Տեղի ունեցավ Հրայր Պալեանի «Անավարտ խաղաղություն» գրքի հեռուստաշնորհանդեսը (տեսանյութ)

«Անավարտ խաղաղությունը» գրելու համար Հրայր Պալեանը երեք տարի կատարել է հետազոտություններ, ուսումնասիրել փաստաղթղեր, արխիվներ, հարցազրույցներ է արել Հայաստանի նախկին նախահագների, արտգործնախարարների, ֆրանսիացի, ամերիկացի համանախագահների ու ադրբեջանցի, թուրք դիվանագետների հետ.

«Ինձ համար հստակ դարձավ, որ կան բացթողումներ, որոնք ի վերջո, հանգեցրեցին ձախողման, երբ փլուզվեց ամբողջ երեք տասնամյակի բանակցային գործընթացը։ Ես ինը պատճառ եմ առանձնացրել։ Չեմ ուզում դրանցից մեկն ու մեկն հիմա նշել, քանի որ կարևոր են բոլորը։ 

Ադրբեջանցիներն երկու հազարականների վերջին որոշեցին, որ բանակցություններն ունեն այլընտրանք՝ զենքը։ Մեր այլընտրանքը ժամանակն էր, հույս ունեինք, որ այն մեր օգտին կաշխատի, բայց չաշխատեց»։

Հրայր Պալեանը կարծում է, որ երկրորդ կարևոր բացթողումն երկու կողմերի մաքսիմալիզմն ու կոմպրոմիսի չգնալն էր. «Բանակցություններում մաքսիմալիստ կեցվածքը նորմալ է, բայց միայն սկզբում։ Հետո պետք է գնաս փոխզիջումների։ Օրինակ, 97 թվականին Մինսկի խումբն առաջարկեց Արցախի վերջնական կարգավիճակը հետաձգել անորոշ ժամանակով, կարգավորել դե ֆակտո անկախությունը։

Դա առիթ կտար Ղարաբաղին, որ պահեր Լաչինի ամբողջ շրջանը, Քելբաջարի շրջանը, որոնք դե ֆակտո պետք է միանային Հայաստանին, Արցախը կպահեր բանակը, բայց փոխարենը պետք էր մյուս հինգ շրջանները վերադարձնեինք, ադրբեջանցի փախստականներն էլ պետք է վերադառնային։ Մենք այդ փոխզիջմանը չգնացինք»։ 

Հրայր Պալեանը 35 տարի աշխատել է այս տարածաշրջանում, առաջին անգամ է տեսնում, որ երկու երկրները խաղաղության նախահամաձայնագրում չեն արծարծել կարևոր հարցեր. «Հայաստանն ու ադրբեջանը նախաստորագրել են խաղաղության համաձայնագիր, բայց այնտեղ շատ կարևոր հարցեր չկան, օրինակ գերիները, որոնց մասին որևէ խոսք չկա։

Կա երկու հարյուր քառակուսի մետր հող, որոնք ադրբեջանցիները գրավել են, որտեղ իրենց բանակն է, ու այդ մասին ոչ մի խոսք չկա այս համաձայնագրում։ Թուղթը կարելի է ստորագրել, բայց դա չի նշանակում խաղաղություն, կարևոր է, որ այս հարցերը արծարծվեց, ոչ թե գորգի տակ թաքցվեն։

19 պատանդները, որ այս պահին գտնվում են Արցախում, պետք է ազատ արձակվեն, առանց որևէ պայմանի։ Հայաստանի պետական ղեկավարները պետք է ստանձնեն պատասխանատվություն, այլապես այդ մարդիկ կմնան բանտում։ Երկու կողմերի ղեկավարները 19 պատանդների մասին պետք է խոսեն ամեն օր»։

Հրայր Պալեանը հույս ունի, որ իր «Անավարտ խաղաղություն» գիրքը կդառնա բանավեճի թեմա, որպեսզի խոսենք ձախողումների մասին ու քաղենք դասեր։ Ըստ հեղինակի՝ նախկին բանակցությունները պետք է օգնեն հետագա գործընթացներում սխալներ չգործել։

«Անավարտ խաղաղությունը» անգլերենից թարգմանել, խմբագրել է Կարեն Հարությունյանը։ Գրքի գլխավոր գործընկերներ՝ Գալուստ Կիւլպէնկեան հիմնարկության Հայկական համայնքների բաժին, «Անի եւ Նարոդ հիշատակի հիմնադրամ»։

Կարդացեք նաև

• Newmag-ը հայերեն է հրատարակել խաղաղաշինության ոլորտի ամերիկահայ մասնագետ Հրայր Պալեանի «Անավարտ խաղաղություն» գիրքը (թրեյլեր)