JOIN SIGNATURE CLUB 2027JOIN SIGNATURE CLUB 2027JOIN SIGNATURE CLUB 2027JOIN SIGNATURE CLUB 2027JOIN SIGNATURE CLUB 2027JOIN SIGNATURE CLUB 2027JOIN SIGNATURE CLUB 2027JOIN SIGNATURE CLUB 2027JOIN SIGNATURE CLUB 2027JOIN SIGNATURE CLUB 2027
Գլխավոր Լուրեր

Ի՞նչ պետք է անի լրագրողն ամեն օր. մեդիա-լայֆհաք Ան

Ի՞նչ պետք է անի լրագրողն ամեն օր. մեդիա-լայֆհաք Անդրեյ Լոշակից

Դուք երբևէ ունեցե՞լ եք լուսավոր մարդկանց պաշտամունք: Ոչ թե հոլիվուդյան աստղերի, որոնցով հիացել եք, ոչ թե կուռքերի, որոնց փորձել եք նմանվել, այլ պայծառ մարդկանց, որոնք Ձեզ հետաքրքիր են եղել իրենց աշխատանքով, իրենց կարիերայի վայրիվերումներով, իրենց որոշումներով: Իմ երիտասարդության տարիներին ահա այդպիսի դեմք էր ռուս հայտնի լրագրող Անդրեյ Լոշակը, որի աստղային ժամը իհարկե ռուսական НТВ հեռուստաընկերությամբ հեռարձակվող “Намедни” հաղորդման նրա պատրաստած սյուժեներն էին: Լոշակը հեռուստատեսությունում սկսել է աշխատել 23 տարեկանից: Նա НТВ-ում աշխատեց 15 տարի` 1995-2010 թվականներին, այդ ընթացքում որպես հեռուստատեսային լավագույն թղթակից ստանալով մի քանի մրցանակներ: Նա հայտնի է առաջին հերթին գրելու ինքնատիպ ոճով, երբ այնքան կարևոր չէ, թե ինչ ես գրում, որքան` թե ինչպես ես գրում: Ինչպես գրում էր, այդպես էլ խոսում էր: Ավելի ուշ, Լոշակի ոճն ու կարդալու ձևը կպատճենեն գրեթե բոլորը: 2010-ից Լոշակը մի քանի աշխատանքներ է փորձում` հիմնականում զբաղվելով վավերագրությամբ: 2016 թվականին, «Ավրորա» մրցանակաբաշխության ժամանակ ցուցադրված կարճ ֆիլմերը` մրցանակակիցների մասին, պատրաստել էր հենց Անդրեյը: Այս տարի նա մի քանի անգամ եկել է Հայաստան: Իր մի այցի ժամանակ էլ զրուցեցինք:
 Մենք զրույցը սկսեցինք` խոսելով ռուսական և ամերիկյան երկու կայքերի մասին. Мeduza.io, որը Lenta.ru-ի նախկին աշխատակազմն է պատրաստում, և Vox.com: Այս երկու կայքերն էլ ինքնատիպ են` լուրերը մատուցելու ոճի առումով: Նրանք երկուսն էլ ոչ միայն տեղեկացնում են, այլև շատ հաճախ բացատրում լուրերը:
- Սա ինչ-որ նոր, ընդհանուր միտո՞ւմ է: Ընթերցողն այնքան է հիմարացել, որ նրան ամեն ինչ բացատրելու կարի՞ք կա, թե՞սա ժամանակավոր, նորաձև ոճ է,- հարցրի Անդրեյին:
- Ինձ թվում է, որ մենք ապրում ենք ինֆորմացիոն հասարակության մեջ, մենք ասես ծանրաբեռնված ենք ինֆորմացիայով: Ավանդական աղբյուրներին ավելացել են սոցիալական կայքերը: Ամեն կողմից ահռելի քանակությամբ ինֆորմացիա ես ստանում և չես հասցնում այն ֆիլտրել, մշակել: Քո փոխարեն գործում է մեկ ուրիշը: Իմ կարծիքով, բոլոր մեդիաագրեգատորները ստեղծվել են, որ «այնտեղ» նստած խելացի մարդիկ ընտրեն կարևոր ինֆորմացիան և մեզ բացատրեն,- նկատում է Անդրեյը և շարունակում,- Meduza.io-ն ունի Шапито խորագիրը, որը բացատրում է լուրերը, մանրամասնում: Meduza.io-ն ունի ինֆորմացիան ընտրելու և մեկնաբանելու իր չեզոք ձևը, այն իր