Իշխանամոլ բռնապետը զոհաբերում է զինակիցներին

Իշխանամոլ բռնապետը զոհաբերում է զինակիցներին

Թուրքիայի նախկին վարչապետ ու ներկայիս նախագահ Ռեջեփ Թայյիփ Էրդողանը իշխանությունը պահելու համար քաղաքական շախմատի վրա զոհում է նախիկն ընկներին: newmag-ը պատմում է Էրդողանի ներքաղաքական բռնապետության զոհերի մասին:

Թուրքիայի նախկին վարչապետ ու ներկայիս նախագահ,  վերջին 14 տարում Թուրքիայի ղեկավար Ռեջեփ Թայյիփ Էրդողանը քաղաքական կարիերայի ընթացքում իշխանության միահեծան ղեկին մնալու համար քաղաքական և նույնիսկ ռազմական տարբեր մեթոդների է դիմել: Ուշագրավ է, որ իր կարիերայի վճռական պահերին Էրդողանն իր կայացրած որոշումների արդյունքում կորցրել է իր ամենամտերիմ զինակիցներին, կամ ավելի ճիշտ է ասել՝ զոհաբերել է նրանց:

recep-tayyip-erdogan-gorevi-abdullah-gulden-devraldi-47903

Այդ զինակիցների թվում առաջին համարը Աբդուլլա Գյուլն էր: Այս քաղաքական գործիչը 2001 թվականին փակված «Ֆազիլեթ» կուսակցության գլխավոր դեմքերից էր, ինչպես և Էրդողանը: Նույն 2001 թվականին Գյուլը Էրդողանի հետ Արդարություն և զարգացում կուսակցության հիմնադիրների շարքում էր: 2002 թվականին կուսակցությոան հաղթանակից հետո Գյուլը զբաղեցրեց արտգործնախարարի և նախագահի պաշտոնները: Էրդողան-Գյուլ խարիզմատիկ զույգը Թուրքիայում մեծ հեղինակություն էր վայելում, հարգանքի էր արժանանում նաև Արևմուտքում:

Այս զույգում ակտիվ և հռետոր Էրդողանի ֆոնին Աբդուլլա Գյուլին վերապահված էր ավելի պասիվ դերը, և ընդհանրապես իր քաղաքական կարիերայում Աբդուլլա Գյուլը ստեղծել էր խոհեմ, հավասարակշռված քաղաքական գործչի համբավ:

Էրդողան-Գյուլ քաղաքական զույգը անխախտ մնաց մինչև 2013 թվականը: Այդ տարում Էրդողանի իշխանությունը առաջին անգամ հանդիպեց իր քաղաքական գծի դեմ դժգոհության լուրջ ալիքի: Սկսվեցին Գեզի այգու ցույցերը, երբ ամբողջ ամառ ընդդիմադիր ցուցարարները չէին լքում խորհրդանշական դարձած պուրակը՝ պայքարելով դրա պահպանման համար, սակայն իրականում նրանք բողոքում էին Թուրքիայի իսլամականացման ու Էրդողանի  օրեցօր սրվող իշխանամոլության դեմ:

Էրդողանն ընտրության հնարավորություն ուներ և կարող էր հենց սկզբից ընդառաջ գնալ ցուցարարներին և դադարեցնել պուրակի տեղում շինարարարությունը: Սակայն չափից դուրս սկզբունքային Էրդողանը գնաց մինչև վերջ: Իշխանության հրամանով ցուցարարների դեմ 3 ամիս արցունքաբեր գազ ու մահակներ էին կիրառվում, որոշ դեպքերում ոստիկանությունը նույնիսկ հրազեն կիրառեց, եղան զոհեր:

Հենց Գեզիի դեպքերի ժամանակ Գյուլ-Էրդողան տանդեմը ճեղք տվեց:

Հակառակ Էրդողանի անզիջում հայտարարությունների՝ Գյուլը մեղմ և բռնությունը դադարեցնելու կոչերով էր հանդես գալիս, ինչն ակնհայտ զայրացնում էր Էրդողանին: Գործիչների միջև տարաձայնությունները վերջնականապես ապացուցվեցին 2014 թվականին, երբ առաջին ագամ անցկացված Թուրքիայի նախագահի ընտրությանը Գյուլը չմասնակցեց, նաև չդարձավ վարչապետ:


