն նորից ձեռնոց նետեց եվրոպական գրանդներին:

Սակայն իտալական կալչոյի բարձր խավը չսիրեց Մոուրինիոյի անբռնազբոս ֆուտբոլն ու պահվածքը: Բնական էր. պարոն Յուրահատուկը կոտրում էր իտալական ֆուտոբլի կարծրատիպը` պաշտպանության ավանդույթը: «Ինտերը» հարձակողական ֆուտբոլ էր խաղում: Աննախադեպ ու արտառոց էր: «Ներաձուրիները» Ժոզե հրաշագործի առաջին տարում ոսկե հեթտրիկ ձևակերպեցին: Առաջին անգամ էր Իտալիայի ֆուտբոլի պատմության մեջ, որ մրցաշրջանում որևէ թիմ հաղթում էր երկրի առաջնությունում, նվաճում Իտալիայի գավաթն ու դառնում Եվրոպայի չեմպիոն:

«Բարսելոնան» ու «Ինտերը» 2010-ի մայիսին հանդիպեցին չեմպիոնների լիգայի կիսաեզրափակիչում: Ժոզեն նորից ապրեց կատալոնացիների հետ հանդիպելու տհաճությունը: Պատճառն ակնհայտ էր. «Բարսելոնայում» նրան քամահրանքով էին վերաբերվում` հիշեցնելով անցյալը. եղածդ թարգմանի՞չ չէր:

Պեպ Գուարդիոլայի ֆանտաստիկ «Բարսելոնան» դեպի եզրափակիչ` Մադրիդ տանող ճանապարհը զիջեց ֆանտաստիկ Մոուրինիոյի «Ինտերին»: Ժոզեի ինտերնացիոնալ տղաները չսխալվեցին և եզրափակիչում: Միշտ սկանդալիստ, հայհոյող, համարձակ, մեծամիտ, էքսցենտրիկ, բայց այդ օրը արտասվող Ժոզեն նորից Եվրոպայի չեմպիոն էր. «Ես պերֆեկցիոնիստ եմ, ինչ էլ որ այդ անհասկանալի բառը կնշանակի»:

Կատարելապաշտ Ժոզեն չէր կարող կարիերայի նոր փուլը չսկսել աշխարհի ամենակատարյալը համարվող թիմից: Մոուրինիոյին Մադրիդի «Ռեալում» սուլոցով դիմավորեցին: Մադրիդիստները Ժոզեին չներեցին Ռաուլից հրաժարվելու քայլը: Բայց Մոուն Արքայականների թիմում նոր արքայազն կարգեց Կրիշտիանու Ռոնալդուին:

Ժոզե Մոուրինիոյի գալով El Classico-ն փոխեց իմաստը. Այն արդեն Գվարդիոլա-Մոուրինիո փոխհրաձգություն էր. «Այս տարվա իմ պլաննե՞րը: Անցնել Բարսելոնայի փողոցներով և անցորդներին սերուցքային պաղպաղակ հյուրասիրել»:

jose-mourinho-vs-liverpool_1kk1j7pvnv3l1uk1ur2r56ani

Սենյոր Զեն այդ պայքարում և´ պարտվեց, և´ հաղթեց: «Ռեալի» հետ 2012-ին նշեց երկրի չեմպիոնությունը: Մեկ տարի անց ` 2013-ի հունիսին, Լոնդոնի «Չելսին» «Ռեալին» կոմպենսացիա վճարեց, պորտուգալացի այլմոլորակայինը վերադարձավ անձրևոտ Լոնդոն: Անգլիան սիրով հետ ընդունեց անառակ որդուն և ներեց նրա բոլոր չարագործությունները:

Այլմոլորակային, Միակ, Միսթեր, Կոմանդանտե Զե. Ժոզե Մարիո դոս Սանտոս Մոուրինիոյին կա´մ աստվածացնում են, կա´մ գրողի ծոցն ուղարկում: Բայց եթե Դուք ֆուտբոլ եք նայում, ստիպված եք խոսել նրա մասին: Ժոզե Մոուրինիոն հենց ժամանակակից ֆուտբոլն է` լկտի, անամոթ, բայց և գեղեցիկ ու հետաքրքիր. «Երբ հեռանամ ֆուտբոլից, «Մոուրինիո» սոուս կարտադրեմ: Սեփական բաղադրատոմսով: Կարգախոսն էլ կլինի. «Ինչքան էլ անհամ բան սարքեք, «Մոուրինիոն» այն կդարձնի աստվածային ուտելիք»:

Հոդվածի լուսանկարները՝ esquire.co.uk

Գրել կարծիք