#76. Նարինե Աբգարյան. «Վրա տվածի» սինդրոմը. արտագաղթած գրականություն

#76. Նարինե Աբգարյան. «Վրա տվածի» սինդրոմը. արտագաղթած գրականություն

Հարցազրույց ռուստաստանաբնակ գրող Նարինե Աբգարյանի հետ` ժամանակակից գրականության, Դովլաթովի, ու հայկական կոմպլեքսների մասին:

Դուք դեռ չե՞ք կարդացել Նարինե Աբգարյանին: Դուք չգիտե՞ք՝ ով է Նարինե Աբգարյանը: «Մոսկվան արցունքներին չի հավատում» ֆիլմի հերոսուհի Լյուդան կասեր. «Չէ՞ որ նրան ամբողջ Մոսկվան է… կարդում»: Եվ իսկապես, մոսկովյան բոմոնդն ու գրական շրջանակները զարմացած ու հիացած են 45-ամյա Նարինե Աբգարյանով: «Երկնքից երեք խնձոր ընկավ» պատմվածքի համար 2016 թվականին նա «Յասնայա Պոլյանա» ստացավ. սա Ռուսաստանում հեղինակություն վայելող գրական մրցանակ է: Ի դեպ, հեղինակը դափնու արժանացավ «XXI դար» և «Ընթերցողի ընտրություն» անվանակարգերում:

Նարինե Աբգարյանը ծնվել է Տավուշի մարզի Բերդ քաղաքում՝ բազմազավակ ընտանիքում: Ունի երեք քույր և եղբայր: Բրյուսովն ավարտելուց հետո` 93 թվականին, նա տեղափոխվում է Մոսկվա: Իր մոսկովյան առաջին տարիների մասին նա դովլաթովյան հումորով պատմում է «Վրա տվածը» («Понаехавшая») վիպակում: Ինչո՞վ է զբաղվել 1993-2010 թվականներին. ամուսնացել է, տղա ունեցել, ապա՝ բաժանվել: Նարինեի մասին սկսեցին խոսել 2010-ին, երբ լույս տեսավ նրա առաջին մանկական վիպակը` «Մանյունյան»: Հիմա Նարինեն արդեն բեսթսելերների հեղինակ է. նրան թարգմանում են մի քանի լեզուներով, նաև հայերեն:

Հետաքրքրական է, որ իր գործերից շատերում Նարինեն անթաքույց հաճույքով և սիրով գրում է իր ծագման, Հայաստանի մասին: Անհնար է չսիրել Նարինեի Հայաստանը: Ռուս գրաքննադատը նկատել էր, որ Նարինեն Հայաստանի համար ավելին է անում, քան մի քանի նախարարություններ:

Նարինեն 2016 թվականին այցելեց Հայաստան, դասախոսություններ կարդաց, եղավ Արցախում: Մեր զրույցը նրա գրական ֆենոմենի և ծրագրերի մասին է: Մեր զրույցը ռուսերեն է, որովհետև Նարինեն փոքր-ինչ դժվարանում է խոսել հայերեն:

Արտակ Ալեքսանյան – Նարինե՛, Դուք Մոսկվայում սուպերպոպուլյար եք: Կարո՞ղ եք բացատրել` որն է դրա գաղտնիքը:

Նարինե Աբգարյան – Եթե իմանայի, իհարկե, կասեի բոլորին, և բոլորը կդառնային գրողներ, կդառնային հայտնի: Ես կարող եմ միայն ենթադրել: Ինձ թվում է, որ գաղտնիքը հարգալից վերաբերմունքն է ընթերցողի և սոցցանցերում քեզ հետևողների հանդեպ: «Ֆեյսբուքում» էլ ինձ հետևողների հետ մշտապես շփվում եմ: Եթե նրանք ինձ ինչ-որ բան են գրում, հնարավորության դեպքում միշտ պատասխանում եմ: Եթե նույնիսկ հնարավոր չի լինում պատասխանել, ապա անպայման լայքում եմ մեկնաբանությունը: Հարգալից չէ անտեսել ընթերցողի կարծիքն ու մեկնաբանությունը, քանի որ նա ժամանակ է ծախսել, կարդացել է քո գրածը և իր ցանկություններն է գրել: Պարզապես չի կարելի անտեսել դա : Կարծում եմ` ինձ հայտնի դարձրեց և ճանաչում բերեց «Մանյունյան», որովհետև մեր խորհրդային մանկության մասին է ու միավորում է ամբողջ հետխորհրդային տարածքը: Կարծում եմ` այդ ստեղծագործության միջոցով ինձ սիրեցին և ճանաչեցին որպես մի փոքր ավելի երգիծական գրքերի հեղինակի:

Ա. Ա. – Այսօր կարելի՞ է վաստակել այն գրականությամբ, ինչ Դուք եք գրում:

Ն. Ա. – Հիմա, այո՛, արդեն կարելի է: Իհարկե, դրանք այնքան էլ մեծ գումարներ չեն, բայց դրանցով ապրել կարելի է: Հեղինակի համար շատ ավելի դժվար է ապրելու միջոց գտնելը ստեղծագործական առաջի՛ն տարիներին, երբ նոր է սկսում գրել: Հիմա, երբ հրատարակչությունները հետաքրքրված են ինձնով, նույնիսկ իրար հետ մրցակցության մեջ են: Ես ինձ ավելի լավ եմ զգում, քան 6 տարի առաջ:

Ա. Ա. – Դուք Ձեզ համարում եք հա՞յ գրող, որը ռուսերեն է ստեղծագործում, թե՞ ռուս հեղինակ:

Ն. Ա. – Երկուսն էլ հաճելի է լինել՝ թե՛ ռուս գրող և թե՛ հայ: Օրինակ` Ռուսաստանում ինձ անվանում են հայկական ծագմամբ ռուս գրող` հավանաբար նկատի ունենալով, որ ես, այնուամենայնիվ, գրում եմ ռուսերեն: Բայց ես, իհարկե, հայ եմ: Ես շատ ուրախ եմ, որ իմ գրքերի թեմատիկան հայկական է, կարդում են ռուսախոսները, կարդում են ֆրանսիացիները, կարդում են բուլղարացիները: Հիմա իմ գրքերը թարգմանվում են տարբեր լեզուներով: Շատ հաճելի է: Ես իմ ազգի ներկայացուցիչն եմ: 

Ա. Ա. – «Վրա տվածը» կարդալուց հետո յուրահատուկ բնորոշում եմ գտել Ձեզ համար: Երբ ինձ հարցնում են` ո՞վ է Աբգարյանը, ասում եմ` Դովլաթովն է՝ շրջազգեստով:

Ն. Ա. – Օօ՜, դա ինձ համար շատ մեծ կոմպլիմենտ էր: Իրականում «Վրա տվածն» իմ աննկարագրելի  ամոթն է: Երբ ես գրում էի այդ գիրքը, չէի պատկերացնում և չէի ենթադրում, որ այնտեղ կլինեն ցենզուրայից դուրս այդքան արտահայտություններ: Երբ կարդում էի ձեռագիրը, կարծես ամեն ինչ նորմալ էր: Բայց երբ լույս տեսավ գիրքը, և ես կարդացի տպագիրը, կարծես արթնացան իմ հայկական արմատները, և ես ասացի` ա՛յ Նարինե, ի՜նչ ես արել: Ես ահավոր ամաչում էի: Կարծում եմ, որ այնտեղ ցենզուրայից դուրս լեքսիկոնը շատ է: Բայց երբ հերթական հրատարակության ժամանակ խմբագրի հետ որոշեցինք մի փոքր կարգի բերել լեզուն, հասկացանք, որ երկխոսությունները կորցնում են իրենց համն ու հոտը: Հումորն անհետանում է: Ստիպված եղանք նշել, որ գիրքը նախատեսված է 18-ից բարձր ընթերցողի համար: Ես ընդամենը ուզում էի 90-ականները ներկայացնել այնպիսին, ինչպիսին եղել են իրականում:

Ա. Ա. – Այդ գիրքն ինքնակենսագրակա՞ն է, թե՞…

Ն. Ա. – Ամբողջովին դոկումենտալ է:

Ա. Ա. – Մտածո՞ւմ եք մեկ այլ պատմությամբ շարունակել «Վրա տվածը»:

Ն.Ա. – Ո՛չ, հիմա բանակցություններ են ընթանում մի հեռուստաընկերության հետ: Հնարավոր է, որ գրքի հիման վրա սերիալ նկարահանվի: Կարծում եմ` հետաքրքիր ու զվարճալի սերիալ կստացվի: Դրա հետ կապված այլ պլաններ չկան: Ես արդեն անցել եմ այդ թեմատիկայից: Հիմա գրում եմ այլ ուղղվածությամբ գրքեր: Կարծում եմ, որ ավելի հասունացել եմ, և նույնիսկ այն զավեշտալի պատմվածքները, որ կան վերջին իմ ժողովածուում, էապես տարբերվում են «Վրա տվածից»:

Ա. Ա. – Վերջին գիրքը կոչվում է ‹‹Երկնքից 3 խնձոր ընկավ››:

Ն. Ա. – Վերջին գիրքը կոչվում է ‹‹Զուլալի››: Պատմվածքների ժողովածու է: Իսկ, ա՛յ, «Երկնքից 3 խնձոր ընկավ» պատմվածքը վերջինն է այս ժողովածուում և հայտնվել է «Յասնայա Պոլյանա» մրցույթի եզրափակիչ փուլում, ինչն ինձ համար անչափ հաճելի է: Իսկապես անսպասելի էր ինձ համար:

Ա. Ա. – Ասում են` ֆավորիտների մեջ է (հարցազրույցի ժամանակ դեռ հայտնի չէր` Նարինեն կստանա՞ մրցանակը, թե՞ ոչ – հեղ.)

Ն. Ա. – Իրականում ես չեմ հավատում, որ այդ մրցանակն ինձ բաժին կհասնի: Ավելի արժանավորները կան: Բայց արդեն արդյունք է, որ այն եզրափակիչ փուլ է հասել: Գիրքը հայկական է: Ես կարդացել եմ ժյուրիի անդամների արձագանքը: Շատ հաճելի էր, որ նրանք առանձնացնում էին հայկական գյուղի պատկերումը, գեղեցիկ ռուսերեն լեզուն, որ այն լիովին տոլստոյական գրականություն է: Ի դեպ, իմ հերոսուհին կարդում է ‹‹Աննա Կարենինան›› և նեղանում Տոլստոյից: Նա գրադարանավար է և Տոլստոյի գրքերը տեղափոխում է ներքևի գրադարակներ:

Ա. Ա. – Ինչ որ նոր ուղղություն կա ռուս գրականության մեջ, որը նման է չեխովյան տեխնիկային: Սկսած Դովլաթովից.  չգիտեմ` Դուք կարդացե՞լ եք Դովլաթով…

Ն. Ա. – Ես պաշտում եմ նրան, նա իմ կուռքն է

Ա. Ա. – Ասացե՛ք, խնդրեմ, ո՞րն էր Դովլաթովի հաջողության գաղտնիքը, ինչո՞ւ է նա մինչև հիմա ակտուալ: Ռուսաստանում կրկնվո՞ւմ է դովլաթովյան իրականությունը, թե՞ ուղղակի լավ, ճաշակով և հումորով համեմված գրականություն է:

Ն. Ա. – Դովլաթովը ճանաչված էր և՛ 90-ականներին, և՛ 2000-ականներին, և՛ այսօր: Կարծում եմ` հավերժ ճանաչված կլինի: Հեղինակներ կան, որոնք կարողանում են դիպչել ընթերցողի սրտին: Նա հենց այդպիսին է: Նա շատ էլեգանտ է, սիրալիր, համեստ: Իր ցավի, իր երջանկության մեջ հմայիչ: Նա սփոփելու բացառիկ տաղանդով էր օժտված: Նա մարդ էր, որը կարողանում էր ընթերցողի ներաշխարհը թափանցել՝ առանց նրան անհանգստացնելու, առանց մարդու ցավին, վշտին դիպչելու: Դրա համար էլ նրան սիրում են:

Ա. Ա. – Գեղարվեստական գրականության մեջ ինչի՞ մասին է պետք գրել այսօր: Ի՞նչ խնդիր պետք է լուծի ժամանակակից գրողը, որ նրան նկատեն, ճանաչեն: Գրախանութներում այսօր շատ հեղինակներ կան. ինչպե՞ս կողմնորոշվել, ի՞նչ կարդալ:

Ն. Ա. – Ինձ թվում է` գրականությունը, ինչպես և կինոարվեստը, իրավիճակ է: Հենց որ հեղինակը, ռեժիսորը սկում են խաղալ հանդիսատեսի հետ, արվեստն անմիջապես ավարտվում է: Գրողը պետք է մնա իր դերում: Կարևոր է նաև ինքնագրաքննությունը: Օրինակ` ինձ հաճախ են հարցնում` կա՞ն թեմաներ, որոնց մասին չեք գրում: Ասում եմ` այո՛, որովհետև այդ թեմաները կարող են վիրավորել հայկական իրականությունը: Դա հենց ինքնագրաքննությունն է, իմ ազգի նկատմամբ պատասխանատվությունը: Ինձ թվում է` հեղինակը միայն այն ժամանակ է հաջողության հասնում, երբ լսում է միայն իրեն: Հազվադեպ են հիմա այն հեղինակները, ովքեր հետևում են այս սկզբունքին: Հազվադեպ են դեպքերը, որ այս սկզբունքից շեղվելով՝ գրողը հաջողության է հասնում: Հաճախ հեղինակները փորձում են ուշադրություն գրավելու համար ընտրել այնպիսի թեմաներ, որոնք ակտուալ են տվյալ պահին, և դրանով էլ ոչնչացնում են արվեստը: Ես հնարավորություն եմ ունեցել նայել «Ոսկե ծիրան» փառատոնին ներկայացված «Բարի լույս» ֆիլմը, որտեղ ակտուալ թեմա է քննարկվում: Երիտասարդը  կարող է մեկնել արտասահման, բայց շարունակում է մնալ Հայաստանում: Ինձ թվում է՝ ֆիլմի ռեժիսորը կարողացել «բռնել» նպատակակետը, բայց նաև չնյարդայնացնել: Ի դեպ, ֆիլմում ներկայացված էր այն Երևանը, որը ես արդեն մոռացել էի, հուշերիս միջից ուղղակի ջնջվել էր այդ Երևանը: Ես մեծ կարոտ ապրեցի այդ ֆիլմից: Ինձ թվում է` հանդիսատեսը լավ արվեստը շատ հեշտ տարբերում է վատից: Ուստի կարծում եմ, որ ցանկացած արվեստի հաջողության գրավականն անկեղծությունն է:

Ա. Ա. – Ի՞նչ կարելի է անել, որ հայ գրողները ևս ճանաչում ձեռք բերեն: Հիշենք մեր հայտնի գրողներին, ովքեր տպագրվել են մեծ տիրաժներով, ստացել են գրական մրցանակներ. Սարոյանը գրում էր անգլերեն, Դովլաթովը գրում էր ռուսերեն, Մարիամ Պետրոսյանը ևս ռուսերեն է գրում, Դուք` նույնպես: Խնդիրը հայալեզու գրականության շուկայի փոքրությո՞ւնն է: Պետք է մեծ աշխարհի լեզուներո՞վ գրել աշխարհում ճանաչելի դառնալու համար:

Ն. Ա. – Ցավոք, Հայաստանում գրահրատարակչությունը ծանր վիճակում է:

Ա. Ա. – Ես կասեի` մեռնող:

