Մհեր Մկրտչյան. Կինոն զգացմունքային երևույթ է

Մհեր Մկրտչյան. Կինոն զգացմունքային երևույթ է

Մհեր Մկրտչյանը հայտնի կինոդինաստիայի ամենաերիտասարդ ներկայացուցիչն է: Նա այս տարի հայրենական կինոշուկա մտավ հայաստանյան մեյնսթրիմում հազվադեպ հանդիպող ժանրով՝ պատերազմական մելոդրամայով:

Հեռուստատեսային տաղավարներն ու հարցազրույցները, սոցցանցային ակտիվությունը, բոհեմային խնջույքներն ու կինոփառատոնային քննարկումները երբեք չեն գրավել ռեժիսոր և սցենարիստ Մհեր Մկրտչյանին: Նա առանձնապես չի ձգտել դեպի այդ միջավայրը: Հավանաբար սա է պատճառը, որ ռեժիսորին շատերը նույնիսկ դեմքով չգիտեն: Նախքան իր երևանյան շրջանը և առաջին հայկական նախագիծը նա սովորել է ВГИК-ի սցենարակինոգիտական ֆակուլտետում, հետո աշխատել է ՌԴ հեռուստա- և կինոարտադրությունում: Ստեղծագործել է Եֆրեմովի, Մարյանովի, Շակուրովի, Կիկաբիձեի և Ուրգանտի հետ: Անցած տարի Հայաստանում սկսվեց «Կյանք ու կռիվ» ֆիլմի նկարահանումը, և էկրան բարձրացավ տարվա ամենակարևոր հայրենական կինոպատմությունը:

mher6

Դիանա Մարտիրոսյան. – Մեր հանդիսատեսն այսօր շատ սուր և գրեթե հիվանդագին է վերաբերվում տեղական կինոարտադրանքին, այն էլ ազգային և պատերազմական թեմայով։ Մհե´ր, չէի՞ք վախենում, որ Ձեր ռեժիսորական արտադրանքն օբյեկտիվ չի գնահատվի։

Մհեր Մկրտչյան. –  Թեման ինքն իրենով կարող է գրավել և հանդիսատեսին կանչել կինոթատրոն: Բայց եթե ֆիլմը չի ստացվել և վատն է, այն ուղղակի կդադարի իր կյանքով ապրել կամ այդ կյանքը կլինի շատ կարճ։ Հանդիսատեսն, իհարկե, էմոցիոնալ է: Միայն թեման, իհարկե, կարող է գրավել: Բայց մեկ է. կընդունվի՞ ֆիլմը, թե՞ չի ընդունվի, կհավանե՞ն, չե՞ն հավանի՝ դա շատ շուտ կկոտրվի։ Ես սկզբունքորեն չեմ հավատում նրան, որ միայն նուրբ թեմային անդրադառնալով կարելի է գրավել հանդիսատեսի սերը։ Չէ, ֆիլմը մի ապրանք է, որը ծնվելուց հետո ապրում է իր սեփական կյանքով։ Եթե խոտան է՝ արդեն իսկ խոտան է, էլ ոչ մի բան չի փրկի։

ԴՄ. – Այո, բայց, օրինակ՝ «Երկրաշարժի» փակ դիտմանը կային մարդիկ, որոնք լացում էին, որոնք իսկապես հավանել էին ֆիլմը։ Ինձ թվում է, որ մեր հանդիսատեսին դուր է գալիս ազգային պաթոսը։

