Վիետնամյան մղձավանջ. Ռեմբոյի պատերազմը (Մաս 1)

Վիետնամյան մղձավանջ. Ռեմբոյի պատերազմը (Մաս 1)

newmag-ը Պոստ Ֆակտում պատմում է Սառը պատերազմի «ամենատաք» դրվագի` Վիետնամյան պատերազմի մասին, երբ ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի դիմակայությանը զոհ գնաց 2 միլիոն վիետնամցի:

Վիետնամում պատերազմը անցել էր բոլոր հնարավոր  ու անհնար սահմանները: Սա ամենաանսովոր պատերազմն էր, որտեղ ոչ ճակատ կար, ոչ շփման գիծ, ոչ ռազմական գործողությունների տրամաբանութոյւն:

Արյունալի բախումների մեջ ամենասարսափելի դեպքերից մեկը տեղի ունեցավ 1970-ի հունիսի սկզբին: Հարավային Վիետնամի գրոհայինները հարձակվեցին Տհանմի գյուղի վրա եւ հիմնահատակ այրեցին այն: Զոհվեց ավելի քան 300 խաղաղ բնակիչ: Բայց սա եզակի դեպք չէր այս անհասկանալի պատերազմում:

war_vietnam_1

Ամեն ինչ սկսվեց Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից 10  տարի անց` 1955-ին, երբ Ֆրանսիայի գաղութ Վիետնամը փորձեց անկախանալ , ու Ֆրանսիան հեռացավ` հասկանալով, որ այլեւս անելիք չունի այստեղ: Այդ ժամանակ Վիետնամը 17-րդ զուգահեռականով արդեն բաժանված էր երկու մասի. հյուսիսային մասը` Վիետնամի Ժողովրդավարական Հանրապետությունն էր, ղեկավարվում էր Վիետնամի կոմունիստական կուսակցության առաջնորդ Հո Շի Մինը, իսկ հարավայինը` Վիետնամի Հանրապետությունը, որի առաջնորդն էր ԱՄՆ դրածո Նգո Դին Զիեմը:

ԱՄՆ-Վիետնամ պատերազմը սկսվեց 1961-ին և ավարտվեց 1975-ի ապրիլի 30-ին: Այն և’ քաղաքացիական պատերազմ էր` ներքին քաղաքական ուժերի միջև, և’ ազատագրական պայքար էր ամերիկացիների դեմ:

Վիետնամը Սառը պատերազմի ամենատաք կետն էր: Առերես իրար դեմ էին կռվում հարավային եւ հյուսիսային Վիետնամները, բայց իրականում ամբողջ Վիետնամը Միացյալ Նահանգների եւ Խորհրդային Միության համար պարզապես ռազմական թատերաբեմ էր, որտեղ ԱՄՆ-ը  ուղղակի պատերազմ էր մղում, ԽՍՀՄ-ը` անուղղակի:

war_vietnam_2_3

Հյուսիսային Վիետնամի զորքերը ջախջախիչ պարտություններ սկսեցին կրել Միացյալ Նահանգների ներքաշվելուց հետո, բայց մեկ տարի անց մինչեւ ատամները զինված կրկին մտան մարտի մեջ:  Խոհրդային Միությունը այս պատերազմի ընթացքում Վիետնամին տրամադրեց մոտ  600 մարտական օդանավ: Մոտ 200-ն էլ Չինաստանը:

Վիետնամական պատերազմում Միացյալ Նահանգների դաշնակիցներն էին հարավվիետնամական բանակը, Ավստրալիայի, Նոր Զելանդիայի, Հարավային Կորեայի զորակազմերը: Մյուս կողմից կռվում էին հյուսիսվիետնամական բանակը, մասնակցում էին ԽՍՀՄ և Չինաստանի ռազմական էմիսարներները: Հետաքրքիրն այն է, որ չնայած այդ ժամանակ ԽՍՀՄ-ն ու Չինաստանը համարյա թշնամիներ էին, սակայն երկուսն էլ օգնում էին Հյուսիսային Վիետնամին:

war_vietnam_2_8

Սկզբում հասարակ ամերիկացիները հավատում էին այս պատերազմին իրենց երկրի մասնակցության արդարությանը` այն համարելով պայքար ժողովրդավարության համար: Ամերիկյան վարչակազմը բացատրում էր, որ եթե Հո Շի Մինը գրավի Հարավային Վիետնամը, ապա դոմինոյի էֆեկտով կոմունիստների լծի տակ կընկնեն Հարավարևելյան Ասիայի բոլոր երկրները: Սակայն ամերիկացի զինվորները Վիետնամում հեռացան  պատերազմի համար նախատեսված գաղափարական հենքից:

1968-ի Նոր տարվա տոներին պետք է պատերազմական գործողությունները դադարեին: Բայց կոմունիստների հարձակման կրակոցները խլացրեցին հրավառության թնդյունները:

Ոչ ոք չէր սպասում, որ Վիետկոնգը կխախտի ժամանակավոր հրադադարը: Երկրի հարավային շրջանները վաղուց էին բզկտվել պատերազմից,  ամերիկյան զիվորներն էլ ճակատային գծում էին: Թեժ Ճակատամարտերը շարունակվում էին Սայգոնում: Վիետկոնգի պարտիզանները փորձեր էին անում մոտենալ Միացյալ Նահանգների դեսպանատանը: 6 ժամյա մարտից հետո նրանց հետ շպրտեցին: Վիետկոնգի զիվորների դիակները դեսպանատան շուրջ ամենուր էին:

war_vietnam_2_12

Վիետնամի պատերազմը բաժանվում է 3 հիմնական տեսակի: Առաջինը ցամաքայինն էր: Երկրոդը ռազմօդուժի և հակաօդային պաշտպանություն դիմակայությունն էր, երբ Միացյալ Նահանգների հզոր օդուժի դեմ կոմունսիտները դուրս բերեցին ռուսական զենիթահրթիռային համակարգը: Եվ այս պատերազմի երրորդ բաղադրիչը տեղեկատվական պատերազմն էր, որը մինչեւ այդ էլ կար, բայց այս անգամ այն որոշիչ եղավ:

Մի քանի տարի առաջ Միացյալ Նահանգների կառավարությունը որոշեց գաղտնազերծել «Վիետնամական արխիվը»` պատերազմում ԱՄՆ վարած գործողությունների մասին տեղեկությունները, որոնք կազմում են մոտ 7000 էջ:

Բայց մինչեւ այդ մոտ 40 տարի առաջ Նյու Յորք Թայմսը առաջին անգամ գաղտնազերծեց պատերազմի գաղտնի փաստաթղթերը: Դա նման էր Վիկիլիքսյան սկանդալին. ոչ ոք  չկարողացավ ինֆորմացիայի արտահոսքի դեմն առնել:

Առաջին հրապարակումից հետո նոր արտահոսքեր սկսվեցին Վիետնամի պատերազմի մասին: Դատարանը անզոր գտնվեց, իշխանությունը` նույնպես, թեև  մամուլի վրա մեծ ճնշում էր գործադրում: Բայց  պատերազմի ընթացքում հնարավոր չեղավ լրատվության դեմ պայքարել: Հրապարակումներից հետո Միացյալ Նահանգները փոթորկվեց: Մարդիկ համաձայն չէին իշխանության քաղաքականության հետ՝ արդարությունն ընդդեմ անարդարության, դեմոկրատիան ընդդեմ դիկտատուրայի:

war_vietnam_14

Միացյալ Նահանգների բանակն ու համաշխարհային գերտերությունները պատրաստ չէին ջունգլիներում մղվող պարտիզանական պատերազմին: «Գտնել եւ ոչնչացնել» կարգախոսով անհնար էր այս պատերազմում հաղթանակ տանել: Այդ պատճառով ամերիկացիները սկսեցին ոչնչացնել ամեն ինչ եւ բոլորին` անխտիր: Պատերազմողների համար գոյություն չուներ ոչ ճակատային գիծ, ոչ կանոն: Կռվում էին նաև  կանանց ու երեխաների դեմ:

Պատերազմին զոհ գնաց 56 հազար ամերիկացի եւ 2 միլիոն վիետնամցի: Ահաբեկչություն ընդդեմ ահաբեկչության: Խոշտանգումները սովորական երեւույթ էին դարձել: Շատերն ուղղակի չէին հասկանում ինչ են անում:

Պատմում են, որ ամերիկացիները պոկում-հանում  էին վիետնամցի զինվորի սիրտն ու կտրում էին նրանց գլուխները:

Սա բազմաթիվ հանցագործություններից մեկն է, որը նկարահանվել է ժապավենի վրա, որը կայծակնային արագությամբ հայտնվեց աշխարհի առաջատար լվատվամիջոցների էկրաններին:

Միացյալ Նահանգները պատերազմում հաջողություններ ուներ` հատկապես օդային եւ ցամաքային պայքարում, բայց միեւնույն ժամանակ ամերիկյան հասարակությունը դեմ էր պատերազմին:

war_vietnam_13

Վիետնամի Պատերազմի սարսափը գուցե չավարտվեր,  եթե հարավցի գեներալը փողոցում ինքնադատաստանի չենթարկեր հյուսիսցի պարտիզանին եւ այդ ամենը տեղի չունենար համաշխարհային լրատվամիջոցների աչքի առաջ:

Հենց դա դարձավ Միացյալ Նահանգների գլխավոր դասը, որ դրան հաջորդող ԱՄՆ պատերազմներում ինֆորմացիան սկսեց հսկվել: Դոզավորված տեղեկատվությունն  այսօր դարձել է լոկալ պատերազմների սովորական զինատեսակը:

Գրել կարծիք