Newmag-ը վերահրատարակել է հայ հոգևոր երաժշտության հիմնարար ստեղծագործությունը` Մակար Եկմալյանի «Երգեցողությունք սրբոց պատարագի» (թրեյլեր)
07/19/2026
Հայ հոգևոր երաժշտության պատմության կարևորագույն հրատարակություններից մեկը կրկին հասանելի է ընթերցողին։ Newmag-ը, «Վերածնունդ» հիմնադրամի հետ, վերահրատարակել է հայ ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիրներից Մակար Եկմալյանի «Երգեցողությունք սրբոց պատարագի» գիրքը, որն առաջին անգամ լույս է տեսել 1896 թվականին՝ Լայպցիգում։
Եկմալյանի «Պատարագը» հայ հոգևոր երաժշտության շրջադարձային ստեղծագործություններից է։ Այն հայ եկեղեցու պատարագային երգասացությունների առաջին բազմաձայնված օրինակն է, որով հայ հոգևոր երգարվեստը նոր փուլ մտավ։ Եթե եվրոպական երաժշտության մեջ բազմաձայնությունը վաղուց հաստատված ավանդույթ էր, ապա հայկական եկեղեցական երաժշտության համար այն նորարարական մոտեցում էր, որը հետագայում դարձավ ազգային երաժշտական մշակույթի անբաժանելի մասը։
Ստեղծագործությունն Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Մկրտիչ Ա Խրիմյանի՝ Խրիմյան Հայրիկի հայրապետական տնօրինությամբ ընդունվել է Հայ Առաքելական եկեղեցու պաշտոներգության մեջ և տասնամյակների ընթացքում դարձել պատարագային երգասացությունների ընդունված տարբերակը։ Ավելի քան մեկ դար անց այն շարունակում է հնչել հայկական եկեղեցիներում՝ պահպանելով իր գեղարվեստական և հոգևոր արժեքը։
Վերահրատարակության հիմքում 1896 թվականին Լայպցիգում «Բրայթկոփֆ և Հերտել» հրատարակչության և Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության հրատարակած երկրորդ տարբերակն է։ Պատմական այս հրատարակության վերատպությունը հնարավորություն է տալիս պահպանել և փոխանցել հայ երաժշտական ժառանգության բացառիկ նմուշը՝ հավատարիմ սկզբնաղբյուրին։
Ժամանակակից հրատարակությունը նախատեսված է ոչ միայն եկեղեցական ծառայության համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է երաժշտագետների, խմբավարների, հայ հոգևոր երգի կատարողների, երաժշտություն ուսումնասիրողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են ազգային երաժշտական մշակույթի պատմությամբ։ Խմբագրական բարձր մակարդակն ու գիտական հենքը գիրքը դարձնում են նաև կարևոր հետազոտական նյութ։
Եկմալյանի «Պատարագը» բարձր են գնահատել իր ժամանակի նշանավոր երաժիշտները։ Այն ջերմորեն ընդունել է Քրիստափոր Կարա-Մուրզան, իսկ Կոմիտաս վարդապետը, մի կողմ թողնելով մասնագիտական բանավեճերը, առանձնահատուկ արժևորել է իր ուսուցչի այս ստեղծագործությունը։ Այդ գնահատականները ևս մեկ անգամ վկայում են «Պատարագի» բացառիկ տեղն ազգային երաժշտարվեստում։
«Վերածնունդ» հիմնադրամը վերահրատարակությունն իրականացրել է ի հիշատակ մեծ կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանի և ի սպաս Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու դպրաց դասերի հոգևոր ծառայության՝ նպաստելով հայ հոգևոր երաժշտության կարևորագույն ժառանգության պահպանմանն ու տարածմանը։
