Զգում էի, որ ընթերցողի վրա ռումբ եմ գցում. հարցազրույց «Մաքրություն» բեսթսելերի հեղինակ Ջոնաթան Ֆրանզենի հետ

Զգում էի, որ ընթերցողի վրա ռումբ եմ գցում. հարցազրույց «Մաքրություն» բեսթսելերի հեղինակ Ջոնաթան Ֆրանզենի հետ

Ներկայացնում ենք Ամերիկայի գլխավոր գրողի` Ջոնաթան Ֆրանզենի հետ Սերգեյ Կումիշի հարցազրույցից հատված «Մաքրություն» վեպի, ընտանեկան հարաբերությունների, մարդկության ապագայի մասին:

_ Մի քանի տարի առաջ «Ինքնակենսագրական արձակի» մասին էսսեյում գրել էիք Էնդի Աբերանտ անունով կերպարի մասին, որը պետք է դառնար «Շտկումների» գլխավոր հերոսը, բայց հետո նրան ընդհանրապես չընդգրկեցիք սյուժեում: «Մաքրության» գլխավոր հերոսներից մեկի անունը Թոմ Աբերանտ է: Թոմն ու Էնդին շատ նման են նկարագրություններում` նույն մարդու երկու ինկարնացիա: Պատահական համընկնում չէ, այնպես չէ՞:

_ Այո, ամեն ինչ ճիշտ է: Սա պատմություն է, որը վաղուց էի ցանկանում պատմել, բայց ինձ չէր բավականացնում կյանքի փորձը, չէր հերիքում ինչ-որ կտրվածության զգացում: Մի քանի տարի ծախսեցի, որպեսզի «Շտկումները» վերածեմ Էնդի Աբերանտի մասին վեպի, չկարողացա: Փորձեցի նրան դարձնել «Ազատության» գլխավոր հերոսը, էլի չստացվեց: Բայց ինձ հետ էին դեռ Թոմ Աբերանտ կերպարի մասին նշումները, Էնդի անունը ինչ-որ պահից սկսել էր ինձ դուր չգալ: Այնտեղ մի տեսարան կա, բառացի առաջին դեմքով պատմված մի քանի էջ, որում խոսքը նախկին ամուսինների մասին է, որոնց միջև ամուսնալուծությունից հետո նորից սիրավեպ է սկսվում: Դեպքերը տեղի են ունենում Նյու Ջերսիում. Նրանք գնում են անտառ, սեքսով են զբաղվում ու ամեն կերպ իրար հունից հանում: Հետո էլի չգիտեի, թե ուր շրջեմ այս պատմությունը: Կարծես թե աշխատում էի ճիշտ ուղղությամբ: Բայց, երբ վերադարձա նյուջերսիական էջերին, ինձ դրանք բավականին ստացված թվացին: Հենց այդ խճճված, տանջալից ամուսնության մասին պատմությունն էլ դարձավ իմ  նոր գրքի  կենտրոնական սյուժեն: Կարծում եմ` ես հասունացել էի, հասել էի այն պահին, երբ կարող էի վերջապես գրել այդ մասին: Կտրվեցի իրականությունից, որպեսզի այդ ամբողջ պատմությունը բավականաչափ հետաքրքիր համարեմ ինձ համար:

_ «Մաքրությունը» մեծ, ծավալուն վեպ է: Ընթերցողը հնարավորություն չունի ուշքի գալ,  գտնել ինքն իրեն, ընդհանրապես ոչ մի վայրկյան հանգիստ չեք տալիս: Սա անողոք ու անկեղծ գիրք է, որը տեղ-տեղ վիրավորում է` պատճառելով գրեթե ֆիզիկական ցավ, տեղ-տեղ էլ վանում` առաջացնելով գրեթե ֆիզիոլոգիական զզվանք: Պետք է խոստովանեմ, երբ կարդացի այն, առաջին ցանկությունս էր ոչ թե հարցազրույց անել, այլ մի լավ հարբել Ձեզ հետ, նախընտրելի է լռության մեջ:

_ (Ծիծաղում է) Ես զգում էի, որ ընթերցողի վրա ռումբ եմ գցում: Մինչև այդ գիրքը գրելը, ես  գրողի 35 տարվա ճանապարհ եմ անցնել: Գիտեի, որ դաժան գիրք եմ գրում, որ ցավոտ, անհանգստացնող պատմություն եմ շարադրում: Պատճառներից մեկը, թե ինչու այդ վեպն այդպիսին ստեղծեցի, այն էր, որ ուզում էի ընթեցողին մաքսիմալ ներքաշել գրքի մեջ, բառացիորեն ստիպել թերթել էջը: Այո, ես ինձ հաշիվ էի տալիս, որ դաժան եմ վարվում:

