Կարիբյան Ճգնաժամ. Goodbye, Ամերիկա

Կարիբյան Ճգնաժամ. Goodbye, Ամերիկա

Եթե չլիներ Անաստաս Միկոյանն`իր պրոֆեսիոալ կարողություններով, ապա երկրագունդն այսօր գուցե այլ տեսք ունենար, կամ նույնիսկ գոյություն չունենար: newmag-ը Պոստ Ֆակտում պատմում է հայ դիվանագետի ջանքերով Կարիբյան ճգնաժամի հանգուցալուծման մասին:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Խորհրդային Միության եւ ԱՄՆ-ի միջեւ լարվածությունը օրեցօր խորանում էր: Հենց այդ ընթացքում ԱՄՆ-ըԹուրքիայի տարածքում տեղադրեց ատոմային մարտագլխիկներով տակտիկական եւ բալիստիկ հրթիռներ: Որպես հակակշիռ Նիկիտա Խրուշչովը որոշում կայացրեց համարժեք ուժեր տեղադրել ԱՄՆ-ին հարակից տարածքում: ԱՄՆ-ին մոտ ու  Խորհրդային կայսրության հետ համագործակցողը Կուբան էր:

Ֆիդել Կաստրոն ամենեւին էլ դեմ չէր ռազմական կոնտինգենտի ավելացմանը:

_63469153_castro_getty

Միացյալ Նահանգները բավականին ուշացումով բացահայտեց խորհրդային ռազմական ներկայությունը իր որովայնում: Բացահայտումը կատարեց ամերիկյան «Ու-2» հետախուզական օդանավը, որը, օդաչու Ջերարդ Մակ Իլլմոյլի վկայությամբ, անձամբ Նախագահի հրամանով էր թռել Կուբա:

22 կիլոմետր բարձրությունից արված լուսանկարները Միացյալ Նահանգների համար արդեն անհերքելի ապացույց էին եւ այլևս կասկած չկար, որ Կուբայում էին գտնվում խորհրդային 2օդային բազաները Միացյալ Նահանգները շոկի մեջ էր:

Ջոն Քենեդու խորհրդական Թեդ Սորենսենը վկայում է, որ նախագահը նյարդայնացել ու ջղայնացել է տեսնելով լուսանկարները: Նախագահը հասկանում էր, որ այդ հրթիռները կարող են հարվածել հենց Վաշինգտոնին:


[ Պոստ Ֆակտում ]


Միացյալ Նահանգներում լուրջ քաղաքական ու ռազմական բանավեճ սկսվեց: Հիմնականում զինվորականները ցանկանում էին գործել անհապաղ և վերացնել Կուբայում տեղադրված հրթիռները: Արտակարգ գործերի բյուրոյի անդամները, ոչ մի կերպ չէին կարողանում որոշում կայացնել: Ի՞նչ անել: Մեկ քայլ էր մնացել Սառը պատերազմի ձգանը քաշելու համար: Բոլորը սպասում էին  նախագահի խոսքին: Իսկ ժողովրդին ուղղած իր խոսքում Քենեդին հայտարարեց ամենցնցող լուրը` ատոմային պատերազմի վտանգի մասին:

Ցանկացած ատոմային ռումբ, որ դուրս կգա Կուբայի տարածքից և կուղղվի արևմուտքի վրա, կդիտարկվի որպես ԽՍՀՄ-ից ԱՄՆ վրա հարձակման փորձ և կհանգեցնի ԱՄՆ պատասխան քայլերին»,- հայտարարեց ԱՄՆ նախագահը:

AP6004030141_l

Խորհրդային Միությունը, որն էլ իր հերթին ձեռքերը ծալած չէր նստել, Կուբա ուղարկեց Անաստաս Միկոյանին: Դա այն ժամանակաշրջանն էր, երբ  Կաստրոն իրեն դավաճանված էր զգում, քանի որ Մոսկվան տարբեր զիջումների էր գնում, իսկ Խրուշչովը զգում էր, որ կորցնում է Կուբան:

Կաստրոն այնքան էր նեղացած, որ մի քանի օր հրաժարվում է հանդիպել Միկոյանի հետ: Հենց այս օրերին Միկոյանի կինը ծանր հիվանդությունից մահացավ: Կաստրոն խորհուրդ տվեց գնալ կնոջ հուղարկավորությանը, բայց Միկոյանը հրաժարվեց: Ֆիդել Կաստրոն ստիպված ընդունեց նրան:

Միկոյանը շատ կարեւոր դեր խաղաց Կարիբյան ճգնաժամի օրերին: Նա 1961 թվականից սկսած փորձում էր Խրուշչովին հետ պահել Կուբայի տարածքում հրթիռներն ավելացնելու և ատոմային մարտագլխիկներ տեղադրելու մտքից, բայց ԽՍՀՄ-ի ղեկավարը ճիշտ հակառակն արեց: Ավելին` ամենաճգնաժամային փուլում, երբ Խրուշչովը հրամայեց մարտգլխիկները իրար միացնել, Միկոյանի ջանքերով ձախողվեց արկածախնդիր քայլը:

Նա միակն էր, ով կարողանում էր միաժամանակ լեզու գտնել երեք ամբիցիոզ նախագահների` միաժամանակ Ջոն Քենեդու, Նիկիտա Խրուշչովի եւ Ֆիդել Կաստրոյի հետ : Միկոյանին հաջողվեց թուլացնել լարվածությունը:

950653165

Իրականում Քենեդին ցանկանում էր նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ, բայց թվում էր, թե Կուբայի դեմ պատերազմը միակ հնարավոր լուծումն է: Հենց այդ ժամանակ Մոսկվան անկանխատեսելի քայլ արեց: Խրուշչովը նամակ ուղարկեց Քենեդուն, որում ԱՄՆ Նախագահին հիշեցնում էր նախորդ պատերազմի սարսափների մասին ու փորձում էր արթնացնել նրա պարտքի զգացումը:

Լուրը տարածվեց ռադիոկայաններով:Հրթիռները հանվել են:Մարդիկ սկսեցին հանգիստ շնչել:

Իսկ ի՞նչ կլիներ հակառակ դեպքում: ԱՄՆ-ն Կուբա կուղարկեր իր ռմբակոծիչներին: Կուբան կպատասխաներ ՆԱՏՕ-ի ու սովետական բլոկի երկրների միջև պատերազմ կսկսվեր եւ գուցե Պետություններ վերանային երկրի երեսից, եթե իհարկե ողջ երկրագունդը չկործանվեր:

Ճգնաժամից մեկ տարի անց գերտերությունները պայմանագիր ստորագրեցին, որով կրճատվեցին ատոմային զենքի փորձարկման քանակները:

Հետո սա վերաճեց նոր ֆորմատի եւ սկվեց մինչեւ այսօր շարունակվող գործընթաց, որով կրճատվում է միջուկային զենքը:  Հենց այս ճգնաժամի հաղթահարումով ավարտվեց սառը պատերազմի կուլմինացիան եւ մինչեւ Խորհրդային Միության փլուզումը կողմերը իրար վրա այլեւս չկրակեցին:

Գրել կարծիք