Մակար Եկմալյանը հայ կոմպոզիտոր, խմբավար և մանկավարժ էր, որի գործունեությունը վճռորոշ դեր ունեցավ ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի ձևավորման գործում։ Նա մշակեց հայկական միաձայն հոգևոր երգեցողության բազմաձայնման սկզբունքները, հիմնադրեց ազգային երաժշտության մի շարք նոր ժանրեր, մշակեց տասնյակ ժողովրդական երգեր և դաստիարակեց հայ երաժշտարվեստի ապագա մեծանուն ներկայացուցիչներին։ Նրա աշակերտների թվում էին Կոմիտասը, Արմեն Տիգրանյանը, Արմենակ Շահմուրադյանը, Շարա Տալյանը և ուրիշներ։
«Երգեցողությունք սրբոց պատարագի» վերահրատարակությունը ոչ միայն հարգանքի տուրք է մեծ կոմպոզիտորի հիշատակին, այլև վերադարձ է հայ հոգևոր երաժշտության ակունքներին՝ հնարավորություն նոր սերունդներին կրկին բացահայտելու ազգային մշակույթի ամենաարժեքավոր էջերից մեկը։
Տարածել
Մակար Եկմալյան
10800 ֏
Նկարագրություն
Այս գիրքը հայ ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի կազմավորման շրջանի խոշոր կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանի՝ 1896 թվականին Լայպցիգում «Բրայթկոփֆ և Հերտել» հրատարակության և Վիեննայի Միխթարյան միաբանության լույս ընծայած «Պատարագի» 2-րդ հրատարակության վերատպությունն է։ Մակար Եկմալյանի այս ստեղծագործությունը հայ իրականության մեջ պատարագային երգասացությունների առաջին բազմաձայնված օրինակն է, որ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Մկրտիչ Ա. Խրիմյանի (Խրիմյան Հայրիկ) հայրապետական տնօրինությամբ ընդունվել է Հայ եկեղեցու պաշտոներգության մեջ։
Հետագա տասնամյակների ընթացքում այն դարձել է պատարագային երգասացությունների ընդունված տարբերակը։ Այսօր էլ եկմալյանական այս հատուր խիստ պահանջված է եկեղեցական երաժիշտների շրջանակում։ Այս ստեղծագործությունը ժամանակին բարձ են գնահատել օտարազգի նշանավոր բազմաթիվ երաժիշտներ, այն ջերմորեն ողջունել է Քրիստափոր Կարա-Մուրզան։ Մի կողմ թողնելով զուտ մասնագիտական խնդիրների քննարկումը՝ Կոմիտաս վարդապետը նույնպես հատուկ արժևորել է իր ուսուցչի «Պատարագը»։
«Վերածնունդ» հիմնադրամն այս գիրքը վերահրատարակում է ի հիշատակ հայ մեծ կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանի և ի սպաս Հայ Առաքելական Ս. Եկեղեցու դպրաց դասերի հոգևոր ծառայության։
Հրատարակության խմբագրական բարձր մակարդակի ու գիտական հենքի շնորհիվ այն կարելի է հասցեագրել նաև երաժշտագետներին ու երաժիշտ-ուսումնասիրողներին։
Կարդա նաև
Newmag & Friends ծրագրով ներկայացնում ենք «Հարություն Կալենց․ Գույնի ձևը». բացառիկ հրատարակությունը՝ հայ մեծ նկարչի մասին (թրեյլեր)
Տեղի ունեցավ համաշխարհային բեսթսելլեր` «Մարդը, որը նորից էր մահացել» գրքի հեռուստաշնորհանդեսը (տեսանյութ)
Տեղի ունեցավ Լուչիանո Վերնիկեի «Ինչու են ֆուտբոլ խաղում 11-ն ընդդեմ 11-ի» գրքի հեռուստաշնորհանդեսը (տեսանյութ)
Newmag-ը «Բարի լույս» ծրագրում ներկայացրել է բուլղարացի գրող Գեորգի Գոսպոդինովի «Ժամանակի ապաստարան» վեպը (տեսանյութ)