[ Արևելյան խոհանոց ]


Էրդողա՞նը թույլ չտվեց, թե՞ Էրդողանի ամբիցիաներից դժգոհ Գյուլն ինքն որոշեց առժամանակ հեռանալ քաղաքականությունից, հիմա դեռ դժվար է ասել, սակայն փաստ է, որ Էրդողանին որպես այլընտրանք դիտարկվող Աբդուլլա Գյուլն իրական քաղաքական այլընտրանք չդարձավ: Արդարություն և զարգացում կուսակցության երկրորդ դեմքը հեռացավ քաղաքականությունից:

bulent_arinc_erdogan-518x360

Նույն 2013 թվականին Էրդողանը շրջանառության մեջ մտցրեց Թուրքիան նախագահական երկիր դարձնելու իր մտահղացումը: 2014 թվականին լրանում էր նրա վարչապետության երկրորդ շրջանը և սահմանադրության համաձայն նա այլևս չէր կարող երկրի ղեկավար դառնալ: Իր իշխանությունը պահելու միակ հարմար տարբերակը Սահմանադրությունը փոխելն ու նախագահի լիազորություններն ընդլայնելն էր: Էրդողանի այս հավակնոտ ու եսակենտրոն ծրագրին դեմ էր ոչ միայն Աբդուլլա Գյուլը, այլև կուսակցության «ծանր հրետանու» երրորդ դեմքը՝ փոխվարչապետ Բյուլենթ Առընչը: Կուսակցության և Թուրքիայի ներսում մեծ հարգանք վայելող այս գործիչը ևս իր քաղաքական ուղին անցել է Էրդողանի հետ, նրա հետ կիսել քաղաքական պայքարի զրկանքներն ու վերելքները:

2014 թվականին Թուրքիայի և իշխող կուսակցության գլխավոր հարցը իշխանության ժառանգորդության խնդիրն էր:

Էրդողանի սերնդակից նրա բարձրաստիճան կուսակիցները հույս ունեին, որ «սուլթանը» աթոռը կզիջի իրենցից մեկին: Սակայն Էրդողանն այլ ընտրություն կայացրեց: Բյուլենթ Առընչի համար Էրդողանի «սուպեր նախագահ» դառնալու մոլուցքը դարձավ վերջին կաթիլը: Փոխվարչապետը Էրդողանի ասածներին հակասող ու քողարկված քննադատություն պարունակող հայտարարություններ էր անում: Քաղաքական զինակիցների միջև հեռակա լեզվակռիվ էր ընթանում: Արդյունքում 2015 թվականի խորհրդարանական ընտրությանը Առընչը իշխող կուսակցության ընտրացուցակում չկար: Պաշտոնական բացատրությունն այն էր, որ կուսակցության մյուս տարեց անդամների պես Առընչը 3 անգամ ընտրվել էր պատգամավոր, ժամանակն էր, որ նրանք հերթը զիջեին երիտասարդներին:

Փաստորեն ստացվում էր այնպես, որ բոլոր տարեցները պետք է զիջեին իրենց տեղերը, բոլորը բացի Էրդողանից: Ի վերջո Էրդողանի «տրամաչափին» համապատասխանող ևս մեկ գործիչ քաղաքական դաշտից հեռացվեց: Այնուամենայնիվ հիմա էլ Բյուլենթ Առընչը հանդես է գալիս սուր հայտարարություններով, բացահայտում անցյալի որոշումների վերաբերյալ Էրդողանի կողմից բարձրաձայնվող կեղծիքները:

davutoglu-erdogan

2014 թվականին Թուրքիայի վարչապետի պաշտոնը Էրդողանից «ստացավ» արտգործնախարար Ահմեթ Դավութօղլուն, որն իր քաղաքական փորձառությամբ, մասնագիտական ուղղվածությամբ ու «տրամաչափով» զիջում էր Աբդուլլա Գյուլին և Բյուլենթ Առընչին: Դավութօղլուին հանձնարարվեց կառավարել երկիրը մինչև Սահմանադրության փոփոխությունը՝ միաժամանակ կազմակերպելով այդ քաղաքական անցումը:

Ամեն ինչ հարթ էր ընթանում մինչև 2015 թականի հունիսի ընտրությունը:

2015 թվականի ամռանը ժամանակակից բռնապետն ապացուցեց, որ իր իշխանության պահպանման համար պատրաստ է ամեն ինչի: Խորհրդարանական ընտրությանը չստանալով խոհրդարանական մեծամասնություն՝ Էրդողանը չեղյալ հայտարարեց 2 տարի հաջողությամբ ձգվող թուրք-քրդական հաշտեցման գործընթացը և հրահրեց բախումներ: Երկիրն ընկղմվեց պատերազմական քաոսի մեջ, իսկ իշխանությունը սկսեց անընդհատ հայտարարել, որ երկրում կայունությունը վերականգնելու համար անհրաժեշտ է իշխող Ազատություն և զարգացում կուսակցության միանձնյա իշխանությունը: Էրդողանի բացահայտ շանտաժի պայմաններում նոր ընտրություն նշանակվեց, որում թուրքերը իշխանությունը նորից հանձնեցին Էրդողանին:

Մինչ Արևմուտքն ու Ռուսաստանը քրդերին դաշնակից դարձրած պայքարում էին «Իսլամական պետության» դեմ, Էրդողանը քրդերի դեմ փաստացի երկրորդ ճակատ բացեց, իսկ Թուրքիայի ներքին երկամյա կայունությանը վերջ դրվեց: Էրդողանը անխտիր բոլոր գերտերությունների համար դարձավ անկանխատեսելի «բռնապետ», որը իր հասցեին որևէ քննադատություն չի հանդուրժում, դատի է տալիս լրագրողներին, փակում ընդդիմադիր լրատվամիջոցները, խաղեր տալիս ահաբեկչական խմբավորումների հետ: Իսկ Սիրիայում ռուսական օդանավի խոցումը ամբողջացրեց Էրդողանի անկանխատեսելի վարքագծի ողջ վտանգավորությունը:

Այս ֆոնին համեստ ու քաղաքակիրթ կերպար վաստակած Դավութօղլուն արևմուտքում սկսեց ընդունվել որպես ավտորիտար Էրդողանին իրական այլընտրանք:

Մանանվանդ, որ փաստական ամբողջ իշխանությունը սահմանադրությամբ կենտրոնացած էր վարչապետ Դավութօղլուի ձեռքում: Դավութօղլուի այս կերպարը Էրդողանի պլաններում չկար: Շատ հավանական է, որ Դավութօղլուն Էրդողանի մեջքի հետևում արևմուտքի հետ որևէ դավադրություն չէր էլ ծրագրում: Դավութօղլուն այն անձը չէր, որը կարող էր ներիշխանական հեղաշրջում իրականացներ: Նա չուներ իր համակարիների այն թիմը, որն ուներ Էրդողանը: Չնայած վերջին տարիների անուրանալի փորձին, Դավութօղլուն իշխող կուսակցության ներսում շարունակում էր ընկալվել որպես գիտնական, դասախոս, Էրդողանի խորհրդական: Դավութօղլուն էրբեք էլ ամբիցիոզ քաղաքական գործիչ չի եղել: Եվրամիության հետ բանակցող, Միացյալ նահանգների բարեհաճությունը վայելող Դավութօղլուի կերպարը թերևս հարուցել է Էրդողանի «խանդը»:

Ամեն դեպքում 2016 թվականի մայիսի սկզբին Էրդողանը քողարկված հեղարջմամբ իշխանությունից հեռացրեց Դավութօղլուին՝ դաշտում չթողնելով իրեն այլընտրանք հանդիսացող որևէ մեկին: Միաժամանակ Էրդողանը զոհաբերեց իր զինակիցներից ևս մեկին: Էրդողանի իշխանության գաղափարական հիմքի ճարտարապետը դարձած Ահմեթ Դավութօղլուն իշխանությունից հեռացավ նեղացած ու հիասթափված: Իշխանությունից գնալով արբեցող Էրդողանը հիմա մեծամասամբ շրջապատված է իր կուսակցության երկրորդ էշելոնը ներկայացնող անձանցով, որոնք յուրաքանչյուր առիթ օգտագործում են բռնապետին հավատարմության երդում տալու կամ հաճոյանալու համար:

Գրել կարծիք