#53 Յանուշ Վիշնևսկի. Տղամարդու ողբերգությունը

#53 Յանուշ Վիշնևսկի. Տղամարդու ողբերգությունը

newmag-ի բացառիկ հարցազրույցը Արևելյան Եվրոպայի ամենահայտնի գրողներից մեկի հետ:

Janusz

Յանուշ Վիշնևսկին միանգամից ու հենց առաջին գրքով նվաճեց Արևելյան Եվրոպան: Նրա «Մենությունը համացանցում»-ը դիպավ նույնիսկ իրենց սենտիմենտից հեռու համարող մարդկանց սրտերին: 2001-ին հրապարակված այդ աշխատությունը ֆիզիկայի ու քիմիայի բնագավառում երկու դոկտորական պաշտպանած գիտնականի և նախկին նավաստու դեբյուտն էր գրականության ասպարեզում: Այն երեք տարի մնաց Արևելյան Եվրոպայի բեսթսելերը: Լեհաստանի ամենահայտնի գրողն ապրում է Գերմանիայում: Ֆրանկֆուրտում կենսաինֆորմատիկա է ուսումնասիրում: Վիշնևսկին գրել է 9 վեպ, ունի պատմվածքների 2 և էսսեների 5 ժողովածու: Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են 20 լեզվով: Վերջինը հայերենն էր: Լեհ գրողը Երևանում էր իր վերջին գրքի` «Գրանդ»-ի հայերեն թարգմանության շնորհանդեսին:

Մուգ կապույտ էլեգանտ կոստյումը, խորիմաստ ժպիտը, կապույտ աչքերն ու որոնող հայացքը հյուրանոցի նախասրահում հայտնված իրականում 60, բայց 50 տարեկան թվացող տղամարդուն անմիջապես առանձնացնում էին ընդհանուրի մեջ: Մի քիչ վախվորած, մի քիչ հուզված, բայց ավելի շատ հիացած՝ մոտեցա: «newmag-ի աղջի՞կն եք»,- առաջինը նա խոսեց: Մինչև հասցրեցի հաստատող որևէ բառ ասել, խոնարհվեց ու ձեռքս համբուրեց: Բարև´, ջենտլմենությո´ւն: Բարև´, քաղաքավարությո´ւն:

«Ես առաջին անգամ եմ ամսագրի շապիկին լինելու: Ինձ «Փլեյբոյի» տղա եմ զգում»:

Ծիծաղեցինք: Նախահարցազրուցային հուզմունքս, անվստահությունս ու գերլարվածությունս ակնթարթորեն անհետացան: Երկար էի մտածել` ինչ հարցնել, ինչպես հարցնել, ինչու հենց այդ մասին հարցնել: Հետո հասկացա` պետք չէ հարցնել, պետք է զրուցե՜լ սիրելի գրողի հետ: Թեմաներն էլ նրա գրքերի վերնագրերը կհուշեն: Կարևորը գիրքը կարդալը չէ: Կարևորը գրողի միտքն ընկալելն է: Եվ ես որոշեցի խոսքս կառուցել Յանուշ Վիշնևսկու գրքերի վերնագրերով (դրանք վերցված են չակերտների մեջ):

vishnevski 2

Կան գրքեր, որ իրենցից հետո թողնում են ուրախություն: Ձեր գրքերը ստիպում են մտածել ու շատ տխրել: Ո՞րն է «տողատակում» Ձեր ասելիքը:

– Տողատակում ոչինչ չկա: Ես պատմում եմ պատմություններ, ցույց եմ տալիս մարդուն` իր արարքներով ու չարած գործերով, իսկ դատողությունները թողնում եմ ընթերցողին՝ երբեք չնշելով՝ ինչն է վատ, ինչը՝ լավ: Գրողը պիտակներ կպցնող չէ: Գրողի առաքելությունը մարդուն հասկանալն է և օգնելը, որ նրան հասկանան:

– «Նորից»-ներից չե՞ք վախենում: «Կյանքի կրկնությունները» երբեմն ձանձրացնող են:

– Կյանքը ամեն րոպե է կրկնվում: Այո´, շատ տաղտկալի է: Ամեն օր մենք ուտում ենք, ատամներն ենք լվանում, գնում ենք քնելու: Այս ամենն իմաստ չունի: Տխրում եմ, որ ամեն օր ստիպված եմ անել նույն բաները: Բայց չանել էլ չեմ կարող, չէ՞: Կյանքը, ըստ իս, տխրությունից ու ձանձրույթից կազմված սինուսոիդ է: Երբեք չես իմանա՝ երբ այն կհասնի երջանկության գագաթին: Ամեն օր մաքրում եմ ատամներս ու մտածում, որ այսօր կլինի այդ պիկը: Դա ինձ ուժ է տալիս:

Ասում եք` միայնությունը մահացու հիվանդություն է: Իրո՞ք այդպես է:

– Լքված մենակությունն է: Երբ ինչ- որ մեկը թողել է քեզ, երբ ուզում ես լինել այդ մեկի հետ, բայց նրա համար գոյություն չունես: Զգում ես ներքին օրգաններիդ սառցակալումը: Շատ ծանր հիվանդություն է…

Նա, ով ասել է` ժամանակը բուժում է, ստախոս է: Չսպիացած վերքեր ունե՞ք:

– Կան այնպիսի դեպքեր, որ ժամանակը չի բուժում: Ողբերգության պահերն են: Օրինակ՝ երբ մայրը կորցնում է իր զավակին: Սարսափելի է: «Ժամանակը բուժում է» հիմար արտահայտությունը ասում ենք ոչ թե նրանց, այլ մեզ համար, որ որևէ կերպ օգտակար զգանք մեզ: Միևնույն ժամանակ՝ ասվածը, օրինակ, սիրային դեպքերին չի վերաբերում: Երբ ինձնից հեռացավ կինս, մտածում էի՝ կյանքի վերջն է, նպատակ ու ապրելու ցանկություն չունեի: Երկու տարի անց դուրս եկա այդ հոգեբանական ծանր վիճակից: Ժամանակն ինձ համար այդ առումով բուժիչ էր: Ես այսպես կասեմ. ամենակարևորը առաջին սերը չէ, ամենակարևորը միշտ վերջին սերն է:

Եվ ամենավատը անպատասխան սերը չէ, ամենավատը անպատասխան կարոտն է: Այդպես չէ՞:

– Սարսափելի է, որ կարոտում ես մեկին, իսկ նա նույնիսկ մի րոպե չի հիշում քո մասին: Ես դա հասկացել եմ նավագնացության տարիներին: Գիտեի՞ք, որ նավաստի եմ եղել: 9 ամիս՝ միայն տղամարդիկ և ոչ մի կին: Այդ տղամարդկանցից շատերը լքված էին: Նրանց կարոտող չկար:


newmag/ շապիկ  #60 Վլադիմիր Պոզներ. Իմ տարիքը իմ էքսկլյուզիվն է

newmag/շապիկ #61 Բեռնար Վերբեր. Աստված հրաշալի սցենարիստ է


Ծանոթ պատմություն է: Ճի՞շտ եմ հիշում, «Սիրուհու» պատմվածքների՞ց է:

– Այո´: Իմ աշխատանքներից ամենաշատը հենց դա եմ սիրում:

Տղամարդու ողբերգության մասին է:

– Տղամարդը պետք է միշտ վստահ լինի, որ իրեն սպասում են: Նրանց չէին սպասում ոչ մի կառամատույցում: «Տոնածառի տակ դրված նվերի պես փաթեթից հանել են քեզ, տղա´ս, մի քիչ հետդ խաղացել ու դրել անկյունում, որովհետև ավելի կարևոր գործեր ունեն: Նրանք սիրում են քեզ: Բայց սիրում են քո բացակայությունը»: Պատմվածքը «Փակ շրջագիծ» է կոչվում: Նավի վրա ամեն ինչ նեղ շրջապտույտի մեջ է: Նավի վրա կարոտն ավելի թունդ է: Դա հենց իմ պատմությունն է: Ես այդ նավի վրա էի: Ես էի այդ փորձաշրջանն անցնող բոցմանը:

vishnevski

– «Սիրուհուց» մի միտք էլ հիշեցի. «Տղամարդու հետ պառկելու համար կնոջը պետք է մտերմության ու վստահության զգացում, տղամարդուն, մեծ հաշվով՝ միայն տեղ»: Ինչի՞ համար է ժամանակակից կնոջը պետք այդպիսի տղամարդը:

– Ոչ մի բանի համար: (Ծիծաղում է): Իսկապես, ոչ մի բանի: Նույնիսկ երեխա ունենալու համար է տղամարդն արդեն անպետք: Գիտությունը, գիտե՞ք, ու՜ր է հասել: Թեպետ այդ գործընթացը դժվար է, թանկ ու ոչ այնքան հաճելի… (Ծիծաղում է): Չեմ կարծում՝ դա կիրառում են Լեհաստանի կամ Հայաստանի գյուղերում, բայց մեծ քաղաքներում կանայք կարող են երջանիկ լինել առանց տղամարդու: Սկզբում տղամարդիկ պետք էին նաև տուն փող բերելու համար: Հիմա ես գիտեմ շատ կանանց, որոնք ավելի շատ են վաստակում, քան իրենց տղամարդիկ: Դա ևս մի ողբերգություն է տղամարդու համար: Ճանաչում եմ տղամարդկանց, որոնք իմպոտենտ են դարձել այդ պատճառով: Իսկ ես սիրում եմ անկախ կանանց: Ինձ համար նրանք ավելի գեղեցիկ են այդպես` իրենց ազատությամբ: Հաճելի է լինել կնոջ կողքին, որը ֆինանսապեսանկախ է, ունի հաջողված կարիերա, որը ինձ հետ է լինելու ոչ թե գրպանիս պարունակության կամ կոչումիս հնչեղության համար, այլ որովհետև ցանկանում է լինել հենց ինձ հետ: Ես փիլիսոփաների ասած undressing feminism-ի կողմնակից եմ: (Ծիծաղում է):

– «Հարաբերականության ինտիմ տեսությու՞ն»: Տարօրինակ ու մի քիչ անհասկանալի է:

– Լեհական մի ամսագրում այդ խորագրով սյունակ եմ գրում կանանց համար: Հրապարակումների ժողովածու է: Հարաբերականության ինտիմ տեսություն ասելով՝ նկատի ունեմ, որ մարդուն քննադատելուց առաջ պետք է ճանաչել: Երբ գրում եմ որևէ տղամարդու վատ արարքների մասին, ներկայացնում եմ նաև դրանց դրդապատճառները: Իրականում այդ տղամարդիկ դժբախտ են, քանի որ զրկված են կնոջ ջերմությունից: Կնոջ բացակայությունն է տղամարդուն դրդում վատ խոսքեր ասել, վատ գործեր անել: Ես ընթերցողուհիներիս տալիս եմ ինքնուրույն դատելու հնարավորություն: Կյանքը կամ-կամ չէ: Չկա լավ կամ վատ, այո կամ ոչ: Կյանքը մի տիրույթ է, որտեղ կարող ես լինել և´ լավը, և´ վատը: Ամեն ինչ հարաբերական է` բացի կյանքի արագությունից: Դա միակ բանն է, որ բացարձակ է:

Իսկ «սիրո կախարդա՞նքը»:

– Սիրո կախարդանքը կրկեսի նման մի բան է: Տեսել եք, չէ՞` ինչպես է աճպարարը գլխարկի միջից ճագար դուրս բերում: Սերն էլ այդպիսին է: Փոխում է քեզ: Ներսիցդ հանում է ինչ-որ նոր բան: Դու մեկ ուրիշին ես գըտնում քո մեջ: Դուրս ես բերում նրան, ինչպես ճագարը` գլխարկի միջից: Մարդ երբեք ոչինչ չի անի, եթե սիրահարված չէ, կամ չի դառնա որևէ մեկը, եթե սիրված չէ: Դա է սիրո կախարդանքը: Ոչ ոք չի կարող սահմանել սերը: Շատերն են փորձել ու փորձում են բացատրություն տալ: Սերը նաև հիվանդություն է: Վախի հիվանդություն:

Ձեր շնորհիվ ճանաչում ենք «համացանցում միայնակներին»: Բայց դրանից հետո գրել եք նաև «սիրո մեջ մենավորների» մասին: Ո՞վքեր են նրանք՝ մենավոր սիրահարները:

– Հենց նրանք են, որոնք կարոտում են անպատասխան կարոտով: Բոլոր հարաբերությունների սկիզբը գեղեցիկ է, բայց արտաքին գրավչությունն անցնում է: Ժամանակի ընթացքում դառնում է սովորական: Մարդկանց մոտ այդ շրջանը կարող է տարիներ ձգվել` ի տաբերություն կենդանիների: Օրինակ` արտաքին գրավչությունը բոնոբո ցեղատեսակի կապիկների համար տևում է 8 րոպե: Յուրաքանչյուր 8 րոպեն մեկ նրանք ուզում են սեքսով զբաղվել մեկ ուրիշի հետ: Ի դեպ, բոնոբոները չափազանց հետաքրքիր էակներ են. չեն կռվում: Գիտե՞ք ինչու են խաղաղասեր: Որովհետև (ներեցե´ք, որ ստիպված եմ Ձեզ այս ամենն ասել) նրանք անընդհատ սեքս են անում. ժամանակ չունեն: Կոնֆլիկտները հարթում են սեռական մերձեցման ճանապարհով: Պատկերացնո՞ւմ եք: Այդ կապիկները հոմոսեքսուալ հարաբերություններ էլ են ունենում: Եթե խմբում երկու արու նույն էգին է ուզում, այդ երկուսը էգի համար պայքարելու փոխարեն սեր են անում իրար հետ, ապա՝ 3-ով: Երևի մարդկանց խնդիրներն էլ քիչ կլինեին, եթե շատ զբաղվեին սիրով: Գուցե սա լավագույն լուծումնէ ամբողջ աշխարհի՞ համար: Կուզեի, որ բոնոբոների օրինակը օրենքի տեսքով հաստատեին լեհական խորհրդարանում: (Ծիծաղում է):

– «Զգացմունքի մոլեկուլ» գոյություն ունի՞, թե՞ գիտնական գրողի գրական մանևրում է:

– Թուղթ ու գրիչ ունե՞ք:

vishnevski

Խնդրեմ, ահա´:

– Չափազանց պարզ բան է (տե´ս նկարը): Զգացմունքի ամենակարևոր մոլեկուլն ընդամենը 9 ատոմից է բաղկացած: Շատ փոքր է: Այս բանաձևը կարող է գծագրել քիմիայի ֆակուլտետի երկրորդ կուրսի ամեն մի ուսանող: Ֆենիլէթիլամինանյութերը, կուտակվելով նեյրոնի մեջ, մարդու վարքագծում որոշակի փոփոխություններ են առաջացնում: Երբ մարդը սիրահարվում է, ուղեղում, ա´յ, այսպիսի քիմիական ռեակցիա է ընթանում: Ուղեղում ամֆիտամին է առաջանում: Սա էլ սիրո խորհրդավորությունը՝ մի պարզ քիմիական ռեակցիա: Բայց գիտե՞ք՝ որն է անբացատրելին. ոչ ոք չգիտի, թե ինչու է այդ քիմիական պրոցեսն ընթանում մարդու ուղեղում: Ինչի՞ց է ամֆիտամին գոյանում: Գուցե դա նրա ժպիտն է, մազերը, քթի ձևը կամ էլ ձայնը: Հենց սա է սիրո կախարդանքը: Մենք գիտենք, թե ինչ տեսք ունի զգացմունքը, բայց չգիտենք, թե ինչից է այն առաջանում:

newmag53_print

Յանուշ Վիշնևսկին եղել է «Գրանդ» հյուրանոցի կենվորը: Հավաքարարուհի Լյուբան* ի՞նչ է պարզել նրա մասին:

– Լյուբան մտածել է՝ ի՜նչ ձանձրալի մարդ է: Քնում է, վեր կենում, ատամները լվանում, հաց ուտում, ու նորից նույնը: (Ծիծաղում է): «Գրանդում» նշված սենյակների համարները իրականում կան: Եվ հերոսներն էլ իրական անձինք են: Գուցե հենց Սոպոտի «Գրանդում» չեն ապրել, բայց համոզված եմ` նրանք գոյություն ունեն ինչ-որ տեղ ինչ-որ ժամանակ: Գրքում գրվածը կարող է պատահել բոլոր հյուրանոցներում: Check out-ից հետո հյուրանոցի այցելուները մեկնում են, ու ոչ ոք չի իմանում նրանց ճակատագրի մասին: Իմ «Գրանդում» այդպես չէ: Որոշել եմ մի քանի տարի անց նորից հանդիպել ու տեսնել՝ ինչպես է դասավորվել նրանց կյանքը:

– «Գրանդի» հայերեն թարգմանությունը տեսել եք: Ինչպիսի՞ն են Ձեր տողերը` հայկական տառերով: Գիտեմ, որ դեռ նախորդ այցի ժամանակ էիք խոստովանել՝ սիրահարվել եք հայկական այբուբենին, շլացուցիչ գեղեցիկ եք համարում այդ տառերը:

– Հայերենը, իրոք, շատ գեղեցիկ լեզու է: Ձեր տառերը` իրենց այդ նրբագեղ կորությամբ, նրբակազմ գծերով, շատ են դուր գալիս ինձ: Չեմ կարող թարգմանությունը գնահատել, որովհետև լեզուն չգիտեմ, բայց գիրքը արտաքուստ գեղեցիկ է: Իմ երազանքն էր հենց ձեր լեզվով գիրք ունենալը:

Հայ հերոսներ ու հայկական պատմություններ Ձեր ապագա գործերում նախատեսու՞մ եք ունենալ:

– Այո´, ծրագրում եմ: Հավանաբար եկող տարի կլինի: Ձեր մեծ ողբերգության 100-րդ տարելիցի թեմայով: Չէի ուզենա տխուր պատմություն գրել: Կարծում եմ` առավել տուժել են սերունդները, որովհետև այդ ողբերգությունը փոխանցվել է գեներով, ու դրա հետ ոչինչ անել չես կարող: Աշխատում եմ այդ ուղղությամբ, ինձ այստեղ օգնում են արխիվների հարցում:

Ապրիլի 24-ին սպասե՞նք Ձեզ:

– Հաստատապես չեմ կարող խոսք տալ: Հնարավոր է: Գուցե մեկ այլ գրքի թարգմանությունն առիթ լինի այդ ժամանակ: Չգիտեմ: Բայց գիտեմ, որ շատ կհանդիպենք:


* «Գ­րանդ» վե­պի երկ­րորդ պլա­նի հե­րո­սու­հի Լյու­բան` հյու­րա­նո­ցի հա­վա­քա­րա­րը, մաք­րում է բո­լոր սե­նյակ­նե­րը, որոնք ար­դեն լքել են գլ­խա­վոր հե­րոս­նե­րը, և նրանց թո­ղած կամ մո­ռա­ցած իրե­րի շնոր­հիվ բա­ցա­հայ­տում է կեն­վոր­նե­րի (հայտ­նի ան­ձանց) կյան­քի ու նա­խա­սի­րու­թյուն­նե­րի մութ կող­մե­րը:

 

Գրել կարծիք