նորությունները մեկնաբանում է չափի մեջ` գումարելով ժամանակակից մոտեցում, հակիրճ ձևակերպում: Ինձ հատկապես դուր է գալիս այն փաստը, որ նրանք չեն մոռացել լոնգրիդը ( բառացի` երկար կարդալու տեքստ - հեղ.), որոնք գրում են հատուկ թղթակիցները: «Մեդուզայում» դրանով հիմա զբաղվում է «Աֆիշայի» նախկին գլխավոր խմբագիր Շուրիկ Գորբաչովը: Այդ ուղղությունը, կարծում եմ, արդեն վերելք է ապրում և կլինեն նոր օրիգինալ տեքստեր, քանի որ որակյալ տեքստերը հիմա քիչ են: Այդ ձևը երբեք չի հնանա, քանի որ մարդկանց միշտ էլ պետք են գալու որակյալ, խորիմաստ տեքստեր:
Ժամանակից համաշխարհային մամուլն անընդհատ գրում է լրագրության ճգնաժամի ու ինդուստրիալ պրոբլեմների մասին: The New York Times-ի «Կարծիքներ» բաժնում մի հրապարակում կար, ըստ որի ժամանակակից լրագրողը շատ ժամանակ է վատնում այնպիսի բաների վրա, որոնց համար չի վճարվում: Ասենք` որպես իր պարտականությունների անքակտելի մաս, նա պետք է Facebook-ում հրապարակի իր աշխատանքը, պատասխանի ընթերցողների մեկնաբանություններին, ակտիվ լինի Twitter-ում: Մեկ այլ հոդված New Yorker-ում քննարկում էր փորձագետների և պրոֆեսիոնալ լրագրողների ժամանակաշրջանի ավարտը, քանի որ ինֆորմացիայի առաջին աղբյուրները փոխվել են. այժմ մարդիկ կամ գուգլում են, այսինքն փնտրում Google-ում, կամ կարդում Wikipedia-ում: Ավելին, ԱՄՆ նախագահական ընտրությունների քարոզարշավից հետո Twitter-ը հայտարարեց, որ մարդիկ ավելի հակված են ընթերցել ոչ թե լրատվամիջոցների հոդվածներն, այլ բլոգերների գրածներն ու ուղղակի մարդկանց, որոնց վստահում են կամ հավատում: Այս առիթով մեդիազարգացումները ամենաանորոշն են. այստեղ չափազանց դժվար է կանխատեսել, թե ինչ կլինի:
- Վիդեոբլոգեր դառնալու համար հարկավոր է ինտերնետ և տեսախցիկ:  Յուրաքանչյուր ոք կարող է իր անունից նյութեր տեղադրել ինտերնետում: Կար ժամանակ, որ մարդկանց համար կուռք էին դառնում գրողները, ռոք-երաժիշտները, դերասանները, իսկ այժմ նրանց փոխարեն հանդես են գալիս վիդեոբլոգերը: Ասենք` մի սովորական տղա, ով ունի համակարգիչ և տեսախցիկ, և որի տեսանյութերին հետևում է 11 միլիոն մարդ: Պրոֆեսիոնալ լրագրողի համար դա անհեթեթ է: Ես հասկանում եմ, որ երիտասարդները բոլորովին այլ կերպ են ընկալում: Նրանց համար ավելի կարևոր է այն, ինչ խոսում և անում են այդ տղերքը: Բայց չեմ հասկանում՝ ի՞նչ ժամանակներ ենք մենք ապրելու, երբ բոլոր այս «սիրողականները»  դառնան պրոֆեսիոնալներ: Ինչի՞ դա կհանգեցնի, ինչպե՞ս կփոխվի ինֆորմացիայի օգտագործման կառուցվածքը. ես չգիտեմ: Մենք չգիտենք՝ ինչ է լինելու և այս բոլոր կանխագուշակությունները ինչի կհանգեցնեն, բայց ես համոզված եմ, որ խուճապի մեջ ընկնելու կարիք չկա, քանի որ հասարակությունը այնպիսին է, որ ամեն ինչ կհարթեցնի: Կլինի մտավորականության մի շերտ, որին պետք կլինի լուրջ վերլուծություն, և ի հայտ կգան նրանք. ովքեր կստեղծեն այդ բովանդակությունը: Մենք ոչ միայն պետք է հաշվի նստենք իրականության հետ, այլև պետք է գիտակցենք այն: Մտավորական շերտի այդ պահանջը միշտ կլինի: Այո, լրագրողներն այլևս աստվածներ չեն, բայց կինոաստղերը` նույնպես: Հիմա չկան մարդիկ, որոնք դառնում են կուռքեր:
Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների մեծ առաջընթացը գործիքներ տվեց բոլորին, և երկար տարիներ դրանք օգտագործվում են: Ես հեռացել եմ ֆեդերալ հեռուսատեսությունից և կարծում եմ, որ ճիշտ եմ վարվել, քանի որ ես շարունակելու էի պատրաստել ինչ-որ մանր նյութեր: Մինչդեռ հիմա իմ առջև դրված են բոլորովին այլ, նոր խնդիրներ: Ես շատ եմ ուզում ամեն ինչ հասցնել նվազագույնի, սովորում եմ մոնտաժել և նկարահանել, քանի որ հասկանում եմ, որ նկարահանող մեծ խմբերի կարիք այլևս չկա, հարկավոր չեն խոշոր գումարներ, միկրոֆոններով վազող մարդիկ և շատ-շատ ուրիշ բաներ, քանի որ արդեն ստեղծագործում ես ավտոմատացված: Vice TV-ն այդպես է աշխատում: Ես չեմ հասկանում, թե ինչպես են նրանք այդ կերպ պահպանում իրենց գոյությունը: Երևի աշխատողների մեծ մասն ունի այն եռանդն ու ոգին, որը հատուկ է լրագրողին: Ես ոչինչ չգիտեի ո՛չ Պակիստանում ստրկության, ո՛չ Կենտրոնական Աֆրիկայում կոնֆլիկտի, ո՛չ Ռուանդայում ցեղասպանության մասին: Այդ մասին ինձ պատմել են Vice TV-ում աշխատող տղաները՝ ամերիկացիներ, որոնք 2015թ.ից սկսած մեկնում են Բուրունդի, երկու ամիս շարունակ նստում են նկուղներում և ստեղծում են ֆանտաստիկ նյութեր: Իմ կարծիքով հրաշալի է:
Եվ իհարկե` նոր սերնդի մասին: Ժամանակակից հոգեբանության մեջ տարածվել է «Կոմֆորտի գոտի» արտահայտությունը, որ շատ հաճախ օգտագործում են նոր սերնդին նկարագրելու համար: Առանց հավակնության, առանց երկարատև պլանի ու առանց տագնապի` ահա հարմարավետության այն նոր սահմանը, որտեղ ապրում է նոր սերունդը՝ աշխատանք, աշխատանքից հետո` գարեջուր, հաճելի ժամանաց: Այլևս ոչ ոք չի երազում կորպորատիվ կարիերայի մասին: Ինչո՞ւ աշխատել Google-ում, եթե կարող ես հիմնել քո ընկերությունը, աշխատել այնքան, որքան պետք է: Ահա 21-րդ դարի սպառողը: Հիմա գլխավոր հարցը. մեդիան ինչպե՞ս է հասնելու հենց այդ լսարանին:
-Երբ փորձեր էի անում ինտերնետ-լրագրությունում և գլխավոր խմբագիր էի (Լոշակը երկու անգամ խմբագիր է աշխատել: 2011-ին ղեկավարել է “Esquire” ամսագրի ռուսական խմբագրությունը, 2015-16թթ. “Такие Дела” ռուսական պորտալը), մենք ստեղծեցինք շարք և սկսեցինք տարածել այն: Մենք հայտնաբերեցինք մի այսպիսի բան. գլխավոր էջով կայք է մուտք գործում օգտվողների միայն 0.5%-ը, 98%-ը մուտք է գործում սոցիալական կայքերից: Մարդիկ այլևս չեն ուզում «այսինչ ժամին միացնել սարքը և դիտել», ինչ-որ հրատարակության հերթագրվել և կարդալ: Նրանք մտնում են ֆեյսբուք, նայում են և` վերջ, չեն խորանում ոչնչի մեջ: Ամեն դեպքում ինձ դուր չի գալիս սոցիալական կայքերից մտնելը:
Ի՞նչպես դառնալ տաղանդավոր լրագրող.
