[ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ` ԳՐՔՈՒՄ ] Միգել դե Ունամունո. Մառախուղը

[ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ` ԳՐՔՈՒՄ ] Միգել դե Ունամունո. Մառախուղը

Իսպանացի հայտնի գրողի վեպը հայերեն լույս է տեսել առաջին անգամ: newmag-ը բացառիկ իրավունքով հրապարակում է գրքի նախաբանը: Թարգմանությունը իսպաներենից՝ Ռուզաննա Պետրոսյանի:

migel

Դուրս գալով տնից՝ Ավգուստոն աջ ձեռքի բաց ափը ձգեց առաջ, մի պահ աչքերը հառեց երկնքին և հիացմունքից քարացած՝ մնաց տեղում կանգնած: Ոչ, Ավգուստոն չէր ձգտում տիրանալ արտաքին աշխարհին, պարզապես ստուգում էր, թե արդյոք պիտի անձրևեր: Եվ ձեռքի ափի մեջ զգալով սառը անձրևի խոնավությունը՝ ունքերը կիտեց ոչ այն պատճառով, որ նրան անհանգստացնում էր անձրևը, այլ որովհետև ստիպված պիտի լիներ բացել անձրևանոցը, անչափ կոկիկ, նուրբ և ծալված անձրևանոցը հանել պատյանից: Փակ անձրևանոցն այնքան կոկիկ է, որքան որ կոկիկ չէ բացվածը:

«Իսկական անհաջողություն, երբ ստիպված ես օգտագործել ինչ-որ բան,-մտածեց Ավգուստոն:

– Օգտագործելը փչացնում է, նույնիսկ խեղաթյուրում է ողջ գեղեցկությունը: Իրերի ամենաարժանի առաքելությունն այն է, որ դրանց նայելով հիանան: Որքա՜ն գեղեցիկ է նարինջը, քանի դեռ այն չեն կերել: Այս խղճուկ կյանքում մենք միայն մտածում ենք, թե ինչպես օգտվել Աստծու արարչագործություններից, մենք կուզեինք նրան բացել այնպես, ինչպես անձրևանոցն են բացում, որպեսզի նա մեզ պաշտպաներ բոլոր չարիքներից»: Ինքն իր հետ խոսելով՝ Ավգուստոն կռացավ տաբատի փողքերը ծալելու: Ի վերջո, բացեց անձրևանոցը և մտքերի մեջ ընկավ. «Իսկ հիմա ո՞ւր եմ գնալու, ա՞ջ, թե՞ ձախ»: Ավգուստոն կյանքում ոչ թե ճանապարհորդ էր, այլ պարզապես անցորդ: «Կսպասեմ մինչև որևէ շուն անցնի և կգնամ այն ճանապարհով, որով նա կգնա»:

Այդ պահին փողոցով անցավ ոչ թե ինչ–որ շուն, այլ գեղեցիկ հագնված մի սլացիկ աղջիկ, Ավգուստոն կամա թե ակամա մագնիսի պես հետևեց աղջկան: Այսպես նա անցնում էր փողոցից փողոց:

1374263_742978909061747_1204775029_n (1)«Տեսնես ի՞նչ է անում այս տղան,– ինքն իրեն ասաց Ավգուստոն, որն ավելի շատ մտմտում, քան խոսում էր ինքն իր հետ:– Նա, ով պառկած է հողի վրա, հավանաբար մրջյուններին է զննում: Բա՛հ, մրջյունն ամենաերկերեսանի կենդանիներից մեկն է, բացի զբոսնելուց ոչինչ չի անում, իսկ մենք կարծում ենք, թե նա աշխատում է իսկ և իսկ այն անբանի պես, որ գալիս է այստեղ բոլորին փութկոտ հրելով, բայց կասկած չկա, որ նույնիսկ ասելու բան չունի: Պորտաբույծի մեկն է, ինչպես… ոչ, ես պորտաբույծ չեմ: Իմ երևակայությունն անխոնջ աշխատում է: Նրանք են ծույլերը, նրանք, ովքեր ասում են, թե աշխատում են, բայց շշմածի մեկն են, միայն իրենց մտքերն են սպառում խոսելով: Օրինակ՝ այն թեթևամիտ շոկոլադ վաճառողը, որ կանգնած է ցուցափեղկի մոտ, ջանում է, որ մենք տեսնենք, թե ինչպես է այդ ցուցամոլն աշխատում: Մի՞թե նա ծույլ չէ: Մեզ ի՞նչ՝ նա աշխատում է, թե ոչ: Աշխատա՜նք, աշխատա՜նք: Դա երկերեսանիություն է: Նա, ով իսկապես աշխատում և տքնում է, այն խեղճ անդամալույծն է, ով քայլելիս հազիվ է ոտքերը քարշ տալիս: Բայց ինձ ի՞նչ: Ներիր, եղբայր,– բարձրաձայն ասաց ինքն իրեն:– Եղբա՜յր, եղբայրությո՜ւն, եղբայրություն կաթվածահարության մե՞ջ: Ասում են, որ բոլորս Ադամի զավակներն ենք: Այդ Խուակինիտոն նույնպե՞ս Ադամի զավակն է: Ցտեսություն, Խուակին: Ահա մեքենան արդեն սլանում է, շարժիչի ձայնն արդեն աղմկում է. ո՞րն է տարածություններ կրճատելու իմաստը: Ճանապարհորդելու մոլուցքը գալիս է տոպոֆոբիայից, այսինքն՝ ճանապարհորդության հանդեպ վախից և ոչ թե ֆիլոտոպիայից՝ ճանապարհորդության հանդեպ սիրուց. նա, ով շատ է ճանապարհորդում, փախչում է այն վայրերից, որտեղ եղել է, ոչ թե ձգտում է այնտեղ, ուր ժամանում է: Ճանապարհորդե՜լ, ճանապարհորդե՜լ: Ա՜խ, ինչ անհարմար է այս անձրևանոցով… Տե՛ր Աստված, սա ի՞նչ է»:

