Ռազմաբժշկական դեսանտ. Նրանց շնորհիվ չմահացավ ապրիլյան պատերազմի ոչ մի վիրավոր

Ռազմաբժշկական դեսանտ. Նրանց շնորհիվ չմահացավ ապրիլյան պատերազմի ոչ մի վիրավոր

newmag-ը զրուցել է ապրիլի սկզբին վիրավորված զինվորականներին լիարժեք կյանքով ապրելու հույս նվիրած բժիշկների հետ:

Ապրիլյան քառօրյա պատերազմը ստուգեց առաջնագծի զգոնությունն ու թիկունքի ամրությունը: Հետևություններ արեցին բոլոր օղակները: Երբ հստակեցվում էր զոհերի վերջնական քանակը, բժիշկների մտքին վիրավորների կյանքը փրկելն էր:

bjishkner

Դիրքեր-Ստեփանակերտ-Երևան գծում բժշկական բանակը ներդրեց մասնագիտական ամբողջ ներուժը: Եվ հոսպիտալ հասած բոլոր վիրավորները փրկվեցին: Ռազմական բժշկի համար կարևոր է գիտական ռիսկի դիմելու ունակությունը, որոշումների ակնթարթային կայացումը:


Գայանե Հովհաննիսյան

Կենտրոնական կլինիկական զինվորական հոսպիտալի վերակենդանացման բաժանմունքի պետ, փոխգնդապետ

Gayane

Ապրիլի առաջին 10 օրերին 23 վիրավոր բաժանմունքով անցավ, չնայած ընդամենը 5 տեղ ունենք: Ապրիլի 2-ի երեկոյան հոսպիտալ տեղափոխեցին ծայրահեղ ծանր վիրավորներին: 3 զինվոր ունեինք, որոնք կյանքի ու մահվան սահմանագծին էին: Դավիթն, օրինակ, գլխի հատվածում լուրջ վնասվածքներ ուներ, Դանիելին վերջին պահին էին փրկել՝ հանելով դիակների միջից: Ամբողջ մարմինը բեկորային վնասվածքներով էր: Բայց հենց առաջին օրերից տղաների մոտ դրական փոփոխություններ եղան. երիտասարդ են, շատ արագ ապաքինվեցին: Մեր աշխատանքում կարևոր է արագ արձագանքը, ճիշտ որոշումը` վայրկյանների ընթացքում: Հենց ընդունման պահին չես հասկանա՝ ո´ր ուղղությամբ կընթանա վիրավորի վիճակը:

14 օր առանց հանգստի աշխատել ենք: Այնպիսի տեմպ էր, որ չեմ հիշում՝ որ օրը ինչով ենք զբաղվել: Մենք մեծ փորձ ենք կուտակել 22 տարիների ընթացքում: Գլխուղեղային, բեկորային, թե գնդակային վիրավորումներով զինվորները  հիմնականում մեզ մոտ են բուժվում, և գիտեինք՝ ինչպես է պետք օգնել: Իմ մասնագիտությունը ճակատագիր է դարձել՝  սխալվելու, հանգստանելու ժամանակ չունես, ուրիշի կյանքի գնով դա անել չես կարող: Պետք է օգտագործես նույնիսկ երեխաներիդ ու ընտանիքիդ համար պահած ժամանակը: Ապրիլի սկզբին երեխաներիս 14 օր չեմ տեսել կամ տեսել եմ, երբ քնած էին: Մի օր եկա` 11 տարեկան աղջիկս լաց էր լինում, կարոտել էր, նեղացել, ասաց՝ ես իմ մանկությունից ի՞նչ պիտի հասկանամ, եթե դու ինձ չես տեսնում, հետս չես լինում:

Ես Արցախից եմ: Բժշկական ֆակուլտետ ընդունվեցի 1988-ին, Շարժումն արդեն սկսվել էր: Ավարտեցի 1994-ին, երբ զինադադարը դեռ չէր կնքվել: Ստեփանակերտի հոսպիտալում աշխատանքի անցա: Երևան եմ տեղափոխվել, բայց Ստեփանակերտից չեմ հեռացել: ԼՂՀ մայրաքաղաքի հոսպիտալում բուժվող ամեն վիրավորի մասին գիտեմ, ծանոթ եմ բուժման վարմանը: Փորձում եմ օգտակար լինել, փորձս փոխանցել:


Քնարիկ Հարությունյան

Ավագ բուժքույր

qnarik

– Մահ չունեցանք. սա էր այդ օրերի ամենամեծ հրաշքը: 1994-ից եմ զինվորական հոսպիտալում: Այս բախման ընթացքում ամենացավալին այն էր, որ վիրավորները հիմնականում երիտասարդներն էին: Նայում ես դեմքին ու հասկանում, որ կյանք են խնդրում, հայացքը մնում է մեջդ, ուզում ես անպայման օգնել: Երբ 18-19 տարեկաններին տեսնում ես այդ վիճակում, ոչ մի ուրիշ բանի մասին չես մտածում, բացի նրանց ապաքինումից: Հենց այդ պատճառով էլ ապրիլի 2-ի երեկոյան՝ տուն գնալուց հետո միայն պարզեցի, որ ամուսինս առաջնագիծ է մեկնել 90-ականների պատերազմի ժամանակ վիրավորված ոտքով: 2-րդ կարգի հաշմանդամ է, ընդամենը 5 օրով է տուն եկել, ոտքը թարախակալել էր: Եկավ, բուժում ստացավ ու էլի մեկնեց, ասաց` չեմ կարող տանը նստել, որ 18 տարեկանները գնան: ԼՂՀ հարավային գոտում է: Տղաս էլ ռազմաբժշկականում է սովորում: Ինքն է հետո ինձ փոխարինելու, այլ տարբերակ չունենք: Առաջնագծի զինվորների կողքին ենք լինելու` մինչև պատերազմն ավարտվի:


Վահրամ Համբարձումյան

Նեյրովիրաբույժ

vahram

– Երևանի բարվոք վիճակից հայտնվեցինք էքստրեմալ պայմաններում: Շատ վիրավորներ կային, Մարտակերտի հիվանդանոցում էինք աշխատում: Շատ վնասվածքների մասին միայն կարդացել էինք, այնտեղ պրակտիկ կիրառեցինք մեր գիտելիքը: Առաջին բուժօգնություն էինք ցույց տալիս, ախտորոշում, հետո ուղարկում վիրահատության, եթե անհրաժեշտություն կար: Հիվանդանոցում երիտասարդ վիրավորներ էին: Մտածում էի` չեն դիմանա, բայց նրանք նույնիսկ տնքոց չէին հանում: Մի վիրավոր կար, անընդհատ ինչ-որ բան էր ասում: Բոլորին հետաքրքրում էր՝ ի՞նչ է ասում: Մոտեցա՝ ասում էր՝ ո՞նց են իմ երեխեքը: Չեմ կարող ասել` ինչ կոչում ուներ, կրտսեր սպայական կազմից էր, լրջորեն վիրավորվել էր ոտքը, բայց հանգիստ չէր նստում, զինվորներին չէր ուզում թողնել:

Առաջնագծից հեռու էինք, չէինք ընկալում, որ պատերազմ է, որ հնարավոր է ինչ-որ բան մեզ էլ պատահի, նույնիսկ երբ թնդանոթի ձայնի տակ էինք աշխատում, անօդաչու սարք էր հիվանդանոցի վրայով թռչում: Միայն երբ արդեն վերադառնում էինք, աջ կողմում հայկական դիրքերն էին, չէին երևում սարի վրա էին: Ձախ կողմում հարթավայր էր՝ հակառակորդն էր, մերոնք թնդանոթով հարվածում էին, ձախ կողմում ծուխ էր դուրս գալիս: Ասեցինք լավ է՝ մերոնք ճիշտ են խփում: Հանգիստ վերադարձանք:


Անդրանիկ Օհանյան

Ավագ վիրաբույժ

69-for-print-541– Որևէ վիրավոր զինվոր չմահացավ: Մենք՝ բժիշկներս էլ հաղթեցինք: Մարտակերտի հիվանդանոց գնալիս մտածում էինք` խառնաշփոթ է լինելու, դե` պատերազմ է: Բայց ամեն ինչ իր տեղում էր: Մեր ուսանողին հանդիպեցի: Ամեն ինչ կազմակերպել էին, օգնել առաջին վիրավորներին: Միակ բանը, որ չէին հասցնում՝ միջանցքի արյունը մաքրելն էր, ուղղակի տարիքով կանայք էին աշխատում: Ամենամեծ բարդությունը հասկանալն էր՝ ցավազրկել պե՞տք է վիրավորին, թե՞ ոչ. ցավը զսպում էին, ընդհանրապես չէին տնքում, ատամները սեղմած դիմանում էին: Ամենազարմանալին դա էր: Մտածում էի` երեխեք են, չեն դիմանա, բայց՝ ոչ: Մի զինվորի վիրակապում էի, անունը Տիգրան էր (տղայիս անունով), հայրաբար էի նրան մոտենում: Ձեռքը լուրջ վնասել էր: Տեսա` չդիմացա, ասացի ՝ «էս ի՜նչ խփել են խփել»: Ասաց՝ «Դոկտո՛ր, պանիկա մի´ դիր»: Մեր լացակումած հոգեվիճակն անցել է, հիմա հաղթանակած սերունդն էր կռվում: Վիրավոր զինվորին վիրակապում էի, իսկ նա ասում էր` «Կլինի՞ գնամ` հետո գամ: Ե՞րբ կարող եմ գնալ»:

Որպես բժիշկ շատ էի զարմացել նաև, թե ինչքան արագ են վերականգնվում մեր զինվորները: Օրինակ՝ մի վիրավոր ունեինք` հեռացրել էին երիկամը, անոթների մի մասը, գրեթե անգիտակից վիճակում տեղափոխել էին հոսպիտալ, բայց դրական տեղաշարժը շուտ եղավ, տեղափոխել ենք  Երևան, կազդուրվում է:

Այժմ միակ ցանկությունս է, որ էլ պատերազմ չտեսնենք: Մենք պատրաստ ենք, ընտանիքով բժիշկներ ենք, Տիգրանը՝ տղաս, և աղջիկս՝ Տաթևը,  կամավոր էին գրվել: Եթե շարունակվեր, իրենք էլ առաջնագիծ կգային: Պետք լինի` առաջնագծում կաշխատենք, բայց թող այդ առիթը չլինի:


Միքայել Մանուկյան

«Էրեբունի» ԲԿ գործադիր տնօրեն

miqayel

– Ապրիլի 2-ի առավոտյան Հարություն Քուշկյանից հրահանգ ստացա բժշկական մեծ թիմ կազմել Արցախ մեկնելու համար: Աշխատեցինք Մարտակերտի, Հադրութի ու Ստեփանակերտի հոսպիտալներում: Սկզբում, երբ տեղ հասանք, մեզ համար գործ չկար, տեղի բժիշկներն ամեն ինչ արել էին: Վերջին տարիներին արցախցի բժիշկները բարելավել են իրենց մասնագիտական որակները, մեզ մնում էր միայն օգնել: Քանի որ վիրավորների հոսքը մեծ էր, ամենակարևորը արագ կողմնորոշվելն էր, թե՝ ո´ր մեկին ո´ւր ուղարկել, ո´ր վիրավորը կարող է սպասել, իսկ ով` արագ օգնության կարիք ունի:

Մի բան է, որ Երևանում կարող ես որոշում կայացնել մի ժամում, կոլեգաների հետ խորհրդակցելով: Այնտեղ գալիս է զինվորը` տարբեր վիրավորումներով, և դու նախաձեռնող պիտի լինես, արագ օգնես:

Մենք կարողացանք լավ աշխատել, քանի որ ամեն ինչ կազմակերպված էր: Առաջնագիծ-Ստեփանակերտ-Երևան շղթայում բոլորն իրենց տեղում էին, գիտեին՝ երբ, ուր և ում որ մի հիվանդանոց տանել ու ինչ օգնություն ցույց տան: Շատ արագ ենք աշխատել, ու հաջողվեց վիրավորների կյանքը փրկել:

Մի  վիրավոր ունեինք՝ Վալերան, որին Մարտակերտում վիրահատեցին: Բերեցին Ստեփանակերտի հանրապետական հիվանդանոց, սիրտը կանգնեց: Բժիշկներով պայքարում էինք նրա կյանքի համար: Քուշկյանն ասաց` մերսե´ք սիրտը, չկանգնե´ք: Հիմա ողջ է, 4 վիրահատություն է տարել, ապաքինվում է:  

Մեզ ոգևորում էր մեր զինվորների ուժը: Աշխատանքի մեջ պատերազմը չէր տպավորվում: Միայն` երբ ընդմիջմանը դուրս էինք գալիս, տեսնում էինք ավտոմատով տղաներին ու նոր էինք հասկանում՝ ինչ է կատարվում: 

newmag #69 ապրիլ / մայիս

Գրել կարծիք