Պետք է ուղղակի ունենալ տաղանդ: Չգիտեմ՝ ինչքան է արդարացի, բայց տաղանդն ի վերուստ է տրված. այն կա, կամ չկա: Ինչքան էլ փորձես, քո նյութերը չեն կարդա, եթե դու տաղանդավոր չես: Կա որոշակի հատկանիշների մի խումբ: Դու պետք է լինես շատ զգայուն այն ամենի նկատմամբ, ինչ կատարվում է շուրջդ: Պետք է որսաս բոլոր ազդանշանները, ժամանակի ոգին: Այս ամենի հետ պետք է քաջություն ունենաս:
Լրագրող դառնալու համար պետք է անձնվեր լինես, քանի որ միանգամից դրանով չես հարստանա, պետք է հստակ կողմնորոշվես: Պետք է հասկանաս՝ քո՞նն է, թե՞ ոչ: Առանց այս ամենի շուտ դուրս կմնաս այդ ուղուց: Երբ երիտասարդներն ինձ հարցնում են՝ ի՞նչ անել, ես ասում եմ, որ պետք է հստակ հասկանալ, զգալ, որ դա հենց քոնն է : Պատրա՞ստ ես գնալ մինչև վերջ: Եթե ոչ, ավելի լավ է այլ ուղի ընտրես:
Հիմա ավելի շատ մարդիկ կարող են լրագրող կոչվել, քան առաջ: Նախկինում լրագրող դառնալու համար պետք էր անպայման ինչ-որ բուհ ավարտել, ներկայացնել դիպլոմը, աշխատանքների ցանկը, և քեզ գուցե մի թերթի խմբագրությունում ընդունեին` փորձաշրջան անցնելու համար: Հիմա այս ամենը պարտադիր չէ, դու կարող ես դառնալ քաղաքացիական ակտիվիստ: Այդ ակտիվիզմը հիմա ընդգրկում է լրագրությունը, թեև դու ամեն դեպքում դառնում ես քարոզիչ: Այդ իմաստով, կրթությամբ, թե առանց` լրագրությունը կոչում է:

Ի՞նչ պետք է անի լրագրողն ամեն օր


Չգռեհկանալ: Այն սպանում է ամենալավը՝ տեքստը: Մեկ վատ համեմատություն կարող է փչացնել փայլուն հետաքննության իրական տպավորությունը: Ես այդպիսի դեպքեր գիտեմ:
Չպարտադրել սեփական կարծիքը: Հենց սկսում ես հեռուն գնացող քայլեր անել և պարտադրել քո տեսակետը` հատում ես թույլատրելիի սահմանը: Դու արդեն լրագրող չես, այլ ագիտատոր: Պետք է պարզապես պատմություն գտնել և մատուցել այն: Լրագրությունն ինքնարտահայտվելու անսահման հնարավորություններ է տալիս: Բայց պետք է ունենալ որոշակի եզրագիծ և դրանցից այն կողմ չանցնել:
Չաշխատել ինչ-որ մեկի շահերի համար: Պետք է միշտ զերծ մնալ այդ ամենից: Անհնար է գտնել մի լրատվամիջոց, որն  իրոք ինքնաֆինանսավորվում է: Ամեն դեպքում կա մի «աղբյուր»: Բայց հենց որ այդ «աղբյուրը» մտնում է ներքին քաղաքականության դաշտ, դա նշան է, որ պետք է թողնել այդ աշխատանքը:
Անկասկած կարդալ անգլերեն: Պետք է լինել միջազգային կոնտեքստում, անպայման պետք է ունենալ անգլերեն հրատարակություններ, քանի որ վերջին իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ մենք գտնվում ենք մեծամասշտաբ պատերազմի մեջ: Ես չգիտեմ, ինչպես պետք է վարվել, բայց անհնար է դրա մասին չմտածել:
Չհեռանալ ինֆորմացիոն կոնտեքստից: Ցավոք, դա ասես ծանր բեռ լինի: Երբեմն ես կարողանում եմ անջատվել դրանից, գրքեր եմ կարդում: Ինձ համար շատ դժվար է առանց դրանց, առանց մշակութային ժառանգության հետ շփվելու: Ես փնտրում եմ պատմական զուգահեռներ, ներդաշնակություն: Ռուսաստանում այդ զուգահեռները անցնում են միևնույն շրջանով: Հենց այդ պատճառով բոլորը, նաև ես, շատ վատ գիտենք Ռուսաստանի պատմությունը, եզրահանգումներ չենք անում: Իսկ դա շատ կարևոր է: Ապրելու և առաջ գնալու փոխարեն մենք վիրավորվում ենք միջազգային հանրությունից, մեզ պահում ենք ինչպես շատ ամբիցիոզ, բարդույթներով ծանրաբեռնված, անվստահ դեռահաս, որն ինքնաքննադատության ցանկություն ընդհանրապես չունի: Դա դեռ հասունություն չէ: Իմ կարծիքով, մշակութային հիմքը շատ կօգնի դրան: Մենք ունենք հզոր ռուսական գրականության և մշակույթի հսկայական պաշար: Հիմա ես կարդում եմ 30-ականների ռուսական հրապարակախոսությունը. այն ինձ նախկինում չէր հետաքրքրում: Ուզում եմ հասկանալ այդ տարիների տեռորի, խավարի պատճառը: Ամեն ինչ աստիճանաբար է եղել, և մարդիկ`անվերջ զիջումներ անելով ստեղծեցին այն չարիքը, որը կոչվում էր Ստալին: Միայն թվում է, թե Ստալինը միանգամից է դարձել բռնապետ: Եվ հիմա ես տեսնում եմ այդ զուգահեռները և շատ եմ վախենում դրանցից: Ես տեսնում եմ, որ մարդիկ առաջ են վազում: Վստահ չեմ, որ Պուտինը համաշխարհային պատերազմ է ցանկանում և այդպիսի պլան ունի: Բայց մարդիկ առաջ են վազում և Պուտինին նմանեցնում են Ստալինին:
Չհուսահատվել: Ինչ դժվարությունների էլ հանդիպես, ինչքան էլ ծայրահեղ հուսահատ և մարդկային դեմքը կորցրած լինեն մարդիկ, դա ուղղակի ոչինչ է այն բանի համեմատ, ինչի միջով անցնում են այդ մարդիկ: Դրանից դու դառնում ես մարդատյաց ու հոռետես: Իսկ այդ մարդիկ դեռ պահում են հավատը դեպի սերը, բարությունը: Եվ ի վերջո նրանք հաղթանակ են տանում` ամեն ինչ կլանած այս չարիքի դեմ: Մարդկային ոգու, ոգու ուժի և սիրո ուժի հաղթանակ: Հասկանալի է, որ եթե մարդիկ կհաղթեն, եթե պահպանեն սթափ և առողջ դատելու կարողությունը: Իսկ հուսալքությունը կլինի ամեն ինչի վերջը: Չկորցնել հույսը, հավատը` մարդկության հանդեպ. ահա ինչն է ամենակարևորը:

newmag #77

Տարածել