Շլացուցիչ մահ կապույտ երկնքում. Չելենջեր տիեզերանավի անավարտ թռիչքն ու «հայի բախտը»

Շլացուցիչ մահ կապույտ երկնքում. Չելենջեր տիեզերանավի անավարտ թռիչքն ու «հայի բախտը»

Մարդկությունը վաղուց մտածում է պահեստային մոլորակի մասին, ուր աղետի դեպքում կկարողանա տեղափոխվել: newmag-ը ներկայացնում է երկիրը լքելու ամենաողբերգական պատմությունը:

Երբ Միացյալ նահանգները սկսեց մաքոքների ծրագիրը, հույս ուներ, որ շատ արագ կկարողանա առաջ անցնել Խորհրդային միությունից եւ առաջինը նվաճել տիեզերքը: Այդ ժամանակ Խորհրդային միությունը տնտեսապես զիջում էր Միացյալ նահանգներին, բայց հավակնություններ ուներ տիեզերքում ու գիտության ոլորտում:

Շաթլների ծրագիրը թույլ տվեց քանակապես ավելացնել թռիչքների քանակը: 4 տիեզերանավակիր կար, որոնք հերթափոխով թռչում էին: 1986-ի հունվարին Չելենջեր մաքոքի հերթն էր: Այն պետք է տիեզերք բարձրանար ու իրականացներ այդ ժամանակվա ամերիկյան ամենասպասված երազանքը:

Թվում էր, թե այս խաղը բոլորինն է, նույնիսկ Մասաչուսեթսցի ուսուցչուհի Կրիստա Մաքոլիֆինը: Նա տիեզերագնացների խմբի ամենաանփորձ  ուղեւորն էր: Հազարավոր թեկնածուներից ընտրվեց ուսուցչուհին`երկու երեխաների մայրը: Նա պարզապես տիեզերք մեկնող հասարակ ուսուցչուհի չէր, այլ ամերիկացիների համար ժամանակի հերոսուհի` նա առաջին հասարակ կինն էր տիեզերքում:

ss-160127-challenger-lookback-02_e06d43354b26514cd84f44fe80f81894-nbcnews-ux-1024-900

Ամերիկացիները հույս ունեին, որ սովորական տուրիստը ապագայում կարող էր վճարել ու շրջագայել տիեզերքում: Առաջին տոմսը  20 մլն դոլար էր: Հետագայում ստիպված էին լինելու հետ կանգնել այդ արտառոց գաղափարներից:

Միացյալ նահանգներից վերջին թռիչքը տեղի էր ունեցել մեկ տարի առաջ` 1985 թվականին: Ինժիներներից մեկը տեխնիկական թերություններ էր նկատել, որոնք  ի հայտ էին գալիս միայն թռիչքի մեկնարկի պահին: Անսարքությունը շատ պարզ էր` ցածր ջերմաստիճանի ժամանակ ծանր արագացուցիչների կարերը բացվում էին եւ կորցնում էին իրենց հերմետիկությունը: Այդ ժամանակ դուրս էր թափվում ջրածինը եւ օդի հետ շփումը դառնում էր պայթունավտանգ: Ինժեները շատ արագ կողմնորոշվեց ու այդ մասին գրեց ՆԱՍԱ-ին: Նամակում շատ մանրամասն զգուշացրել էր, որ այդ անսարքությունը կարող է թռիչքի ժամանակ դառնալ մահաբեր: Բայց ՆԱՍԱ-յում նրա նամակին լուրջ չվերաբերվեցին եւ այն կորավ անկարևոր թղթերի կույտում:

Իրականում ամեն ինչ սկսվեց թռիչքին նախորդող գիշերը, երբ Ֆլորիդայում օդի ջերմաստիճանը աննախադեպ իջավ չտեսնված ցածր ստիճանի՝ -27։ Առավոտյան ՆԱՍԱ-ի՝ այսպես կոչված «սառցային հանձնաժողովը»  սկսեց վերջնականապես զննել տիեզերանավի իրանը` ցուրտ գիշերից հետո դրա հնարավոր վտանգավոր սառցակալման աստիճանը որոշելու համար։ Սառույցը, թռիչքի ժամանակ պոկվելով, կարող էր վնասել Չելենջերի հրակայուն ծածկույթը։ 

800px-space_shuttle_challenger_04-04-1983

Միայն հետո` երբ արդեն շատ ուշ էր, կպարզվի, որ Կալիֆոռնիայի «Ռոքուել» ընկերության ինժեներներից մեկն էլ, որ հատուկ տեսախցիկների միջոցով հետեւել էր «սառցային հանձնաժողովի» գործողություններին, զանգահարել է վերահսկիչ հանձնաժողով եւ համառորեն պահանջել հետաձգել նավի թռիչքը՝ սառցակալման վտանգավոր աստիճանի պատճառով։  Բայց այս զգուշացումն էլ է անտեսվել:

Բնականաբար Կրիստա Մաքոլիֆը ոչինչ չգիտեր այդ թերացումների մասին: Նա պարզապես պատրաստվում էր դառնալ տիեզերագնաց: Նա պլանավորում էր այն դասերը, որոնք պետք է հեռարձակվեին արբանյակով: Տիեզերագնացները անդադար պարապում էին եւ սովորում ինչպես վարվել անկանխատեսելի իրավիճակներում:

Երիտասարդ ուսուցչուհին վերածվեց գրեթե ազգային հերոսի: Իր աշակերտներին ասաց, որ ամբողջ ընթացքում մտածելու է նրանց մասին. «Երբ տիեզերանավը պոկվի գետնից, իմ հոգում կլինեն եւս տասը հոգիներ»: Նրա խոսքերը հնչեցին, ինչպես տխուր հրաժեշտ ու հենց այդ երեկոյան Չելլենջերը կանգնացրին մեկնարկային վիճակի:

challenger37

ՆԱՍԱ-յի ինժեները կրկին փորձեց թռիչքը հետաձգել տալ, բայց նրան նորից չլսեցին: Մինչեւ այդ 4 տիեզերանավ կային Միացյալ նահանգներում, որոնք իրար փոխարինելով թռչում էին տիեզերք: Ու ամեն թռիչք հստակ պլանավորված էր ու թիրախավորված:

Անձնակազմը պետք է տիեզերք ուղարկեր 100 մլն դոլար արժողությամբ կապի արբանյակ եւ փորձարկումներ անցկացներ տիեզերանավում։ Տարրական դասարանի ուսուցիչն էլ հեռաուսուցմամբ ու տեղում պետք է պարապեր իր աշակերտների հետ:

Տիեզերանավի մեկնարկին գրեթե ոչինչ չի խանգարում եւ շուտով այն կսկսի շարժվել: Վեց տիեզերագնացի եւ մեկ ուսուցչուհու սիրտն ավելի արագ եւ ուժեղ է բաբախում: Սկսվեց թռիչքի հետհաշվարկը: Կրիստի Մաքոլիֆի աշակերտները նույնպես հետեւում են մեկնարկին: Բազմաթիվ հուզված մարդիկ ու լրագրողներ խմբվել էին թռիչքային հրապարակում։ Ամբողջ երկիրը հեռուստացույցի էկրանի առջեւ սառեց ու քարացավ:

Հաշվիչ համակարգը բարձրաձայն հաշվում էր վայրկյանները։ Մեկնարկից 6 վայրկյան առաջ գործի դրվեց գլխավոր շարժիչը։ Թռիչքից 16 վայրկյան հետո Չելենջերը հպարտորեն շրջվեց եւ ուղղություն վերցրեց դեպի տիեզերք։ Առաջին 60 վայրկյանում ամեն ինչ ընթանում էր ըստ պլանի: Բայց ինժեներներից մեկի համար սա իր կյանքի ամենաերկար րոպեն էր: 14  վայրկյան անց`1 րոպե 14 վայրկյան մեկնարկից: Բոլորը լարված վեր են նայում, բոլորը սպասում են ամերիկյան երազանքի իրագործմանը, իսկ ինժեներն այլ բանի էր սպասում:

Թռիչքից հետո, երբ ներկաները չէին էլ հասցրել խորը շունչ քաշել, ՆԱՍԱ-ի տեսախցիկները ցնցող մի փաստ արձանագրեցին՝ տիեզերանավի կենտրոնական մասում, հատակի եւ արտաքին վառելիքային բաքի միջեւ մի գազարագույն լույս առկայծեց։ Եվս մի քանի վայրկյան եւ Չելենջերը հայտնվեց կրակի լեզվակների մեջ։ Վերջում մնաց միայն վառվող արագացուցիչի կտորը:

Սա իսկական շոկ էր եւ շատերը միանգամից չհասկացան, թե ինչ կատարվեց: Իրավիճակի ամբողջ սարսափը, զգացին միայն թռիչքների կառավարման կենտրոնում: Շուտով ամեն ինչ պարզ դարձավ նաեւ հեռուստադիտողների համար: Այսպիսի մասշտաբային տիեզերական ողբերգություն մարդկության պատմության մեջ դեռ չէր եղել: Գրեյս Կորիգանը դստերը կորցրեց հենց ուղիղ եթերում: Նրա ցավին ուշադիր հետեւեց ամբողջ աշխարհը:

Հենց նույն տիեզերանավում ու նույն օրը օդանավում պետք է լիներ առաջին հայազգի տիեզերագնաց Ջեյմս Բաղյանը: Ջեյմս Բաղյանը Միացյալ նահանգների տիեզերագնացների խմբում էր 1980-ից եւ աշխատում էր Թեխասի  տիեզերական տարածության կառավարման և հետազոտման ազգային վարչությունում: Նա աստղագնացների խմբում էր:

f37141db7745455c9389c8cac6dd7124_18

Սովորաբար ամեն հերթական թռիչքի ժամանակ ձեւավորվում է հիմնական խումբը եւ փոխարինող խումբը:  Տիեզերագնացները միմյանց հետ աշխատում են երկնքում եւ շատ կարեւոր է նրանց հոգեբանական կապը, հարաբերությունները, զգացողությունները: Հենց այդ պատճառով միասնական թիմ է ձեւավորվում: Եթե այդ թիմում մեկը հիվանդանար ոչ թե միայն նրան կփոխարինեին, այլ ամբող թիմը:

Ջեյմս Բաղյանը չափազանց ծանր տարավ ընկերների կորուստը եւ սեւ ակնոցով մասնակցեց թաղմանը, որտեղ նախագահը ստիպվեծ էր հանդես գալ ոչ այն խոսքով, որ պատրաստել էին նախապես: Տիեզերք ուղեւորված ուսուցչուհուն, շնորհավորելու փոխարեն, նախագահը թվարկեց 7 զոհերի անունները: Եվ ամենասարսափելին այն էր, որ նրանք կարող էին ողջ լինել, եթե ինժեների խոսքը տեղ հասներ:

74 վայրկյան և մի ամբողջ հավերժություն: Չելենջերի ժամանակի հաշվարկը շարունակվում է մինչեւ օրս:

Գրել կարծիք