ՄՄ. – Եթե ես լինեի կինոքննադատ, ավելի երկար կխոսեի այդ ֆիլմի մասին։ Այդ ֆիլմին ժամանակ տուր ։ Թե որ ֆիլմը «կպավ» ու գնաց` որոշ ժամանակ անց կհասկանաս՝ մնայո՞ւն է, թե՞ ոչ, ընդունվո՞ւմ է, թե՞ ոչ, տաղանդավո՞ր է, թե՞ խղճուկ կեղծիք։ Ես էլ իմ կարծիքը ունեմ այդ ֆիլմի մասին, բայց դրան ժամանակ է պետք տալ։

mher7

ԴՄ. – Ուղղակի մեր կինոշուկան ողբերգությունը շահարկում է հանուն բիզնեսի։

ՄՄ. – Բոլորն են դա անում, նույն` ռուսական շուկան։ Գուցե ոչ միայն ողբերգությունը, այլ նաև ուրիշ թեմա, որն արժեք է ունեցել։ Երկրաշարժի թեման շահեկան է, բայց` վտանգավոր։ Ես գուցե չհամարձակվեի այդ թեմայով ֆիլմ նկարել, քանի որ այն շատ նուրբ է՝ մի միլիմետր այս կողմ, մի միլիմետր այն կողմ` և տապալվելու ռիսկ կա։ Ես չէի համարձակվի այսօր ֆիլմ նկարել Ցեղասպանության մասին, որովհետև դեռ չեմ հասել ռեժիսորական այն մասշտաբին, որպեսզի անդրադառնամ մի բանի, որը նույնիսկ քսան տարի առաջ չի կատարվել։

ԴՄ. – Պատերազմն էլ է նուրբ և բարդ թեմա, մանավանդ մեր երկրի կարգավիճակում։ Մենք չունենք այդ ժանրի ֆիլմերի մեծ փորձ, և սա, հավանաբար, լավագույններից է: Ինչի՞ շնորհիվ, ի՞նչն օգնեց ու նպաստեց:

ՄՄ. – Անկեղծ մոտեցումը, լավ սթաֆը, լավ պրոդյուսերը, լավ սցենարիստը։ Ի՞նչն է սովորաբար նպաստում ստացված ֆիլմ դառնալուն. երևի առաջնայինը սցենարն է, պատմությունը։ Ես չէի սա բնորոշի որպես մաքուր պատերազմական ֆիլմ, որովհետև այստեղ պատերազմը պատմության մի մասն է՝ կյանք ու կռիվ։ Սա առաջին հերթին մարդկային պատմություն է: Եթե չլինի մարդկային պատմությունը, ցանկացած պատերազմական ֆիլմ դառնում է պլակատ։ Ի՞նչն է նպաստում. լավ սցենարը, լավ դերասանները, լավ մասնագետները. ուրիշ բացատրություն չկա։

mher3

ԴՄ. – Ցանկացած ռեժիսոր ու սցենարիստ, անդրադառնալով թեմային, պետք է հասկանա, թե ինչի մասին է գրում և խոսում, զգա, գուցե վերապրի դա, մի խոսքով`անցկացնի իր միջով։

ՄՄ. – Իհարկե։ Կյանքում, ինչպես կինոյում, կա մի հետաքրքիր ֆորմուլա՝ մի բանը կոմպենսացվում է մի ուրիշ բանով։ Եթե դու չես տեսել պատերազմը (ես չեմ տեսել պատերազմը, չեմ կռվել), բայց պետք է դրա մասին գրեմ և դա նկարեմ՝ ինչո՞վ կարող է կոմպենսացվել։ Երևի երկու բանով՝ կողքիդ ունենաս կոնսուլտանտներ, որոնք այդ ամենը տեսել են և թույլ չեն տա, որ դու սխալվես: Այդ ֆորմուլայի մեջ պետք է լինի պրոֆեսիոնալ բաղադրիչ, որպեսզի այդ երկուսն իրար հետ ստեղծեն անկեղծ իրավիճակ։ Որպեսզի կռված տղան, երբ նայի ֆիլմը, սուտ չտեսնի և չբռնի։


«Կյանք ու կռիվ». 10-ից 8 կամ կինոռևյու` со слезами на глазах


ԴՄ. – Ժամանակակից խոսակցական, երևանյան հայերենում սլենգ կա, որոշ ռուսերեն բառեր կան։ Այդ առումով օրգանական էր ՀՏ Հայկոյի կերպարի բառապաշարը, բայց որոշ կերպարներ (օրինակ՝ Տիգրանի պապը) երբեմն-երբեմն օգտագործում էին չափից դուրս «գրական բառեր»։

