#68 Տղերքը. քառօրյա պատերազմի օրագիր (ՖՈՏՈՎԱՎԵՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ)

#68 Տղերքը. քառօրյա պատերազմի օրագիր (ՖՈՏՈՎԱՎԵՐԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ)

Այն մասին, թե ինչպես 18-19 տարեկանները 4 օրում փրկեցին մեր հայրենիքը: Թե ինչպես դեռ կարգիրն չսիրահարված գերազանցեցին իրենց հայրերին ու պապերին:

68-317

Ապրիլի 2, ժամը 13:43. Վայրկյան առաջ մեր նկարահանող խումբը պետք է Արցախ հասներ: Մեքենան սլանում էր առավելագույն արագությամբ, ու ինձ թվում էր, թե մենք ամենագնացներից էլ  արագ էինք ընթանում: Աչք չթարթած` անցանք Արարատի մարզը, հետո` Վայոց Ձորը: Ու մեզ թվում էր, թե միայն մենք էինք  Արցախ մեկնում, ու մեզ թվում էր, թե միայն մենք  էինք օդում տեսնում դեպի Երևան եկող ու վիրավորներ բերող ուղղաթիռները: Որովհետև միայն մենք գիտեինք, թե ուր էինք գնում:

68-294 68-303

Ապրիլի 2, ժամը 3:00. Հյուրանոցը, որտեղ գիշերում էինք Ստեփանակերտի կենտրոնական փողոցի վրա  էր: Ու ամբողջ ռազմական տեղաշարժը գրեթե այդ փողոցով էր տեղի ունենում: Մենք տեսնում էինք` շտապօգնության մեքենաների տեղաշարժը, որոնց ձայնային ազդանշաններն ամբողջ քաղաքն էին արթնացնում, ծանր տեխնիկայի տեղաշարժը` դրանցից շատերը դիրքեր էին բարձրանում, մի մասն էլ` դիրքերից էր վերադառնում: Ապրիլի 2-ի գիշերը ավտոբուսների շարասյուները մեկնում էին դիրքեր, ու մենք փորձում էինք որսալ ավտոբուսների լցված տղաների տրամադրությունը, փորձում էինք  նաև ծանոթ դեմքեր գտնել:

Պարզվեց, որ տեղացի և արտասահմանցի լրագրողների միջև «դասակարգային տարբերություններ» կան: Նրանց անվտանգությունը պահպանելը, նրանց սաղավարտ և զրահաբաճկոն տրամադրելը պարտադիր էր, իսկ հայ լրագրողները դիրքեր պետք է բարձրանային առանց զրահաբաճկոնի ու սաղավարտի, որովհետև պաշտպանիչ միջոցները քիչ էին:

68-313 68-314

Ապրիլի 3, ժամը 10:00. Նկարահանող խմբի շարասյունը շարժվեց դեպի Մատաղիսի հենակետեր: Զորամասում մեզ զգուշացրին, որ մեքենաները պետք է թաքցնել ծառերի տակ և ինչքան հնարավոր է շուտ:  Տարածքում անօդաչու սարքեր էին  պտտվում: Ու լսվում էին կրակոցներ: Զինծառայողներն ասացին, որ մերոնք դրոն են ուզում ոչնչացնել: Դրոնի ձայնը հեռվից էլ լսվում էր: Լսվում էին նաև մեր հրամանատարների հրամանները` «տեղաշարժվել արագ, երկնքին նայելով»:

68-298 68-301

Լրագրողները մոտ մեկ ժամ թաքնված մնացին` մինչև կրակոցներն ու հրթիռակոծումները կդադարեին: Եկավ ամենադժվար ու վճռորոշ պահը: Դիրքեր պետք է մեկնեին սահմանափակ թվով լրագրողներ: Դժվարանցանելի ճանապարհներով մի կերպ դիրքեր հասանք: 15-20 րոպեում պետք է հասցնեինք լուսաբանել սահմանին տիրող վիճակը: 20 րոպե, որի ընթացքում 5 րոպեն մեկ պայթյուններ էին: Եվ առաջին արգելքը հենց այստեղ էր, որ լրագրողները հանդիպեցին: Չպետք է նկարել ոչինչ: Ու մեզ համար անհասկանալի էր`թե այդ դեպքում ինչու են լրագրողներին դիրքեր տանում: Ինչ չի կարելի նկարել և ինչ չի կարելի ցույց տալ` շատերը չգիտեին: Հայ լրագրողների համար հասկանալի էր, որ չի կարելի նկարել Պաշտպանական բանակի զորքերի տեղակայումը, բայց արտասահմանցի լրագրողները ֆիքսում էին ամեն ինչ:

68-306

Ճակատում շատերն էին ուզում լրագրողների հետ շփվել, պատմել, որ իրենք լավ են, որպեսզի հարազատները տեսնեին, համոզվեին, որ իրենց զավակները ողջ են և ամուր կանգնած են դիրքերում: Ինչքա՞ն  վիրավոր ու զոհ տվեցին մերոնք այդ հենակետում. պատասխան չկար: Հրամկազմը չէր ցանկանում պատասխանել այս հարցերին: Միայն տեղեկացնում էին, որ հակառակորդին պատշաճ հակահարված են տվել: Հազիվ էինք  հասցրել զրուցել մի քանի զինվորականների ու հրամանատարների հետ, երբ լսվեց դիրքի ավագի հրահանգը` դադարեցնել աշխատանքը և շտապ նստել մեքենաները: Հակառակորդը նոր ռազմական գործողությունների էր պատրաստվում, անօդաչուներ էին մոտենում դիրքերին:

68-307 68-309

Չհասկացանք էլ` ինչ արագությամբ, բոլորս արդեն  մեքենաների մեջ էինք: Պետք է դուրս գայինք թեժ գոտուց: Ճանապարհին`լրագրողներին տեղափոխող մեքենայից 50-70 մետր հեռավորության վրա, արկ պայթեց: Մեքենայի արագությունն ավելի բարձրացավ, ու քչերը հասցրեցին ֆիքսել պայթած արկի ծուխը:  Եվ հենց այստեղ լրագրողներն, օպերատորներն ու լուսանկարիչները հասկացան, թե որոնք էին իրենց թույլ կողմերը: Ճանապարհին տեսանք վնասված զինտեխնիկա: Այդ կետից շրջվեցինք ու այլ ուղղությամբ շարժվեցինք. Բոլորը շունչը պահած սպասում էին, թե երբ պետք է անվտանգ գոտի հասնենք:

68-323

Ապրիլի 4, ժամը 9:30. Լրագրողների մեքենաներն ուղղություն վերցրեցին դեպի Մեխակավան` Ջաբրայիլ: Ստեփանակերտից Մեխակավան 1,5 ժամվա ճանապարհ է: Մեզ տեղափոխող մեքենան հետ մնաց շարասյունից ու մոլորվեցինք ճանապարհին: Սկզբից պետք է գնայինք այն վայրը, որտեղ ընկել էր ադրբեջանցիների արձակած «Սմերչի» արկը ու չէր պայթել: Ամայի այդ տարածքում ոչ ոք  չկար` ճշտելու արկի տեղը: Մի ճանապարհը տանում էր Արաքսի հովիտ, անտեղից` Իրան: Մյուսն էլ` դեպի գրողի ծոցը. չգիտեինք էլ` թե ուր: Հեռախոսակապ չկար: Յուրաքանչյուր զանգի հետ միանում էր ԻԻՀ օպերատորը:

68-327

Մենք ուղղություն էինք վերցնում դեպի Իրան, երբ հայտնվեցին երկու զինվորականներ: Երկար բացատրությունից հետո` ով ենք և ինչ ենք անում այդտեղ, զինվորականներն ուղեկցեցին մեզ այն հատված, որտեղ «Սմերչն» էր ընկել: Դժվար էր ոչ միայն այնտեղ հասնելը, այլև հասնելուց հետո որևէ տեղեկություն ստանալը. ոչ լրագրողներն էին տեղյակ, ոչ էլ ինֆորմացիա տվող կար: Օրինակ, շատերին էր հետաքրքրում`ի՞նչ կլիներ, եթե ականը պայթեր, ինչ է լինելու դրա ճակատագիրը, և թե`ինչպես է ստացվել, որ արկը չի պայթել:

68-316 68-322

Ապրիլի 6, ժամը 14:00. Ուղղությունը` Մարտունի քաղաք և քաղաքը պահող դիրքեր: Հակառակորդի արկերը նաև Մարտունի քաղաքն էին վնասել: Ադրբեջանցիների արձակած արկերից մեկի զոհ դարձավ 12-ամյա մարտունեցի Վաղինակ Գրիգորյանը, վիրավորվեցին երկու դպրոցականներ:

68-297 68-300

Ապրիլի 6, ժամը 10:00. Հաջորդ ուղղությունը Թալիշն  էր: Մարտակերտի շրջկենտրոնից 28 կմ հյուսիս` 600 մետր բարձրության վրա գտնվող այս գյուղ դեռ չէինք հասել, երբ ճանապարհին հանդիպեցինք գյուղից իջնող բեռնատար մեքենաների: Տեսանք ընտանիքներ, որոնք իրենց ունեցվածքը Ստեփանակերտ էին իջեցնում, շատերն էլ` Արցախի տարբեր քաղաքներ` հետո վերադառնալու պայմանով: Թալիշում ամեն ինչ ավերակի էր վերածված. ամենուրեք քանդված ու ավերված տներ էին, փոքրիկների կոշիկներ ու հագուստ, որոնք չէին հասցրել իրենց հետ վերցնել ծնողները, բակերում ռմբակոծված ու սատկած անասուններ: Այստեղ մարդիկ մի կերպ հասցրել էին նկուղներում պատսպարվել:

68-310 68-312 68-324

Թալիշում բոլորը զինվորական էին, բացի Մնացականից: Նա քաղաքացիական հագուստով էր: «Կալաշնիկովն» ուսին` մոտեցավ մեզ ու օգնեց` ինչով կարող էր: Մնացականն էր, որ լրագրողական խմբին զգուշացրեց, որ գյուղում շրջելն այդ օրը դեռ վտանգավոր է: Նա  ասաց, որ հենց այդ օրը երկու ադրբեջանցու են բռնել գյուղում, և կանչեց մի զինծառայողի` գյուղում շրջելու և մեր անվտանգությունն ապահովելու համար: Մնացականի հետ գնացինք Խալափյանների տուն: Այն ծերունիների, որոնց ապրիլի 2-ի գիշերը վայրագաբար սպանել էին ադրբեջանական դիվերսանտները: Երբ հասանք Խալափյանների տան մոտ, մեզ ուղեկցող զինծառայողը բարձրացավ մոտակա բլրակը` հսկելու տարածքը: Մենք ռիսկի դիմեցինք ու մտանք  Խալափյանների տուն: Նրանց տունը գյուղի սկզբում էր, տան դռան վրա կրակած փամփուշտի հետքեր տեսանք, տան մուտքի մոտ գազի հոտ էր գալիս: Ներսում սահմռկեցնող տեսարան էր: Պատերին ու տան դռներին` արյուն, ծերերի մահճակալին դեռ մնացել էր պարկուճը:

68-308

Թալիշից ներքև Մատաղիս գյուղն էր: Հակառակորդի արկը նաև այս գյուղի վրա էր ընկել, վնասել էր դպրոցի պատերն ու ապակիները: Վնասվել էր նաև Մատաղիսում տեղակայված զորամասի պատը: Հենց այս գյուղում էր ապրիլի լույս 2-ի գիշերը ադրբեջանական ագրեսիայի ժամանակ վիրավորվել Մատաղիսի գյուղապետ Զավեն Ավանեսյանը:

68-299 68-302 68-305

Ապրիլի 7, ժամը 18:00. Մեր նկարահանող խումբն ուղղություն վերցրեց Ասկերանում տեղակայված զորամաս: Հանդիպեցինք այն 3 զինվորների հետ, որոնք խոցել էին շփման գիծը հատած ու Ստեփանակերտի համար նախատեսված անօդաչուին: Մեր նկարահանող խմբի համար կարևոր էր ֆիքսել այն վայրը, ուր ընկել էր անօդաչուն: Շատ էինք  ցանկանում մեր սեփական աչքով տեսնել, որ մերոնք դրոն են ոչնչացրել: Հետաքրիք էր` պահպանվե՞լ էր դրոնի այն կտորը, որի վրա ֆիքսված էր դրոնի արտադրության մասին ինֆորմացիան: Տղաները մոտ 600000 դոլարանոց իսրայելական արտադրության անօդաչուն «Շիլկայով» էին խոցել: Եթե տղաները չվնասեին ականով դրոնը, այն մեծ վնասներ էր հասցնելու Ստեփանակերտին: Դրոնը խոցած տղաներն այժմ հերոսներ են ու շքանշանակիր:

 

68-319

Գրել կարծիք