Նա կանգնեց մի տան շեմի, ուր ներս մտավ սլացիկ այն աղջիկը, ում աչքերը մագնիսի պես դեպի իրենց ձգեցին Ավգուստոյին: Միայն այդ պահին Ավգուստոն գլխի ընկավ, որ հետևել էր աղջկան: Սպասուհին խորամանկ աչքերով նայեց Ավգուստոյին, իսկ նրա  հայացքից Ավգուստոն հասկացավ, թե ինչ պետք է անել: «Այս Ցերբերը սպասում է, որ ես հարցնեմ նրան, թե ինչ է այն օրիորդի անունը, որին հետևել եմ, իհարկե, ես այդպես էլ կանեմ: Այլ կլիներ, եթե դադարեի նրան հետևել, բայց ոչ, կիսատը պետք է ավարտին հասցնել: Ատում եմ կիսատ թողնելը»: Ձեռքը տարավ գրպանը և միայն մեկ դուրո գտավ, մետաղադրամը փոխելու ժամանակ չկար, ժամանակ կկորցներ և առիթը բաց կթողներ:

– Ասացեք, բարի կին,– նրան դիմեց Ավգուստոն՝ առանց գրպանից հանելու բթամատն ու ցուցամատը:– Կարո՞ղ եք ասել ինձ, վստահեցնում եմ, որ դա մեր մեջ կմնա, այն օրիորդի անունը, որ հենց նոր դուրս եկավ:

– Պարոն, դա ոչ գաղտնիք է, ոչ էլ որևէ վատ բան կա դրանում:

– Ավելի լավ:

– Նրա անունն է Էուխենիա Դոմինգո դել Արկո:

– Դոմինգո՞, միգուցե Դոմինգա՞:

– Ոչ, պարոն, Դոմինգո, Դոմինգոն նրա ազգանվան առաջին մասն է:

– Բայց, երբ խոսքը կնոջ մասին է, նրա ազգանունը պետք է լինի Դոմինգա, հակառակ դեպքում ո՞ւր մնաց սեռերի համաձայնությունը:

– Ես նրան չեմ ճանաչում, պարոն:

– Ասացեք ինձ,– մատները դեռևս գրպանում՝ ասաց Ավգուստոն,– ինչպե՞ս է նա համարձակվում առանց ուղեկցության դուրս գալ տնից, նա օրիո՞րդ է, թե՞ ամուսնացած, ծնողներ ունի՞:

– Նա ամուսնացած չէ և որբ է, ապրում է ազգականների հետ:

– Հորակա՞ ն, թե՞ մորական:

– Միայն գիտեմ, որ ազգականներն են:

– Այդքանն էլ բավական է:

– Նա դաշնամուրի դասեր է տալիս:

– Լա՞վ է նվագում:

– Դե՜… չգիտեմ:

– Լավ, լավ, բավական է, և ներեցեք պատճառած անհանգստության համար:

– Շնորհակալություն, պարոն, շնորհակալություն: Կարո՞ղ եմ ձեզ օգտակար լինել: Կուզենայի՞ք երկտող ուղարկել:

– Միգուցե, միգուցե: Բայց ոչ հիմա: Ցտեսություն:

– Ես ձեր տրամադրության տակ եմ, պարոն, դուք կարող եք լիովին հույս դնել ինձ վրա:

«Եվ ուրեմն, պարոն,– ասում էր Ավգուստոն ինքն իրեն սպասուհուց բաժանվելուց հետո,– դուք տեսաք, թե ես ինչպես պայմանավորվեցի այդ լավ կնոջ հետ: Հիմա պարզապես ես չեմ կարող ամեն ինչ այսպես թողնել: Ի՞նչ կմտածի իմ մասին այս օրինակելի սպասուհին: Ուրեմն՝ Էուխենիա Դոմինգա, ոչ, Դոմինգո դել Արկո: Շատ լավ, կնշեմ նրա ազգանունը, այնպես չլինի, որ մոռանամ: Չկա հիշողությունը մարզող ավելի լավ բան, քան հուշերի գիրքը գրպանում պահելը: Իմ անմոռանալի դոն Լեոնսիոն ասում էր. «Գլխիդ մեջ մի՛ պահիր այն, ինչը կտեղավորվի գրպանումդ»: Դրան ի հավելումն պետք է ավելացներ. «Մի՛ տեղավորեք ձեր գրպանում այն, ինչը կտեղավորվի ձեր գլխում»: Իսկ սպասուհի՞ն: Ի՞նչ էր նրա անունը»:

Մի քանի քայլ հետ գնաց:

– Ինձ մի բան էլ ասեք, բարի կին:

– Հրամայեք:

– Ի՞նչ է ձեր անունը:

– Ի՞մը, Մարգարիտա:

– Շատ լավ, շատ լավ, շնորհակալություն:

– Խնդրեմ:

Ավգուստոն կրկին սկսեց քայլել և քիչ հետո հայտնվեց Ալամեդայի պուրակում: Անձրևը դադարել էր: Նա փակեց, ծալեց անձրևանոցը և դրեց պատյանի մեջ: Մոտեցավ նստարանին, շոշափեց այն, նկատեց, որ խոնավ էր: Հանեց թերթը, փռեց նստարանին և նստեց: Հետո բացեց նոթատետրը և շարժելով ինքնահոսը, սկսեց գրել.

«Ահա և մի շատ օգտակար բան, հակառակ դեպքում ստիպված պիտի լինեի մատիտով նշել այդ օրիորդի անունը, իսկ այդ դեպքում այն կարող էր ջնջվել: Կջնջվե՞ր արդյոք այդ օրիորդի պատկերն իմ հիշողությունից: Բայց ինչպիսի՞ն է նա, ինչպիսի՞ն է քաղցր Էուխենիան: Ես միայն նրա աչքերն եմ հիշում: Այդ հրաշալի աչքերն ասես կախարդել են ինձ: Մինչ ես տրվել էի լիրիկական խոհերին, մեկի նուրբ և քաղցր հայացքը դեպի իրեն էր ձգում սիրտս: Տեսնենք, Էուխենիա Դոմինգո, այո, Դոմինգո դել Արկո: Դոմինգո՞: Ոչ մի կերպ չեմ կարողանում համակերպվել այն բանի հետ, որ նրան այդպես են անվանում: Ոչ, հարկ կլինի ստիպել նրան փոխել իր ազգանունը և դառնալ Դոմինգա: Բայց մեր արու զավակները մի՞թե պետք է երկրորդ ազգանուն ունենան. Դոմինգա՞: Իմ զզվելի Պերես ազգանունը կոչնչացվի, կկարճեցվի, կմնա միայն Պ–ն, և ուրեմն մեր առաջնեկը պիտի կոչվի Ավգուստո Պ. Դոմինգա անունով: Օ՜, այս ո՞ւր հասցրիր ինձ, իմ խենթ երևակայություն»:

Ավգուստոն նոթատետրում գրեց. «Էուխենիա Դոմինգո դել Արկո, Ավենիդա պողոտա 58»: Այս հասցեի վերևում գրված էին բանաստեղծական տողեր.

«Տխրությունը և ուրախությունը մեզ ուղեկցում են դեռ օրորոցից»:

«Ահա սա Էուխենիան է,– ինքն իրեն ասաց Ավգուստոն,– Էուխենիան՝ երաժշտության ուսուցչուհին, նա, ով ընդհատեց իմ լիրիկական բանաստեղծության հրաշալի սկիզբը: Այն անավարտ մնաց, անավա՞րտ: Այո, իրադարձություններում և ճակատագրի վայրիվերումներում մենք միայն բավարարություն ենք փնտրում ի ծնե մեզ տրված տխրությունների և ուրախությունների համար: Միևնույն դիպվածը տխուր կամ ուրախալի է մեզ համար՝ համաձայն ծնվելու մեր դիրքի: Իսկ Էուխենիա՞ն: Պետք է գրել նրան, բայց ոչ այստեղ, այլ տանը: Ավելի լավ չի՞ լինի գնալ խաղատուն: Ոչ, տուն, տուն: Նման բաները պետք է տանը անել՝ օջախում: Օջա՞խ: Իմ տունը օջախ չէ: Օջախ… օջախ… Ավելի ճիշտ մոխրաման է: Ա՜խ, իմ Էուխենիա»:

Ավգուստոն վերադարձավ տուն:

***

Դուռը բացեց սպասյակը:

Ավգուստոն հարուստ էր և միայնակ, վեց ամիս էր անցել այն օրից, երբ մահացավ ծեր մայրը, այսպիսով, Ավգուստոն ապրում էր ծառայի և խոհարարուհու հետ. նրանք այն ծառաների երեխաներն էին, ովքեր վաղուց ծառայել էին Պերեսների տանը: Սպասյակը և խոհարարուհին ամուսնացած էին, բայց երեխաներ չունեին:

Գրել կարծիք