Սպին` Երևանի սրտում. Ցուցադրվեց թուրք ռեժիսոր Ֆաթիհ Աքինի ֆիլմը

Սպին` Երևանի սրտում. Ցուցադրվեց թուրք ռեժիսոր Ֆաթիհ Աքինի ֆիլմը

Գերմանաբնակ թուրք ռեժիսորի հերոսները, ինչպես ԱՄՆ նախագահները, օգտագործում էին ոչ թե «ցեղասպանություն» բառը, այլ ասում էին` «նրանք մեռան»:

Ուրբաթ երեկո, մայրաքաղաքի փողոցային խցանումներ, քաղաքի` Աբովյան փողոցի կենտրոնում Կինոմոսկվայի վրա մեծ-մեծ, մուգ արնագույն տառերով գրված էր «ՍՊԻ»… ու հատուկ ընգծված էր` գերմանաբնա՛կ թուրք ռեժիսորի ֆիլմը՝ Հայոց ցեղասպանության մասին: Ցուրտ էր: Կազմակերպիչները Նախագահին սպասում էին բակում, հեղինակները չկային. դեռ չէին եկել, արարողակարգի պատասխանատուները լարված էին:

Նախագահը հինգ րոպե ուշացումով եկավ, ֆիլմի հեղինակները դեռ չկային: Նա մի քանի րոպե խոսեց երկու կաթողիկոսների հետ, բայց հեղինակները դեռ չկային: Նախագահն առաջին տիկնոջ հետ մտավ դահլիճ, լույսերը մի քանի րոպե չէին անջատում, հեղինակներից լուր չկար, արարողակարգի աշխատողները լարված ինչ-որ տեղ էին զանգում… Երբ բարձրախոսները բեմի վրայից հավաքեցին, պարզ դարձավ՝ մոտ կես ժամ սպասեցնելուց հետո որոշում է ընդունվել ֆիլմի դիտումը սկսել առանց հեղինակների: Դա նշանակում էր, որ դեռ չէին եկել…

the cut2

«ՍՊԻ»-ն սկզբում շատ նման էր «Ճերմակ անուրջներին»… Հայ արհեստավորներ, որոնք Թուրքիայում երջանիկ ապրում են համայնքային կյանքով, դպրոց են գնում, աղավնիների փոխարեն, արագիլներին են նայում… բայց աշխարհագրություն չեն սիրում, սուտ են խոսում ու մի տեսակ իրար ատում են, ինչին ի պատասխան հայ հոգևորականը սառը անտարբերությամբ շպրտում է` տասն անգամ «Հայր մեր»-ն ասա, կթողնվեն մեղքերդ… Ըստ երևույթին` մեղքերի թողություն չեղավ, և դա ռեժիսորական մտահաղացում էր: Հենց նույն գիշեր շատ ընդգծված տգեղ հայուհի կնոջ գրկից թուրք զինվորները գլխավոր հերոսին անկաշառ տարան անապատ:

Թվում էր` հիմա կսկսեն ցույց տալ մորթելու կադրերը, բայց էկրանին հայտնվեց 1916թ. գրությունը: Ըստ սցենարի` գլխավոր հերոսը քարհանքում էր աշխատում, մինչ իր ընտանիքին, ինչպես հայտնի է, «վերցնում էին»:

Չէ՛, գերմանաբնակ թուրք ռեժիսորի հերոսները, գրեթե ինչպես ԱՄՆ նախագահները, օգտագործում էին ոչ թե ցեղասպանություն, մորթել, անգամ սպանել ձևակերպումներ, այլ ասում էին` «նրանք մեռան», ոչ ոք չասաց ինչպե՞ս և ամենակարևորը` ինչո՞ւ: Գուցե որովհետև ֆիլմի ամենասկզբում գրվեց «20-րդ դարի սկզբին Օսմանյան կայսրությունն արագ կազմաքանդվում էր ու ներգրավվեց Առաջին աշխարհամարտին, ինչից հետո բոլոր փոքրամասնությունները դարձան ներքին թշնամի». ովքեր չհասկացան նախաբանը, հարմար տեղավորվեցին բազկաթոռներին, ովքեր տեսան` լռեցին, արդեն ուշ էր:

Բայց վերադառնանք ֆաբուլային… Սրտացավ թուրքը, որ անկեղծորոն խոստովանում է` ես մարդասպան չեմ, միայն ուղղակի… Չնայած կարող էր գլխատել, հայ հերոսի ձայնալարերն է կտրում, փոխարենը տալիս է իր կաշվե կոշիկները, որ կարողանա անապատով վազվզել, իսկ հայը նորմալ շնորհակալություն էլ չի ասում, ավելին` Աստծո վրա քարեր է շպրտում… Հետո, ինչպես ազգագրական բառարանում, հերթով գալիս են բոլոր ազգերը՝ չար եզդիները, որ ոսկուց բացի այլ բանի մասին չեն մտածում, խիստ ֆրանսիացիները, զուգարանում փղձկացող ու հային մաքրել առաջարկող ռուսները, փսլնքոտ ու ռեցեդևիստ ամերիկացիները… Գերմանաբնակ համարձակ թուրք ռեժիսորի ֆիլմում գերմանացիները թեկուզ կոտրտված, բայց հայերեն են խոսում և ճակատագրական դեր ունեն հերոսի կյանքում, փրկում են դուստրերին…

…Ազգերից ամենաշատը երևում են հայերը` այդ անխիղճները քարերով խփում են թուրք երեխաներին, այդ փչացածները փախստականների կացարանում թաքուն նայում են իրենց կիսամերկ քույրերին, սառնասրտորեն խեղդում են իրար, աղջիկները պատրաստ են ամեն ինչի՝ միայն թե ինձ այստեղից տար: Գլխավոր հերոսն էլ իր հայրենակցին ծեծուջարդի է ենթարկում ու կողոպտում, այն պատճառով, որ իր` ջարդից փրկված, բայց կաղ աղջկա հետ չի ցանկացել ամուսնանալ…

Մթության մեջ ոչ Նախագահի, ոչ կաթողիկոսների և ոչ էլ հանդիսատեսի դեմքերը չէին երևում, բայց բարեբախտաբար հոգոցներ լսվում էին: Իհարկե, գուցե դա դաժան տեսարանների տպավորությունների արտահայտումն էր… կամ էլ դժգոհության:

Ֆիլմի «happy end»-ից հետո, ոչ ոք ծափ չտվեց, միայն երբ էկրանին երևաց Գերմանիայում բնակվող թուրք ռեժիոսորի անունը, պարզվեց՝ մի քանի քաղաքավարի հայ, ամեն դեպքում, դահլիճում կար: Երբ լույսերը վերջապես վառվեցին, բեմ բարձրացան վեց հոգի և թարգմանիչ, ներողություն խնդրեցին ուշանալու համար` չհասցրինք հագուստներս փոխել ժամանակին, պարզաբանեցին հումորով: Հետո պատմեցին, թե ինչ դժվար էր գումար գտնել նման ֆիլմի համար (չնայած երևում էր, որ շատ բարերարներ էին եղել, նրանցից ոմանք նույնիսկ հայեր), ասացին, որ ռեժիսորը տաղանդավոր է, կարողանում է հայերեն ասել «Բարև» և համարձակ է …ու երբ լռություն տիրեց, թարգմանիչը փրկեց վիճակը` այսքանով վերջ:

Հետևի շարքից մի հոգևորական ընդգծված բարձր ձայնով ասաց` հերթական վատ ֆիլմը այս թեմայով: Նախագահն այնքան արագ դուրս եկավ դահլիճից, որ առաջին տիկինը մի պահ մնաց մենակ շարքերի արանքում` Մշակույթի նախարարի հետ: Առանց նայելու բեմից պաթոսով իջնող հեղինակներին և թարգմանչին՝ Նախագահը մի քանի վայրկյան կանգնեց դահլիճի դռան մոտ, հայացքով շտապեցրեց կնոջը և լուռ հեռացավ:

Շառլ Ազնավուրի հրապարակում ցուրտ էր, դահլիճից դուրս էին գալիս սփյուռքա և հայաստանցի հայերը, որոնք այդքան էլ խղճուկ, փնթի, տկար, փոքրոգի ու տգեղ չէին, որքան համարձակ ֆիլմում… Նրանք ձեռքերի ջղաձգված շարժումներով իրար ինչ-որ բաներ էին բացատրում: Նախագահը արդեն հեռացել էր: Կինոգետ Հարություն Խաչատրյանը ծխում էր Հակոբ Հակոբյանի հեղինակած «Հիշողություն» ֆիլմի աֆիշայի դիմաց, զինվորական հագուստով մի երիտասարդ ընկերուհու հետ «Անահիտ» մուլտի տոմսեր էր գնում, կազմակերպչները հպարտ էին, որ թուրք ռեժիսորը հայերի մասին ֆիլմ էր նկարել: «ՍՊԻ»-ն կշարունակի ցուցադրվել Արևելյան Հայաստանի կինոթատրոններում…

Գրել կարծիք