_ «Մաքրությունը» կարելի է բաժանել երկու, բացարձակ իրարից տարբեր մասերի: Առաջինը նախորդում է  [le1o9n8a0rd] գլխին, երկրորդը` հաջորդում դրան: Սկզբում ռիթմիկ, ինտենսիվ սյուժե է, բազմաթիվ հանելուկներով ու անհավանական, բայց որոշակիորեն կանխատեսելի հանգուցալուծման ակնարկներով: Ինչ-որ առումով թրիլլեր է: Մեջտեղում ամեն ինչ կտրուկ փոխվում է, վերածվում էմոցիոնալ մսաղացի, ընտանեկան թրիլլերը, պարզվում է, ընտանեկան հորոր է: Սկսվում է ֆիրմային ֆրանզենական հարդքոր, որի համար շատերը Ձեզ սիրում են , շատերը` ատում: Եվ այդ արագընթաց կործանումն էլ տանում է մեզ վերջաբանին, որը ոչ մի կապ չունի սպասումների հետ:

_ Դա այն է, ինչի մասին խոսում էի: Ես ուզում էի գրել Թոմի ու Անաբելի պատմությունը: Հասկանում էի, որ բարդ սյուժե է, բայց  ի սկզբանե  գիրքը կառուցում էի որպես այդ ատոմային միջուկի կաղապար` շատ հզոր ատոմային միջուկի: [le1o9n8a0rd] գլուխը գրված է առաջին դեմքից` Թոմի անունից, և այդպես ամբողջովին առանձնանում է գրքի մյուս մասերից: Այն միայն ուղղակի խոսք չէ, այն կործանման, աղետի պատմություն է: Կա գնացք, նրան ամրացված են վագոններ, և այդ ամբողջությունն  ընթանում է չափազանց մեծ արագությամբ, դուք արդեն գիտեք` վթարն անխուսափելի է: Սպասումի աստիճանը ավելանում է: Մեծ վեպերում ամենաշատը սիրում եմ այն , որ դրանցում կարող ես այդպիսի հնարքներ անել` օգտագործել բազմաձայնություն, փոխել տոնայնությունն ու տեմբրը: Եվ ահա գիրքն արագընթաց գնացքի պես տանում է դեպի վերջաբան: Ինձ համար էլ վեպը երկու մասի է բաժանվում` Թոմի և Անաբելի պատմության և մնացած գլուխների:

_ Ձեր երեք վեպերում մեծ ուշադրություն եք դարձնում թեմայի, որում զուգահեռ գոյություն ունեն սերն ու ատելությունը, ծնող-երեխա հարաբերություններն են: «Ատելություն» բառն այս պարագայում կենտրոնական է: Օրինակ, «Ազատություն»-ում տեսարան կա, որտեղ Ջոուի անունով կերպարը լացում է մոր հանդեպ ատելության զգացումից: Ինիդը «Շտկումներ»-ից` ընտանիքի մայրը, որոշակի պահի ատում է ընդհանրապես ամեն ինչ, այդ թվում ընթերցողին: «Մաքրություն»-ում մայրերի հանդեպ ասված «ատելություն» բառը ամենից հաճախն է հանդիպում: Հայրերի հանդեպ Դուք բավականին լոյալ եք: Ինչո՞ւ է Ձեր վեպերում առաջին հերթին բաժին հասնում մայրերին:

_Ինձ մի փոքր անհարմար է պատասխանել, բայց ես էլ մորս հետ բարդ հարաբերություններ եմ ունեցել: Անգամ նրա կյանքի վերջին տարիներին, և որ ավելի վատ է, նրա մահից հետո որոշ ժամանակ անց էլ, ես չէի գիտակցում` որքան մեծ նշանակություն ուներ նա ինձ համար: Ես չափազանց ուշ սովորեցի անվերապահորեն նրան սիրել ու հիանալ նրանով: Եվ հիմա զգում եմ, որ պարտավոր եմ նման բաներին մեծ ուշադրություն դարձնել: Տեսեք, «Շտկումներ»-ում վերջին խոսքը Ինիդինն է: Ամենից շատ նա է փոխվում, քան այդ գրքում որևէ այլ կերպար: Պատին` «Ազատության» գլխավոր հերոսուհին սիրո և կարեկցանքի զգացումով է օժտված, թեկուզ և նրա սեփական երեխաները միշտ չէ, որ հասկանում են նրան: «Մաքրություն» գիրքն առհասարակ մայրերի մասին է: Պիպն այստեղ լրիվ հակառակ խնդիրն ունի. նա չափից դուրս շատ է սիրում մորը: Այլ հարց է, որ նրա մայրն ինչ-որ տեղ գերակատարել է իր մայրությունը, նա իր մասով խենթ է, բայց նրա ու դստեր միջև անվերապահ սեր է: Նույն իրավիճակն է Թոմի մոտ. ինչ-որ պահի նա պետք է ընտրի մոր և սիրած աղջկա միջև, շատ երիտասարդների պես նա ընտրում է աղջկան:Եվ կա նաև Անդրեասի մայրը: Այստեղ, համաձայն եմ, մի քիչ խտացրել եմ գույները: Թեպետ այստեղ առաջ եմ տանում նաև միտքը, որ նա իր տեսանկյունից որևէ վատ բան չի արել, որ հանգամանքների գերին է, այլ պարագայում գուցե նա այդպես չվարվեր: Բայց չենք կարող ասել, որ նա լավ մայր է: Այդ պատճառով Անդրեասի ատելությունն այդքան էլ աբսուրդ չէ, նա դրա համար պատճառ ունի: Այո, գրքում բոլոր մայրերը իրենց մասով ինչ-որ տեղ հրեշավոր են: Ինչ վերաբերում է նրան,թե ինչու եմ ես դրա վրա կենտրոնացած… /ծիծաղում է/ Ես Ջոնաթան Ֆրանզենի կենսագիրը չեմ, չեմ կարող այդ մասին դատել:

_ Ձեր վերջին երկու գրքերում գոնե մի կերպար կա, որը լրջորեն տարված է թռչուններով: Ով կարդացել է Ձեր էսսեները, գլխի կընկնի, որ դա Ձեր իսկ նախասիրությունն է: Դուք ուսումնասիրում եք թռչուններին, հետևում եք դրանց, մասնակցում եք վերացող թռչնատեսակների պահպանման ակցիաներին: Որտեղի՞ց  է այդ հետաքրքրությունը: Ինչո՞ւ հատկապես թռչունները:

_ Թռչուններով լրջորեն տարվեցի 15 տարի առաջ, երբ մայրս մահացավ: Ենթադրում եմ`  դա նաև այն պահից էր, երբ գիտակցեցի, որ երեխաներ չեմ ունենալու: Մեզնից յուրաքանչյուրն ունի չվատնած սիրո  պաշար, որը անհրաժեշտ է  տալ որևէ ձևով: Ես բավական ավանդական ընտանիքում եմ մեծացել, որտեղ մարդիկ ամուսնանում են, երեխա  ունենում, ուժերը ներդնում երեխաների մասին հոգ տանելու գործում: Ես հասկացա, որ կարիք ունեմ ծնողական սերս, հոգածությունս, ժամանակս ինչ-որ կերպ արտահայտելու… Այո, դեր խաղաց ծնողի կորուստը, նաև փաստը, որ երեխա չեմ կարող ունենալ: Այսինքն` իրական պատճառը ինչ-որ տեղ ենթագիտակցության մեջ է: Հիմա ես շատ ժամանակ եմ անցկանցում թռչուններին հետևելով կամ դրանց շրջապատում, որովհետև ես նրանց սիրում եմ, որովհետև նրանք հրաշալի են: Ինձ թվում է` Երկրի վրա երկու կարևոր իրադարձություն  է տեղի ունեցել` դինոզավրերի ստեղծվելը և homo sapiens-ի ի հայտ գալը: Որոշ դինոզավրեր հետագայում վերածվեցին թռչունների` տաքարյուն կենդանիների, որոնք կարողանում են թռչել: Նրանք երգում են և բներ հյուսում, նրանք անհավանական միգրացիաներ են անցնում: Ամենազարմանալի էակները Երկրի վրա, կարծում եմ, մարդիկ են և թռչունները:

_Հիմա երևի շատ անձնական հարց կհնչի: Բայց Դուք հենց նոր երկու անգամ այդ մասին նշեցիք: Երեխա չունենալը գիտակցվա՞ծ որոշում էր:

_ Հարցը իսկապես անձնական է: Պատասխանեմ մեջբերումներով: Առաջինը իմ ինքնակենսագրական գրքից է` «Անհարմարության զոնայից». «Միայն նրանից հետո, երբ լրացավ 44-ամյակս, այդ տարիքում էր հայրս, երբ ես ծնվեցի, ես սկսեցի հարց տալ ինքս ինձ. չափազանց շատ ցանկանալով ծնող դառնալ` ինչո՞ւ կյանքս կապեցի մի կնոջ հետ, որի անտարբեր վերաբերմունքը այդ հարցում պարզ էր հենց սկզբից: Նշանակու՞մ էր դա, որ ես երեխա եմ ուզում հենց նրանից, քանի որ շատ եմ սիրում նրան»: Ու մի մեջբերում էլ վերջերս The New Yorker-ում հրապարակված էսսեիցս. «Իրականությունն այն է, որ ամենամնայուն արարքը, որին ընդհանրապես ունակ է մարդը, ոչ միայն պայքարն է բնակլիմայական փոփոխությունների դեմ ու նաև կենսաբազմազանության պահպանման,  այլև երեխա չունենալը»: Վերջին մեջբերումը կարելի է համարել առաջինի տրամաբանական շարունակություն. չնայած երեխա չունենալու որոշումս անձնական պատճառներ ունի, ինձ հույս է տալիս միտքը, որ իմ արարքը լավ ազդեցություն կունենա շրջակա միջավայրի վրա…

_ «Մաքրության» հերոսները ժամանակ առ ժամանակ բավական վատատեսական կանխատեսումներ են անում քաղաքակրթության ու մեր մոլորակի ապագայի մասին: Գերբնակեցում, կլիմայի գլոբալ փոփոխություններ, հնարավոր ատոմային պատերազմ… Դուք անձամբ ինչպե՞ս եք պատկերացնում աշխարհի վերջը:

_ Գրքում հատված կա, որտեղ ընթերցողը ծանոթանում է Թոմի վարկածի հետ, թե ինչու մենք ծանուցումներ չենք ստանում արտերկրյա քաղաքակրթություններից: Այդ թեորիան այն մասին է, որ յուրաքնաչյուր բիոլոգիական տեսակ, որ օժտված է գիտկացությամբ, հասնելով զարգացման ինչ-որ փուլի` ստեղծում է ատոմային զենք, այդպես նորից ի հայտ եկած քաղաքակրթությունը ինքնաոչնչացվում է: Այդպիսի կոնցեպցիան, կարծում եմ, ուշադրության արժանի է: Հիմա  հատկապես դա ակնհայտ է մեր օրինակում. մեր բիոլոգիական տեսակը արդեն տեսակապես փոխել է, դեֆորմացրել է մոլորակը: Մենք փաստացի ոչնչացնում ենք էկոլոգիան: Եվ այստեղ դժվար է լավատես լինել: Ինձ թվում է` մարդիկ  փոխվում են ամենատարբեր տեխնոլոգիաների գերհագեցումից, որոնցով շաղկապված է ժամանակակից կյանքը իր բոլոր դրևսորումներում: Այստեղ էլ անհանգստանալու մեծ առիթ կա: Գրականությունն, օրինակ, չի վերապրի տեխնոլոգիաներով «պաշարված» ու տարված աշխարհում, և ինչպե՞ս չմտահոգվել: Գիտեք, ես ուրախ եմ,  որ էլ չեմ ապրի ևս 30 տարի մի աշխարհում, որտեղ չեն լինի իմ սիրելի մարդիկ, վայրերն ու իրերը, որ արդեն անցել եմ կյանքիս կեսից ավելին: Մենք դեռ ունենք ձեռք չտված էկոհամակարգեր: Դեռ կան մարդիկ, որոնք պատրաստ են ժամանակ ու էներգիա ծախսել բարդ գրքեր կարդալու վրա: Եվ առհասարակ երախտապարտ եմ նրա համար, թե երբ և որտեղ է ինձ բախտ վիճակվել ծնվել ու ապրել: Բայց այդ երախտապարտության զգացումը նաև ներծծված է վախով, որ  աշխարհը, ինչպիսին ես այն գիտեմ ու սիրում եմ, երկար չի դիմանա:

_«Մաքրությունում» Դուք  նաև մտորում եք հասարակության վրա ինտերնետի ազդեցության մասին, ցակացած տիպի ինֆորմացիայի հասանելիության մասին: Որքանով գիտեմ Դուք հավատացյալ մարդ չեք, բայց ինտերնետը Ձեր վեպում Ահեղ դատաստանի մետաֆորա է , երբ յուրաքանչյուր մարդու մեղքերը տեսանելի և հասանելի են:

_Մասամբ դա այդպես է: Ես ուղղակի մի փոքր լայն եմ վերցնում. հիմա տեխնոլոգիաները ընդհանարապես շատերի համար նոր կրոն են դարձել: Մարդիկ հավատում են տեխնոլոգիաներին, խոնարհվում դրանց առաջ, ինժեներական հրաշքներին վերաբերում են նույն ոգևորությամբ, ինչ եկեղեցական արարողակարգերին: Այո, Դուք ամեն ինչ ճիշտ եք նկատել:

Afisha Daily

Գրել կարծիք