ՄՄ. – Պետք չէ մոռանալ, որ ֆիլմում 1991 թվականն է: Այն ժամանակ կիրառվում էին որոշ բառեր, որոնք հիմա չեն օգտագործվում։ Նաև էմոցիոնալ վիճակում մարդ կարող է խոսել սովորականից մի քիչ այլ կերպ, հետո էլ ինքն իր վրա զարմանա, թե այդ ինչ ասեց։ Այնպես որ` թող այդ տեսարանի ամենամեծ խնդիրը դա լինի, չեմ էլ վիճի։

mher10

ԴՄ. – Դրամատուրգիայի կանոններով, երբ հերոսն իր կամքին հակառակ, ուրիշներին ինչ-որ բան ապացուցելու նպատակով, իռացիոնալ վարքագիծ է դրսևորում, հաճախ կործանում է ինքն իրեն։ Այստեղ ա՞յդ սխեման էր։

ՄՄ. – Սցենարը մաթեմատիկա չէ…

ԴՄ. – Իսկ շատ դրամատուրգների ու սցենարիստների կարծիքով հենց մաթեմատիկա է:

ՄՄ. –  Ոչ, դրամատուրգիայի օրենքները մաթեմատիկա չեն, որ 2+2 անպայման լինի 4։ Հնարավոր է նաև 5, մաքսիմում` 6։ Ամբողջ հարցն այն է, որ 2+2-ից է սկսվում, իսկ հետո եկող տարբերակները շատ են։

ԴՄ. – 36 հնարավոր սյուժե և իրավիճակ։

ՄՄ. – Հնարավոր է, որ քսան տարի անց 36-ը դառնա 42։ Այո, դրամատուրգիան ունի իր կանոնները, բայց դրանք մաթեմատիկա չեն, և միշտ չէ, որ այդ հարցերն ունեն հստակ պատասխաններ։

mher9

ԴՄ. – Բայց եթե նայում ենք ֆիլմն ու, օրինակ՝ ինչ-որ բանի չենք հավատում, մենք հղում ենք անում հենց այդ մաթեմատիկային։

ՄՄ. – Ես կարող եմ դրամատուրգիապես բացատրել, թե ինչու եմ ընտրել հենց այն վերջաբանը, որը կա: Բայց մի՞թե դա հարկավոր է։ Գուցե այդպես սխեմատիկ վերլուծելն էլ է մոտեցում, բայց ինձ համար կինոն առաջին հերթին էմոցիոնալ երևույթ է։

ԴՄ. – Նկարահանումներից առաջ որոշ ռեժիսորներ իրենց դերասաններին, օպերատորին ու նկարիչներին խորհուրդ են տալիս ինչ-որ կուլտային ֆիլմ նայել՝ հստակ տրամադրվածության համար։ Եղե՞լ են ոգեշնչումներ այլ ֆիլմերից։

ՄՄ. – Օպերատորի հետ մենք շատ ենք անդրադարձել ոճին, թե ոնց պետք է նկարահանվի։ Շատ ժամանակակից օրինակներ կային մեր առաջ՝ ամերիկյան ու բրիտանական սերիալներ, օրինակ՝ «Շերլոքը» կամ «Սև ցուցակը», այդտեղի շատ «восмерка»-ներից են ոգեշնչվել, առավել ևս նոր պրակտիկայում կա մի գժական բան՝ սխալ «восмерка»-ներ, որ շատ դասական չլինի, այլ դիպմամբ արված, ոչ ստանդարտ մոտեցումներվ։ Ավելի շատ տեխնիկապես, ոճային էինք նայում ու քննարկում, թե ոնց կարելի է պատրաստվել նկարահանմանը։ Իսկ կուլտային և դասական ֆիլմերն ուղղակի գալիս և հարվածում են գլխիդ, մնում են մեջդ, դու չես կարող դա մոռանալ: Կարծում եմ` պետք չէ հատուկ վերանայել։

newmag #73

Գրել կարծիք