Ն. Ա. – Կա՛մ պետությունն ինչոր կերպ պետք է օգնի, կա՛մ մեկ այլ ելք պետք է գտնվի: Ի դեպ, ես ինքս բախվեցի այդ ոլորտի խնդիրներին, երբ Արսեն Աղաջանյանը որոշեց իմ գիրքը տպագրել հայերեն (ինչի համար ես անչափ ուրախ էի): Սակայն պարզվեց, որ հրատարակչությունը պատրաստ չէ գիրքը տպագրել իր հաշվին: Մի գիրք, որը բավական ճանաչված էր, նույնիսկ երաշխավորված էր նրա վաճառքը: Ես երբեք նման վիճակում չէի հայտվել: Ինձ նույնիսկ հոնորար են վճարում իմ գրքերը տպագրելու համար: Մյուս կողմից` Մարիամ Պետրոսյանը հրաշքով է հասել ընթերցողին՝ շնորհիվ այն բանի, որ մի անգամ կարդացել են նրա ստեղծագործությունը: Ես էլ տպագրվեցի, որովհետև բախտի բերմամբ մի անգամ խմբագիրը կարդացել էր իմ ստեղծագործություններն ամսագրում և որոշել էր, որ դա կարելի է հրատարակել: Մեզ մոտ միայն Մարիամ Պետրոսյանը չէ: Ունենք նաև այլ հրաշալի ռուսաստանյան հայ գրողներ` Անդրեյ Աստվածատուրովը, որը ևս տպագրվում է Ռուսաստանում, Կարինե Հարությունովան, որն ապրում է Ուկրաինայում, մանկագիր Արտուր Գիվարգիզովը հրաշալի բանաստեղծություններ ունի: Իրականում մենք գրողներ շատ ունենք: Ես սկսնակ հայ գրողներին միշտ խորհուրդ եմ տալիս մասնակցել «Рукопись года» մրցույթին, որը հենց սկսնակ գրողների համար է: Ես ճանաչում եմ այդ մրցույթի ժյուրիի անդամներին: Վստահորեն կարող եմ ասել, որ նրանք կարդում են ներկայացված ստեղծագործությունները: Եթե արժանավոր եք, նրանք Ձեր ստեղծագործությունները տպագրում են ռուսական հրատարակչություններում 2000 տպաքանակով: Սա բացառիկ օբյեկտիվ մրցույթ է և հրաշալի հնարավորություն:

Ա. Ա. – Դուք կարդում եք տպագրվա՞ծ գիրքը:

Ն.Ա. – Ես այնքա՜ն պահպանողական եմ այդ հարցում: Ես պետք է գրքով պառկեմ, այն սեղմեմ կրծքիս, դրա համար էլ իմ տանն այնքա՜ն շատ գրքեր կան:

Ա. Ա. – Ըստ Ձեզ՝ ժամանակակից գրողը տարեկան քանի՞ գիրք պետք է գրի:

Ն. Ա. – Դա կախված է արագությունից, աշխատունակությունից, բայց կարծում եմ, որ չարժե մեկ- մեկուկես տարում մեկ գրքից ավելի գրել: Ամեն դեպքում ծանր աշխատանք է, և գրողը դժվար թե կարողանա ավելի կարճ ժամանակում որևէ արժեքավոր բան ստեղծել: Եթե տեսնեք մի գրողի, որը, հանգիստ նստած, պատմում է մուսայի և այլևայլ բաների մասին, իմացե՛ք, որ նա շառլատան է:

Ա. Ա. – Բեռնար Վերբերն ասել է, որ գրողի գործը մասնագիտություն է, հստակ գրաֆիկով աշխատանք: Ասենք` առավոտյան 7-ին արթնանում ես և 8-ից մինչև 11-ը պետք է գրես: Դուք է՞լ եք այդպես աշխատում:

Ն. Ա. – Հաստատ այդպես է, այլ կերպ չի էլ կարող լինել: Դու քեզ ստիպում ես առավոտյան արթնանալ, նստել համակարգչի առջև` անկախ նրանից, թե դու ինչպես ես քեզ զգում: Կարևորը` ներշնչանքի աղբյուր ունես: Դու պե՛տք է աշխատես օրը 5-6 ժամ, պետք է նստես տեքստի առջև: Երեկ գրածդ մի քանի թերթը վաղը գուցե դեն նետես, բայց պետք է աշխատես: Բավական ծանր աշխատանք է: Միայն մտավոր աշխատանք չէ, նաև ֆիզիկական աշխատանք է, ներքին կռիվների արդյունք: Երբ սկսում ես գիրք գրել, սկիզբը հեշտ է ստացվում, որովհետև ամեն ինչ նոր է, հետաքրքիր է: Բայց գալիս է մի պահ, որ ատում ես տեքստը, նա էլ՝ քեզ: Այստեղ առաջ է գալիս ներքին պայքարը: Հիմա ես աշխատում եմ պատերազմի թեմայով մի պատմվածքի վրա: Տանջալից աշխատանք է: Տեքստի դիմաց նստած՝ լաց եմ լինում, այլ տարբերակ չկա: Դու պետք է այդ տեքստն անցկացնես քո միջով, որպեսզի այն կեղծ չլինի: Դա ոչ միայն հոգեպես, այլև ֆիզիկապես էլ է դժվար: Ես հիմա դրա համար էլ եկել եմ Հայաստան, որպեսզի Բերդում մի քիչ հանգստանամ: Այն իմ ծննդավայրն է: Մեղմ ասած` շատ յուրօրինակ մանկություն եմ ունեցել այնտեղ:

Ա. Ա. – Խնդրում եմ` մի փոքր պատմեք Ռուսաստանի մասին: Շովինիզմի դրսևորումներ են հանդիպում ամենաանսպասելի վայրերում: Դուք սրան բախվե՞լ եք:

Ն. Ա. – Իհարկե, բախվել եմ այդ խնդրին:

Ա. Ա. – Եվ դա մինչև հիմա կա՞:

Ն. Ա. – Իհարկե, դեռ կա: Հայաստանում էլ կա: Նույնը Ռուսաստանում է: Հատկապես զավեշտալի էր, որ մի անգամ մեկն ասաց. «Նա՛րկա, դու այնքան լավն ես, կարծես ռուս լինես, չես ասի, որ հայ ես»: Շովինի՞զմ է, թե՞ չէ: Սակայն նրանք դա չեն ընկալում որպես շովինիզմ, այլ ընկալում են որպես կոմպլիմենտ: Բայց ես նման բաներին ըմբռնումով եմ մոտենում: Ես շատ մտերիմ ռուս ընկերներ ունեմ:

Ա. Ա. – Դուք հիմա Ձեզ մոսկվացի՞ եք համարում: Մոսկվայում մինչև հիմա Դուք Ձեզ հյո՞ւր եք զգում, թե՞ այն արդեն երկրորդ հայրենիք է, որտեղ աշխատում եք:

Ն. Ա. – Ցավոք, ես չեմ կարողանում հասկանալ «երկրորդ հայրենիք» արտահայտությունը: Ես մի հայրենիք ունեմ: Իմ հայրենիքը հստակ աշխարհագրական տարածք ունի. Բերդն է: Ես Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի եմ, դրա համար ես չունեմ հարցը` որն է իմ հայրենիքը: Ես անսահման սիրում եմ Մոսկվան, որովհետև ես չէի գրի իմ գրքերը, եթե ես չգնայի Մոսկվա: Իմ բոլոր գրքերը գրվել են հայրենիքի, ընտանիքի, հարազատների, տան մեծ կարոտից: Իմ տղան է Մոսկվայում ծնվել, նրա համար է Ռուսաստանը հայրենիք: Առհասարակ տարբերակում են մեծ և փոքր հայրենիքները: Փոքր հայրենիքն այն է, որտեղ ծնվել ես, մեծը՝ որտեղ ապրում ես: Իմը հակառակն է. մեծն այնտեղ է, որտեղ ծնվել եմ, իսկ փոքր հայրենիքը՝ որտեղ ապրում եմ, հատկապես որ ես նախատեսում եմ ի վերջո վերադառնալ հայրենիք:

Ա. Ա. – Նյու Յորքում 8 տարի առաջ հանդիպեցի մի կնոջ, որը ծնունդով Գյումրիից էր: Նա 88-ի երկրաշարժից հետո, որի ժամանակ կորցրել էր ամուսնուն և 2 որդիներին, ողջ մնացած միակ որդու հետ եկել էր Նյու Յորք՝ վերականգնողական բուժման համար: Այդ կինը կորցրել էր ձեռքը: Բարձր վարձատրվող հոգեբան էր, աշխատում էր միայն միլիոնատերերի հետ: Երբ ինտերվյու էի վերցնում, նա պատմեց, որ շատ բարդ կյանք է ունեցել, տեղափոխվելուց հետո սովորել է, հանձնել քննություններ, ստացել հոգեբանի լիցենզիա, մի խոսքով, կարողացել է գտնել իրեն, դարձել է շատ հաջողակ հոգեբան: Հարցրեցի, թե կարողացե՞լ է գտնել իր տունը Նյու Յորքում: Ասաց, որ Հայաստանում մարդը ազատ ժամանակ շատ ունի ինքնավերլուծության համար, իսկ Նյու Յորքում  դրա ժամանակը չկա: Նրա համար Նյու Յորքն այդ մտքերից խուսափելու լավ տարբերակ էր, և կարծում էր, որ ինքն այդ հարցերի մասին կմտածի 30-40 տարի հետո: Նա բացատրեց, թե ինչու են հայերին գրավում մեծ քաղաքները: Ասաց, որ դրանք այնպիսի ռիթմ ունեն, որ ինքնազննության ժամանակ չի մնում. ահա ինչու հայերը հաջողում են մեծ քաղաքներում: Ձեզ համար է՞լ է նույնը՝ մեծ քաղաք, մեծ պահանջներ, ուստի  ժամանակ չի մնում մտածելու, թե ով եք, ինչ եք անում. կապրեք, հետո մնացածը կտեսնեք:

Ն. Ա. – Գիտե՞ք, դա շատ հետաքրքիր տեսակետ է: Ես երբեք այդ մասին չէի մտածել, բայց այն ինձ շատ դուր եկավ: Ընդհանրապես հայը հակասությունների շնորհիվ վերապրող ազգ է: Զարմանալի բան է, չէ՞: Քո առաջ դրվում են անհաղթահարելի խնդիրներ, և դու սկսում ես մրջյունի նման աշխատել, պայքարել: Ես գիտեմ շատ հայերի, որոնք հայրենիքից դուրս ավելի մեծ արդյունքներ են գրանցում, քան հայրենիքում: Հնարավոր է՝ դա պայմանավորված է հենց նրանով, որ նրանք անընդհատ աշխատում են, չեն կենտրոնանում ինքնաքննադատության վրա: Ընդհանրապես քո հայրենիքը, քո երկիրը ճիշտ ընկալելու համար պետք է որոշ ժամանակ ապրես դրսում, պետք է տեսնես, որ մյուս երկրներում էլ սովորական մարդիկ են, նրանք էլ են սիրում իրենց երեխաներին, ինչպես մենք, նրանք էլ ունեն նմանատիպ պատմություն, արժեքներ: Պետք է վարժվել սեփական անձի հանդեպ քննադատական, ինքնաքննադատական, նույնիսկ հեգնական վերաբերմունքի: Մինչդեռ հայերը շատ են կենտրոնացած իրենց վրա, շատ մեծ կարծիք ունեն իրենց մասին: Այն ժամանակ, երբ մենք սովորենք մեզ ադեկվատ ընդունել, գուցե կարողանանք հաջողությունների հասնել նաև մեր երկրում:

Ա. Ա. – Երբ երկար ժամանակ գտնվում ես արտասահմանում կամ շատ ճանապարհորդում ես և լինում ես բազմամշակութային երկրներում` Ֆրանսիայում, Անգլիայում, շատ բան վերագնահատում ես: Ես շոկ ապրեցի 28-29 տարեկանում, երբ պարզեցի, որ Հայաստանը հետամնաց երկիր է, թեև հայերն իրենց համարում են համաշխարհային մշակույթի հետ շատ սերտ կապերով կապված ժողովուրդ: Թվում է` ունենք ինտերնետ, ցանկացած հեղինակ հասանելի է, ցանկացած ինֆորմացիա հասանելի է, դու կարող ես վիրտուալ տիրույթով գնալ «Լուվր», «Էրմիտաժ», բայց հասարակությունը մինչև հիմա կոմպլեքսավորված է, ոչինչ չի անում և հպարտանում է անցյալով:

Ն. Ա. – Իրոք, աղետ է, որ մենք ոչինչ չենք անում: Գումարած ներքին խնդիրները, կոռուպցիան… Մի կողմ թողնենք քաղաքականությունը: Ցանկացած մինուս հնարավոր է պլյուսի վերածել: Կարելի է լինել հրաշալի գավառական երկիր, որտեղ մարդիկ կարող են հանգստանալ աղմկոտ ու մեծ քաղաքներից, այստեղ կարող են լինել հրաշալի էկոգյուղեր: Ես գավառում ծնված մարդ եմ, գիտեմ` ինչ են կարասը, տնական գինին, հացը, պլեճը, գիտեմ նորմալ սննդի արժեքը և ցանկանում եմ Հայաստանը տեսնել որպես դրախտ, որտեղ մարդիկ կգան ու կհանգստանան: Իմ գրող ընկերը գնում է Ադրբեջան, Վրաստան, հետո լինում է Հայաստանում ու ինձ հարցնում է.  «Ես կարդացել եմ, որ Երևանը Հռոմից մեծ է 31 տարով: Բայց հին քաղաք չունեք: Ինչո՞ւ»: Ես պատասխան չունեմ: Ես ցավում եմ` տեսնելով Երևանն այսպիսին: Ավելի լավ կլիներ՝ այն մնար հին, փոքրիկ, բայց միաժամանակ սքանչելի: Գոնե կարելի էր կենտրոնը պահպանել այնպիսին, ինչպիսին կար: Ես շրջել եմ Երևանի կենտրոնով, փնտրել եմ փոքրիկ, հին բակեր, բայց դրանք չկան:

Ա. Ա. – 1960-ականներին եվրոպական, ամերիկյան կինոարվեստում և ընդհանրապես համաշխարհային մշակույթի հիմքում կին-տղամարդ հարաբերություններն էին: Եվրոպական նեոռոմանիստները 60-ականներին գրում էին հեմինգուեյյան հերոսների մասին, որոնք տարօրինակ էին, խենթ: 70-ականները կիսաստվածների ժամանակն էին. գեղեցկուհիներ Սոֆի Լորեն, Ջինա Լոլոբրիջիդա, Էլիզաբեթ Թեյլոր, նաև ապոլոնյան գեղեցկությամբ տղամարդիկ: 80-ականները ես անվանում եմ սուպերհերոսների ժամանակաշրջան: 2000-ականներին մոդայիկ դարձան սովորական մարդիկ: Նույնը նաև գրականության մե՞ջ է: «Վրա տվածը» հաջողություն ունեցավ, որովհետև «հրաշք աղջկա» կամ վունդերկինդի մասի՞ն չէր պատմությունը, այլ սովորական, ռեալ մարդկանց, ովքեր ապրում են Մոսկվայում: Դա համաշխարհայի՞ն տենդենց է:

Ն. Ա. – Կարծում եմ՝ իմ «Երկնքից 3 խնձոր ընկավ»-ը բավական գերազանցում է «Վրա տվածին»: Ես չէի ասի, որ հիմա սովորական մարդկանց ժամանակաշրջան է, սակայն մյուս կողմից` ստեղծվում են առօրյա կյանքով ապրող մարդկանց մասին պատմող բավական հետաքրքիր ֆիլմեր, սերիալներ, ընտանեկան պատմություններ: Հավանաբար այդ պարզության մեջ է իրականը գտնվում: Դա ուրախացնում է ինձ: Մարդիկ կարծես վերադառնում են իրենց արմատներին: Ես պահպանողական  մարդ եմ և ցանկանում եմ, որ մարդիկ հիշեն իրենց նախնիներին: Այդ պատճառով զարմանում եմ, որ իմ բացարձակապես հայկական գրքերը կարդում են ռուսները, բուլղարները, հրեաները և արձագանքում են:

Ա. Ա. – Ի դեպ, անգլերեն թարգմանելու մտադրություն ունե՞ք:

Ն. Ա. – Այժմ բանակցում ենք ամերիկյան հրատարակչության հետ: Պետք է 2 շաբաթով մեկնեմ Ամերիկա:  5 քաղաքում հանդիպում կլինի ընթերցողների հետ, հանդիպում հրատարակիչների հետ, բայց հրատարակչության անունը չեմ կարող նշել:

Ա. Ա. – Ո՞վ է Ձեր ամենասիրած հեղինակը, որին շարունակ վերընթերցում եք:

Ն. Ա. – Մեծ հաճույքով վերընթերցում եմ Մարկեսին: Ես սիրում եմ ծանր դասական գրականությունը:

Գրել կարծիք