[ Post Factum ] Ռազմագերիների կառուցած Երևանն ու նրանց վերադարձնելու շուրջ բանակցությունների բացառիկ մանրամասները

[ Post Factum ] Ռազմագերիների կառուցած Երևանն ու նրանց վերադարձնելու շուրջ բանակցությունների բացառիկ մանրամասները

Գերմանիայի Ֆեդերատիվ հանրապետության առաջին կանցլեր Կոնրադ Ադենաուերը ընտրվեց 1949-ին. մի ժամանակ, երբ Երկրորդ աշխարհամարտից հետո երկիրն անուժ էր ու բզկտված: Հենց Ադենաուերի շնորհիվ Գերմանիան վերագտավ իրեն:

1945-ին ավարտվեց Երկրորդ աշխարհամարտն ու Գերմանիան բաժանվեց 4 մասի: Ի սկզբանե նախատեսվում էր, որ այդ 4 գոտիները պետք է միավորվեին ու մեկ միասնական պետություն դառնային, բայց Խորհրդային Միության ղեկավարությունը նման բան  չէր կարող թույլ տալ:

Բնականաբար երկու Գերմանիաների միջեւ մրցակցություն կար, որը ոչ այնքան տնտեսական էր, որքան խորը գաղափարախոսական: Բայց գաղափարախոսական մրցակցությունը միայն արտաքուստ էր` ղեկավարների համար, իսկ իրականում գերմանացիների միակ երազանքը երկու Գերմանիաների միավորումն էր:

Խորհրդային Միության եւ Արեւմուտքի միջեւ հիմնական խնդիրը միայն Գերմանիայի վերամիավորվելու հարցը չէր: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին 100 հազարավոր ռազմագերիներ սփռվեցին Խորհրդային Միության ողջ տարածքում գործող ճամբարներում եւ աշխարհամարտի ավարտից 10 տարի հետո Խորհրդային Միությունը դեռեւս պահում էր գերմանացի ռազմագերիներին: Նրանց վերադարձնելը լուրջ խնդիր էր դարձել:

downloadՌազմագերիները Հայաստան բերվեցին 1943-ից հետո, երբ նրանց թիվն այնքան մեծացավ, որ անհրաժեշություն առաջացավ վերջիններիս ոչ միայն պահել փակի տակ, այլև օգտագործել զանազան աշխատանքներում: Հենց այդ ժամանակ էլ Հայաստան ուղարկվեցին ռազմագերիների առաջին խմբերը: Հետագայում նրանց թիվը մեր երկրում բազմապատկվեց, շուտով նրանց կարելի էր հանդիպել ամենուր: Նրանց հիմնական աշխատավայրը շինհրապարակներն էին:

Տարիների ընթացքում ռազմագերիների մեծ մասը Հայաստանում տարբեր հիվանդություններից, քաղցից, ծանր աշխատանքից մահացավ: Մի մասին գնդակահարեցին նախկինում գործած մեղքերի եւ գերության տարիներին թույլ տված հանցանքների ու անհնազանդության համար: Գյումրիում անգամ ռազմագերիների միասնական գերեզման կա, որտեղ 369 գերմանացի է թաղված:

Գերմանացի ռազմագերիների թողածը ոչ միայն մարդկանց մոտ եղած հիշողություններն են, որոնք պատահաբար անցել են ու տեսել նրանց Հայաստանի գրեթե բոլոր անկյուններում, կամ Գյումրիի գերեզմանոցը, այլև նրանց կառուցած բացառիկ շինությունները: Երեւանում ամենահայտնի շինությունը, որ ռազմագերիներն են կառուցել Հաղթանակի կամուրջն է: Մյուսը Հաղթանակ զբոսայգու հենապատերն են, Մատենադարանի հիմնարկեքի առաջին քար դնողները նույնպես ռազմագերիներն են եղել: Նրանցից ոմանք անկախացումից հետո եկան Հայաստան ու այցելեցին գերության օրոք իրենց կառուցած շինությունները:

Գերմանացիների ռազմագերիներիների խնդիրը սկսվեց լուծվել 1948 թվականից, երբ Խորհրդային միության ամբողջ տարածքում հայտարարվեց համաներում: Բայց դեռեւս Հարյուր հազարավոր ռազմագերիներ շարունակում էին մնալ ԽՍՀՄ-ում: Հենց այդ պատճառով 1955-ի սեպտեմբերի 9-ին Կանցլեր Ադենաուերը մեկնեց Մոսկվա Խորհրդային միության ղեկավարների հրավերով, որպեսզի բանակցեն երկրորդ աշխարհամարտից մնացած վերջին գերիների արտահանձնման շուրջ: Պատվիրակության անդամները չէին հավատում, որ հաջողության կհասնեն:

Մեծամասնությունը ղեկավարվում էր Սառը պատերազմի սկզբունքներով: Նրանք հետաքրքրված չէին բանակցությունների հաջողությամբ: Երկու կողմերը միմյանց վերաբերվում էին որպես արյունարբու թշնամիների, իսկ մամուլը յուղ էր լցնում կրակին: Այնուամենայնիվ, հանդիպումը տեղի ունեցավ այնտեղ, որտեղ ուղիղ 10 տարի առաջ Կարմիր Բանակը կանգնեցրեց հիտլերյան տանկերը, իսկ հիմա Խորհրդային զինվորները կատարում են Գերմանիայի հիմնը:

Կանցլերի լիմուզինը նույնպես զինված էր խլացուցիչներով: Այն պարզապես շշմեցրեց Մոսկովյան գործընկեներին: Բանակցությունների առաջին օրը գործերում էական փոփոխություններ չեղան: Հնարավո՞ր է արդյոք թշնամու հետ ընդհանրապես բանակցել: Գերմանական պատվիրակության նպատակը շատ պարզ էր` նրանք ցանկանում էին ԽՍՀՄ-ում գտնվող ավելի քան երեք միլիոն ռազմագերիներից գոնե 10 հազարին վերադարձնել Գերմանիա: Սակայն Ադենաուերը չգիտեր, որ ռազմագերիներին վերադարձնելու որոշումը ընդունվել է շատ ավելի վաղ, քան այդ հանդիպումն էր: Բոլոր գերիները պետք է ընտրեին, թե ո՞ր Գերմանիա են ուզում վերադառնալ: Այդ դեպքում ինչի՞ համար էր Ադենաուերին հրավիրելու շոուն:

Բուլգանին եւ Խրուշչով` նրանք խորհրդային կայսրության ղեկավարներն էին, որոնք այցելեցին Արեւելյան Բեռլին: Վերահսկողությունը Արեւելյան Գերմանիայում նրանց համար կարեւոր հաղթաթուղթ էր: Աշխարհի տարբեր ծայրերից եկած լրագրողները դարձան հանդիպման ականատես:

Շուտով պարզվեց, որ խորհրդային առաջնորդները ցանկանում են դիվանագիտական հարաբերություններ սկսել Բոննի հետ: Բայց կանցլերին ամենից առաջ հետաքրքրում էր ռազմագերիների հարցը: Նրանք նստել էին դեմ դիմաց եւ վարում էին ընկերական զրույց, բայց ժպիտները մինչեւ բանակցությւոնները ոչինչ չէին նշանակում:

Der feierliche Stapellauf des neuen deutschen Kreuzers Köln auf der Staatswerft in Wilhelmshaven. Die feierliche Taufe wurde unter Anwesenheit des Reichswehrministers Groener ,des Admiral Zenker , dem Oberbürgermeister von Köln Adenauer sowie dem Oberpräsidenten von Hannover Noske und einer vieltausenköpfigen Menschenmenge vollzogen. die Festgäste anläßlich des Stapellaufes des Kreuzers Köln , v.lin.re.: Admiral Zenker, Reichswehrminister Groener, der Oberbürgermeister von Köln Adenauer, und der Oberpräsident von Hannover , Noske.

Հենց առաջին օրը բանակցությկունները կանգնեցին փակուղու առաջ: Խրուշչովը հիշեց գերմանացիների ռազմական հանցագործությունները Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ: Ադենաուերը պատասխանեց` այո, դա այդպես է, բայց երբ խորհրդային բանակը մտավ Գերմանիա, խորհրդային զինվորները իրենց ավելի լավ չպահեցին: Այդ խոսքերից հետո Խրուշչովը վերջնականապես հունից դուրս եկավ: Կոնֆլիկտն ավարտվեց Կրեմլի ղեկավարի զայրացած հանդիմանությամբ: Նա բռունցքով հարվածեց սեղանին եւ ասաց` եթե դուք չեք ցանկանում սկսել դիվանագիտական հարաբերություններ, ինչ արած, մենք կսպասենք:

Այս կոնֆլիկտը դեռեւս երկար խանգարեց կողմերին համաձայնության գալ բանակցությունների սեղանի շուրջ: Լրագրողները կրկին հաղորդագրում են` Մոսկովյան բանակցությունները անհույս են: Երկու կողմերն էլ չէին ցանկանում նահանջել: Ադենաուերը շրջում է տեսարժան վայրերով, իսկ երեկոյան այցելում էր բալետ եւ մասնակցում որեւէ խնջույքի ու այդպես ամեն օր: Հանկարծ կանցլերը հասկացավ, որ Ռուսաստանում ինչ որ բան կարելի է քննարկել միայն օղու բաժակի շուրջ: Ստիպեց պատվիրակության բոլոր անդամներին խմել բանակցություններից առաջ ձիթապտղի յուղ, որպեսզի նախապատրաստի նրանց ստամոքսը պինդ խմիչքի:Ստամոքսը յուղելուց հետո ծերունին ու ողջ պատվիրակությունը անպարտելի էին:

Վերջին բանկետի ժամանակ վերջապես կողմերը եկան համաձայնության: Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվեցին հանուն ռազմագերիների: Կանցլերը, ինչպես միշտ, որոշումը կայացրեց ինքնուրույն: Դա այնքան անսպասելի էր, որ անգամ իր խորհրդականները շփոթվեցին: Ադենաուերը կանգնեց եւ ասաց` «Տիկնայք եւ պարոնայք, հիմա դուք դառնում եք շատ կարեւոր պահի ականատես»:

ap6512010320

Խորհրդականները դեմ էին այդ պայմանագրին, որովհետեւ այն ավելի մեծ ջրբաժան էր  դառնում երկու Գերմանիաների միավորման գործընթացի մեջ: Բայց Ադենաուերը ստորագրեց այն, որովհետեւ ռեալիստ էր: Արդեն տուն վերադառնալիս պարզ դարձավ, որ նա ճիշտ որոշում է կայացրել:

Գերմանացիների համար ռազմագերիներին վերադարձնելը ավելի կարեւոր էր, քան իրենց իրավունքները միջազգային ասպարեզում պաշտպանելը: Այս դեպքից հետո Ադենաուերի վարկանիշը կտրում բարձրացավ: Դեռեւս երբեք կանցլերը սեփական երկրի հետ այդքան միակարծիք չէր եղել: Շուտով եկան առաջին գնացքները, որոնք անցնում էին Արեւելյան Գերմանիայի տարածքով: Ընդամենը մի քանի կիլոմետր եւ ռազմագերիները տանը կարող էին լինել, բայց ամեն ինչ այդքան էլ հեշտ չէր, որքան թվում էր:

57000-german-prisoners-march-to-moscow-after-defeat-at-belarus-during-operation-bagration-17-july-1944-1

Նրանք մտան Ֆյուրստենվալդ Արեւելան Գերմանիայով, որտեղից գերիներին պետք է բաց թողնեին: Մեծամասնությունը դեմ էր, չնայած կային այնպիսիք, որոնք ցանկանում էին մնալ այնտեղ: Արդյունքում` ռազմագերիները հացադուլ սկսեցին: Եվ հասան իրենց ուզածին: Խորհրդային ղեկավարությունը վերջապես թուլատրեց նրանց անցնել Արեւմտյան Գերմանիա: Եկողներին դիմավորեցին Ֆրիդլանդի զանգակների հնչյունները: Վերջին 10 հազարն արդեն տանն էին ու հուզված: Դեռեւս երբեք երջանկությունն ու դառնությունը միմյանց այսքան մոտ չէին եղել:

Ադենաուերը Ֆրիդլենդ չեկավ, որովհետեւ  հարբուխ ուներ: Բայց ազատված գերիները նրան չմոռացան: Այսօր էլ  հարցումները ցույց են տալիս, որ Ադենաուերի գլխավոր նվաճումը գերմանացիների համար եղել է 10 հազարավոր ռազմագերիների ազատ արձակումը:

Post Factum

Քաղաքական համակարգերի փոփոխությունից, կամ հեղափոխություններից հետո ցանկացած պետություն պետք է այսպես կոչված վերականգնողական փուլ անցնի: Դա ավելի ծանր փուլ է հատկապես այն պետությունների համար, որոնք պատերազմի միջոցով են հասնում համակարգային փոփոխության, եւ այստեղ շատ կարեւոր է առաջնորդի դերը:

Գերմանիան Երկրորդ աշխարհամարտից հետո հենց այդպիսի իրավիճակում էր հայտնվել եւ խելացի, պրոֆեսիոնալ ու համարձակ առաջնորդ ունենալը ոչ թե լավ ցանկություն, այլ պարզապես ժամանակի պահանջ էր: Կոնրադ Ադենաուերը հենց այն գործիչն էր, որ կարողացավ վերակենդանացնել դեռեւս ծխացող Գերմանիան, չնայած այդպես էլ միասնական Գերմանիան չտեսավ:

Գրել կարծիք