Նոր հայկական ֆիլմ «Կյանք ու կռիվ». 10-ից 8 կամ կինոռևյու` со слезами на глазах

Նոր հայկական ֆիլմ «Կյանք ու կռիվ». 10-ից 8 կամ կինոռևյու` со слезами на глазах

Ինչո՞ւ կինոգետ Դիանա Մարտիրոսյանը դիտեց ֆիլմը, եղավ պրեմիերային, բայց կտրանակապես հրաժարվեց գրել դրա մասին և ի վերջո, ի՞նչ ֆիլմ է դա:

Կարծում եք չափազանցությո՞ւն է, բայց իրականում դահլիճը, և տողերիս հեղինակը անկեղծորեն հուզվում էր, ու ոչ թե մեկ, այլ մի քանի անգամ: Կարելի է ասել, յուրաքանչյուր 20 րոպեն մեկ, հետևաբար պրեմիերան եղավ իսկապես «Со слезами на глазах».

Ուղղակի տեղեկացնեմ` ես գրում եմ այս ռևյուն այն պարզ պատճառով, որ newmag-ի կինոքննադատ Դիանա Մարտիրոսյանը ներգրավված է եղել ֆիլմում: Հետևաբար կա շահերի բախում, այդ պատճառով, նոր գեղարվեստական ֆիլմի առավելությունների և թերությունների մասին այս անգամ կգրեմ ես:

14370242_184083455351463_7909475566713562153_nԿինեմատոգրաֆիական հայկական ամենահայտնի դինաստիաներից մեկի` Մկրտչյան եղբայրների զավակը` Ալբերտի տղա Մհեր Մկտրչյանը հայ հանդիսատեսին ներկայացրեց իր առաջին գեղարվեստական ֆիլմը, որ նկարահանել է Հայաստանում: Եթե անկեղծ, ապա ոչ-կինեմատոգրաֆիստական շրջանակներում իր հայտնի հորեղբոր անվանակիցը առանձնապես հայտնի չէ, ու առավել ևս, որ ռեժիսոր է և ֆիլմեր ունի Ռուսաստանում:

Մհեր Մկրտչյանը ֆիլմի և’ ռեժիսորն է, և’ սցենարի հեղինակը: Ֆիլմը 4 ընկերների և նրանց 2 քույրերի մասին է: Դեպքերը զարգանում են 1990-1992 թվականներին: Ֆիլմը պատմում է, թե ինչպես այդ երեք տարիներին դասավորվեցին չորս ընկերների և նրանց երկու քույրերի ճակատագրերը:  Ու ինչպես վերնագիրն է հուշում` գործողությունները ծավալվում են կյանքում` Երևանում, և կռվում` Արցախում:

Գործողությունների կատալիզատոր դառնում է գլխավոր հերոսներից մեկի հոր մահը Արցախում: Պարզվում է` նա քնած է մնացել կռվի ժամանակ, արդյունքում հայկական կողմը տվել է զոհեր, հանձնել գյուղ: Մեղքի զգացումից հրամանատար հայրը ինքնասպան է լինում: Դա էլ իր հերթին ստիպում է նրա որդուն մեկնել ռազմաճակատ, իսկ ամուսնու մահը սգող կնոջը` վշտից հիվանդանալ ու դստեր ուղեկցությամբ մեկնել Մոսկվա` վիրատահության:

Ֆիլմում հերոսները 25 տարեկան են, արդեն ԲՈՒՀ-ն ավարտած, ամեն մեկը իր գործին կամ սպասելով գործին: Եթե համադրում ես նրանց տարիքը, ստացվում է, որ այսօր նրանք պիտի լինեին 50 տարեկաններ: Եթե հաշվի առնենք ռեժիսորի տարիքը, պարզ է դառնում, որ Մհեր Մկրտչյանը այս ֆիլմը նկարել է իր սերնդի մասին: Այն սերնդի, որ 88-ին Ազատության հրապարակում էր, 90-ականներին ռազմաճակատում, իսկ դրանից հետո` ով որտեղ պատահի, սովորաբար «ռուսաստաններում», «ամերիկաներում» կամ Եռաբլուրում:  Դա Հայաստանի լավագույն, բայց կորսված սերունդն էր, որ իր ուսերին կրեց Ազգային զարթոնքն ու Ազգային ազատամարտը:

«Կյանք ու կռիվը» ոչ այնքան Անկախության մասին է, որքան Անկախության գնի: Թե ինչ վճարեց 88-ի սերունդը այսօրվա Հայաստանն ունենալու համար: Եվ ամենակարևորը ովքեր վճարեցին: Իսկ վճարեցին Խորհրդային Հայաստանի ԲՈՒՀ-երի վերջին շրջանավարտները, որ կիրթ էին, առաջադեմ, ազնիվ ու մի քիչ էլ ռոմանտիկ: Դա հենց Մհեր Մկրտչյանի և Շարմի տղաների սերունդն է: Ու պատահական չէ, որ ֆիլմը արտադրել են Շարմը և «շարմականները»: Եթե «Մեր Բակը» Շարմի հումորային էնցիկլոպեդիան է 90-ականների Երևանի մասին, ապա «Կյանք ու կռիվը»` նրանց ռեքվիեմը մահացած սերնդակիցների մասին:

14232608_178948259198316_3641018369909085256_n

Մհեր Մկրտչյանի ֆիլմի առավելություններից է գիտակցաբար արված քայլը` նվազագույն պաթոս ու հայրենասիրության մասին զրո մենախոսություններ: Հերոսները շատ կենդանի են, ազնիվ, տրամաբանական: Երկխոսությունները` ճիշտ այնպես, ինչպես կյանքում` անավարտ, էմոցիոնալ: Ֆիլմի դերասանական երիտասարդ կազմը իսկապես փորձել է անել առավելագույնը: Գլխավոր հերոս, դերասան Սամվել Թադևոսյանը պրեմիերային եկել էր զինվորական համազգեստով, պարզվեց` ծառայում է:

Հումորային կատակերգություններից ծանոթ ՀՏ Հայկոն, որ բավականաչափ կինոփորձ է ձեռք բերել, այս անգամ դրամատիկ դերում էր, թեև նույն ամպլուայում: Հայկոն կարողացել է դառնալ  յուրօրինակ մարդ-կամուրջ. նա ադեկվատ է և’ 90-ականներում, և’ 2000-ականներում: Կամ գուցե խնդիրն այն է, որ նա սովորական երևանցի տղա է` իր լավ ու վատ կողմերով, բայց և հասկանալի ու ընդունելի շատերի համար:

14369936_182140052212470_2348868306914287109_n

Երբ դերասանուհի Անի Խաչիկյանը հայտնվեց «Սուպերմամայում», շատերը նրան հավանեցին, բայց լուրջ չընդունեցին: Դերը փոքր էր, սահմանափակ և շաբլոնային: «Կյանք ու կռվում» նա արդեն փայլուն կատարում է իր առջև դրված խնդիրը: Նրա հերոսուհին բնական է և’ եղբոր հետ կռվելիս, և’ սիրած տղային սեր խոստովանելիս ու չհաջողելիս, և’ պոստ-ֆակտում հարաբերությունները պարզելիս:

Այս ֆիլմում հանդես են գալիս նաև հայր և որդի Պետրոսյանները: Խոսքը հայտնի դերասան Վարդան Պետրոսյանի և նրա որդու մասին է: Ընդ որում, Վարդանի հայտնվելը ֆիլմում այնքան անսպասելի էր և տեսարանն էլ բավականաչափ լարված, որ հարևանությամբ նստած մի քանի հանդիսատես ակամայից բղավեցին «Վաու, բարի վերադարձ»:  Սա, ըստ էության, Վարդանի առաջին հրապարակային աշխատանքն է ճակատագրական ավտովթարից հետո, որի սպիները երևում էին նույնիսկ շպարի ներքո:

%d5%a4%d5%bd%d6%86Ընդհանուր առմամբ, ֆիլմի քասթինգն արված էր բավականաչափ խնամքով և պրոֆեսիոնալ: Իսկ սցենարն էլ հատուկ կառուցված էր` հանրային ու սոցիալական բոլոր շերտերն ընդգրկելու համար. հարուստներ և աղքատներ, գյումրեցի, ղարաբաղցի և սփյուռքահայ, նախկին դատախազ և փորձառու բժիշկ, հայրենասեր և դավաճան, լսողության խնդիր ունեցող և արտագաղթող:

Ֆիլմը հագեցած է տպավորիչ մարտական գործողությունների դրվագներով, որոնց հաջողության գաղտնիքն անշուշտ հայկական կինոյի ամենաշնորհաշատ օպերատորներից մեկն է` Վահագն Տեր-Հակոբյանը: Թեև պետք է նկատել, որ Վահագնը նկարում է լավ, բայց նույնը:  Ձեռագիրը նույնն է բոլոր ֆիլմերում, մինչդեռ օպերատորական աշխատանքի դինամիկան փոխվում է: Դա հատկապես զգացվում է երկխոսությունների ժամանակ, երբ օպերատորը կարող է իրեն շռայլություն տալ նույն close-up-ը կրկնել մի քանի անգամ:

14344855_182689555490853_2549774150354833226_n

Ֆիլմի զգացմունքայնությունն ապահովում են նաև կոմպոզիտորներ Արմեն Մարտիրոսյանն ու Արթուր Գրիգորյանը: Արմեն Մարտիրոսյանը գրել է ֆիլմի հիմնական երաժշտությունը: Այն մարտիրոսյանական է` մեղեդային, հուզիչ, իսկ դրամատիկ պահերին գործիքավորված ճիշտ այնպես, ինչպես մանսուրյանական մեղեդիները Հայֆիլմի էպոխայից: Մարտիրոսյանը դա չի ժխտում, ճիշտ հակառակը ասում է, որ այն հայկական կինոավանդույթ է:

Ֆիլմի եզրափակիչ հատվածում Արթուր Գրիգորյանի սաունդթրեքն է, որտեղ հնչում է նաև նրա ձայնը: Ֆիլմը ավարտվում է Շուշիի ազատագրավումով ու Գրիգորյանը այդ երգի մեջ էր խտացրել իր սերնդի և իր անձնական վերաբերմունքը: Ղարաբաղյան պատերազմը, առաջին հերթին, հաղթանակ է, բայց նաև զոհեր, ընկերներ ու ճակատագրեր, այդ պատճառով Գրիգորիչը, որ կարող էր գրել բառեր, ֆիլմի վերջում ու վերջին շրջանում առաջին անգամ ուղղակի երգում է, առանց բառերի, բայց շատ պերճախոս: Ինքը` Գրիգորիչը 90-ականների սիմվոլ է, ընդ որում և’ կյանքում, և’ կռվում, և’ հենց նրան է ռեժիսորը հանձնում վերջին ակորդը` կոկորդում սղմված երաժշտությամբ:

14355172_182139392212536_3116334165185724473_n

Ֆիլմն, իհարկե, ունի թերություններ, ու հատկապես ռազմական արվեստի գիտակները կարող են տեսնել համազգեստի անհամապատասխանություններ կամ տարեթվային անճշտություններ: Ինչպես օրինակ, ֆիլմի հերոսներից մեկը 91 թվականին հիշում է Քևին Քոսթների «Թիկնապահը» ֆիլմը, որ արտադրվել է 92-ին: Սակայն չկան ֆիլմեր առանց թերացությունների: Ուղղակի սա ֆիլմ է` իր անկեղծ, շատ իրական պատմությամբ ու նույնքան իրական հերոսներով, որոնց երիտասարդ տարիքն ու հույզերը, ճակատագրերն ու որոշումները ծանոթ են` ցավեցնելու չափ:

Ֆիլմը չունի happy end, բայց այն նաև ողբերգական էլ չէ: Այն ավարտվում է այնպես, ինչպես պետք է ավարտվեր: Ավարտվում է այնպես, ինչպես ավարտվում է ցանկացած սերնդի երիտասարդություն. այն շարունակվում է, բայց ոչ այնպես, ինչպես պլանավորել էիք:

14232461_179831875776621_8730913195711770401_n

«Կյանք ու կռիվ» ֆիլմը առաջին գեղարվեստական գործն է, որտեղ նոր սերունդը չի զվարճանա թատերական կեղծ խաղից ու կրքերից, իսկ այն սերունդը, որ այսօր 30-40 տարեկան է, կհուզվի երևանյան հին ու ծանոթ բարքերից, որ անհետացան 2000-ականներին տարբեր պատճառներով, ավագներն էլ գուցե տեսնեն իրենց զավակներին` նրանց, ովքեր այստեղ չեն:

Երբ ֆիլմն ավարտվել էր, ու արդեն մեքենայում էի, ռադիոն պատահմամբ նվագեց իմ սերնդի ամենահայտնի հիթերից մեկը` Անժելիկա Վարումի «Городок»-ը: Մհեր Մկրտչյանի ֆիլմից ստացած տպավորությունները շատ նման էին հենց այդ երգի բառերին, որտեղ հերոսուհին հիշում է իր փոքրիկ քաղաքն ու հարևաններին, որտեղ որքան էլ ցանկանաս, էլ չես կարող վերադառնալ:

Լուսանկարները ֆիլմի ֆեյսբուքյան պաշտոնական էջից

Գրել կարծիք